Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Từ trái nghĩa là gì? Các kiểu cặp trái nghĩa, ví dụ và bài tập

Cập nhật 17/09/2025·MMavrick Nguyễn·15 phút đọc
Nội dung chính
  • Từ trái nghĩa: hai đầu của một cái thước
  • Phép thử "cùng một thước đo"
  • Bốn kiểu cặp trái nghĩa thường gặp
  • Nổi – chìm, rắn – nát trong thơ và tục ngữ

Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa ngược nhau khi cùng nói về một mặt của sự vật: cao – thấp cùng đo chiều cao, sống – chết cùng nói về sự sống, mua – bán là hai phía của một cuộc trao đổi. Ai cần câu trả lời cho “từ trái nghĩa là những từ như thế nào” thì nhớ hai điều: nghĩa phải đối lập, và sự đối lập ấy phải đặt trên cùng một cơ sở.

Khái niệm Những từ có nghĩa trái ngược nhau xét trên cùng một tiêu chí
Nghĩa của tên gọi “Trái” là ngược lại; tiếng Anh gọi là antonym
Thuộc Quan hệ về nghĩa giữa các từ, cùng nhóm với từ đồng nghĩa, từ đồng âm
Dấu hiệu nhận biết Hai từ cùng nói về một đặc điểm, đứng được vào cùng một khung câu, nghĩa ở hai đầu đối diện
Tác dụng Tạo thế tương phản, làm nổi bật hai mặt của một sự việc, giúp câu văn cân đối, dễ nhớ
từ trái nghĩa là gì
từ trái nghĩa là gì? Từ có nghĩa ngược nhau trên một tiêu chí

Từ trái nghĩa: hai đầu của một cái thước

Hình dung một cái thước đo chiều dài. Đầu bên này là ngắn, đầu bên kia là dài. Hai từ ấy trái nghĩa vì chúng nằm trên cùng một cây thước. Còn ngắn với đỏ thì không, vì một bên đo độ dài, một bên nói màu sắc; chúng chỉ khác nhau, chứ chẳng đối nhau.

Sách tiếng Việt cho học sinh tiểu học định nghĩa rất gọn: từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau. Các tài liệu ngôn ngữ học nói kĩ hơn một chút: sự đối lập chỉ tính khi hai từ cùng thuộc một mối liên hệ, tức là đang được so trên cùng một mặt. Câu “nhà này tuy bé mà xinh” có vẻ đặt bé đối với xinh, song đó không phải cặp trái nghĩa, vì một từ nói kích thước, từ kia nói vẻ đẹp.

Một điều nữa ít người để ý: một từ có thể có nhiều từ trái nghĩa. Nhạt đứng trước muối thì trái với mặn, đứng trước màu áo thì trái với đậm, nói về tình cảm thì trái với đằm thắm. Nghĩa nào đang được dùng, từ trái nghĩa đi theo nghĩa đó. Đây cũng là chỗ từ trái nghĩa dính dáng tới hiện tượng một từ mang nhiều nghĩa.

Phép thử “cùng một thước đo”

Khi đề bài yêu cầu tìm hoặc xác định cặp trái nghĩa, có thể kiểm bằng ba bước.

  1. Gọi tên cái thước đo chung. Già – trẻ: tuổi tác. Siêng – lười: thái độ với công việc. Không gọi được tên chung thì hai từ không phải cặp trái nghĩa.
  2. Thay vào cùng một khung câu. “Cái áo này … quá” điền được cả rộng lẫn chật, nghĩa đảo hẳn. Hai từ trái nghĩa thường cùng từ loại và cùng đứng được ở một chỗ.
  3. Phủ định một từ, xem có gần từ kia không. “Không sống” tức là chết; “không nóng” thì chưa chắc đã lạnh, có thể chỉ âm ấm. Bước này không loại cặp nào, nhưng cho biết cặp đó thuộc kiểu nào ở mục sau.

Về hình thức, hai từ trong một cặp thường dài bằng nhau: từ đơn đi với từ đơn (đầu – cuối), từ hai tiếng đi với từ hai tiếng (siêng năng – lười biếng). Nhiều cặp từ đơn còn hay đi liền thành một cụm chỉ cả phạm vi: già trẻ, lớn bé, sớm muộn, ngược xuôi.

Bốn kiểu cặp trái nghĩa thường gặp

Kiểu Đặc điểm Ví dụ
Trái nghĩa có mức độ Ở giữa còn nhiều nấc; nói được “hơi”, “rất”, “hơn” nóng – lạnh, cao – thấp, giàu – nghèo
Trái nghĩa loại trừ Có cái này thì không có cái kia, không có nấc giữa sống – chết, đúng – sai, có – không
Trái nghĩa theo chiều Hai phía của một hoạt động hay một hướng mua – bán, cho – nhận, lên – xuống, vào – ra
Trái nghĩa trong ngữ cảnh Bình thường không đối nhau, chỉ đối trong một câu, một thành ngữ voi – chuột trong “đầu voi đuôi chuột”

Kiểu cuối cùng khá thú vị. Voi và chuột vốn chỉ là hai con vật; đặt trong thành ngữ, cái to lớn đối với cái bé tí nên người đọc hiểu ngay ý “bắt đầu hoành tráng, kết thúc lèo tèo”. Văn chương dân gian dùng lối đối này rất nhiều.

Nổi – chìm, rắn – nát trong thơ và tục ngữ

Đề đọc hiểu thường không chỉ hỏi “tìm cặp từ trái nghĩa” mà hỏi luôn “nêu tác dụng”. Các ví dụ dưới đây cho thấy mỗi cặp làm một việc khác nhau.

Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương

Bảy nổi ba chìm với nước non,
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn.

Trong hai dòng có hai cặp trái nghĩa: nổi – chìm và rắn – nát. Nghĩa thực là chiếc bánh lúc luộc lúc lên lúc xuống, lúc nặn thì cứng hay nhão tùy tay người làm. Nghĩa sâu hơn là thân phận người phụ nữ bị đẩy đưa, không tự quyết được đời mình. Đặt hai đầu đối lập sát nhau, nhà thơ khiến cái long đong hiện ra trọn vẹn chỉ trong mấy chữ. Phần phân tích hai lớp nghĩa của bài thơ có trong bài soạn văn bản về tính đa nghĩa của Bánh trôi nước.

Ngày, đêm và sáng, tối trong một câu tục ngữ

Câu “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối” có hai cặp: đêm – ngày, sáng – tối. Hai vế đối nhau từng chữ, nên người nghe dễ thuộc và nhớ luôn quy luật: mùa hè đêm ngắn, mùa đông ngày ngắn. Lối đặt hai vế cân xứng như vậy chính là biện pháp đối trong câu văn, mà từ trái nghĩa là vật liệu chính.

Mua, bán và xa, gần

“Bán anh em xa, mua láng giềng gần” chứa hai cặp bán – mua, xa – gần. Ở đây từ trái nghĩa giúp lời khuyên rõ như một phép so sánh: người ở gần giúp được lúc khẩn cấp hơn họ hàng ở xa. Tương tự, “Khôn ba năm, dại một giờ” dùng khôn – dại để nhắc rằng một phút sơ suất có thể xóa công cả mấy năm.

Đặt cạnh từ đồng nghĩa và từ đồng âm

Tiêu chí Từ trái nghĩa Từ đồng nghĩa Từ đồng âm
Quan hệ Nghĩa ngược nhau Nghĩa giống hoặc gần nhau Âm giống nhau, nghĩa không liên quan
Ví dụ chăm chỉ – lười biếng chăm chỉ – siêng năng (con) đường – (cân) đường
Dùng để Tạo tương phản, làm nổi hai mặt Tránh lặp từ, chọn sắc thái Chơi chữ, câu đố

Nhóm đồng nghĩa và nhóm trái nghĩa hay đi với nhau: siêng năng, chăm chỉ, cần cù cùng trái với lười biếng, lười nhác. Muốn ôn kĩ phía đồng nghĩa, xem bài phân loại từ cùng nghĩa trong tiếng Việt; còn chuyện hai từ cùng âm khác nghĩa thì có ở bài giải nghĩa hiện tượng đồng âm.

Năm bài luyện nhận diện cặp từ ngược nghĩa

Câu 1

Câu 1: Tìm các cặp từ trái nghĩa trong câu “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối”.

Đáp án: Hai cặp là đêm – ngày và sáng – tối. Chúng làm hai vế câu đối xứng, nhấn mạnh sự khác nhau về độ dài ngày đêm giữa tháng năm và tháng mười âm lịch.

Câu 2

Câu 2: Cặp nào không phải từ trái nghĩa: a) to – nhỏ; b) đẹp – lười; c) vào – ra; d) thật thà – gian dối?

Đáp án: b) đẹp – lười. Một từ nói vẻ ngoài, một từ nói thái độ với công việc, không cùng thước đo nên không trái nghĩa. Từ trái nghĩa với đẹp là xấu; với lười là chăm.

Câu 3

Câu 3: Tìm từ trái nghĩa với “nhạt” trong mỗi cụm: canh nhạt, chè nhạt, màu nhạt, tình cảm nhạt.

Đáp án: canh nhạt – canh mặn; chè nhạt – chè ngọt (hoặc chè đặc nếu nói nước trà); màu nhạt – màu đậm; tình cảm nhạt – tình cảm đằm thắm, mặn mà. Một từ nhiều nghĩa thì mỗi nghĩa có thể có từ trái nghĩa riêng.

Câu 4

Câu 4: Xếp các cặp sau vào kiểu có mức độ hoặc loại trừ: nóng – lạnh, sống – chết, giàu – nghèo, đúng – sai.

Đáp án: Có mức độ: nóng – lạnh, giàu – nghèo (nói được “hơi nóng”, “khá giàu”). Loại trừ: sống – chết, đúng – sai (đã không đúng thì là sai, không có nấc giữa trong cách dùng thông thường).

Câu 5

Câu 5: Đặt một câu có cặp trái nghĩa “thắng – thua” và nêu tác dụng.

Đáp án tham khảo: “Thắng không kiêu, thua không nản, đội bóng lớp em vẫn tập đều mỗi chiều.” Cặp thắng – thua bao trọn mọi kết quả của trận đấu, làm nổi ý: dù kết quả thế nào, thái độ vẫn giữ vững.

Một lỗi gặp nhiều trong bài làm: ghi đen – trắng là trái nghĩa trong mọi trường hợp. Về màu sắc thì đúng, nhưng trong “Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen”, sự đối lập ấy còn là bên trong với bên ngoài; chỉ ra được cả hai lớp, câu trả lời mới đủ điểm.

Tra từ trái nghĩa theo từng từ

Mỗi bài dưới đây xếp các từ trái nghĩa của một từ theo mức độ và theo từng nét nghĩa, có câu ví dụ đi kèm. Danh sách gồm những từ được hỏi “trái nghĩa với gì” nhiều nhất:

Toàn bộ các bài được gom trong chuyên mục từ đồng nghĩa, trái nghĩa.

Antonym, lớp 5 và vài điều quanh từ trái nghĩa

Học sinh lớp 5 cần biết gì về từ trái nghĩa?

Ở tiểu học, học sinh chỉ cần nắm định nghĩa ngắn: từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau, và biết rằng đặt chúng cạnh nhau thì làm nổi bật sự vật, hoạt động đối lập. Bài tập thường là tìm cặp trái nghĩa trong thành ngữ, tục ngữ và điền từ trái nghĩa vào chỗ trống.

Từ trái nghĩa tiếng Anh là gì?

Tiếng Anh gọi là antonym, đối lại với synonym (từ đồng nghĩa). Ví dụ hot – cold, buy – sell. Tiếng Anh còn có nhiều cặp tạo bằng tiền tố như happy – unhappy, cách cấu tạo mà tiếng Việt ít dùng.

Từ trái nghĩa là gì, cho ví dụ dễ nhớ?

Là những từ nghĩa ngược nhau trên cùng một mặt: trên – dưới (vị trí), khóc – cười (cảm xúc biểu lộ), trước – sau (thứ tự), hiền – dữ (tính nết). Mỗi ví dụ nên kèm cái thước đo chung để chắc mình không xếp nhầm.

Một từ có thể có bao nhiêu từ trái nghĩa?

Không cố định. Từ có nhiều nghĩa thì có thể có nhiều từ trái nghĩa, mỗi từ ứng với một nghĩa. Có từ lại gần như không có từ trái nghĩa, nhất là danh từ chỉ đồ vật cụ thể như bàn, ghế.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5