Kỹ năng giao tiếp là khả năng truyền đạt suy nghĩ, thông tin, cảm xúc của mình và tiếp nhận đúng điều người khác muốn nói, bằng lời nói, chữ viết lẫn cử chỉ, nét mặt, để hai bên hiểu nhau và đạt được mục đích. Nó không phải một tài lẻ bẩm sinh mà là một nhóm kĩ năng nhỏ: lắng nghe, diễn đạt, phản hồi, đọc tín hiệu không lời. Trong tiếng Anh, kỹ năng giao tiếp là communication skills.
| Nghĩa ngắn | Khả năng nói cho người khác hiểu và hiểu đúng người khác |
| Thuộc nhóm | Kĩ năng mềm, kĩ năng sống |
| Thành phần | Lắng nghe, nói, viết, giao tiếp không lời, phản hồi |
| Rèn được không | Được, qua luyện tập và va chạm thực tế |
Kỹ năng giao tiếp gồm những gì?
Chữ giao tiếp theo nghĩa từ điển chỉ việc trao đổi qua lại giữa người với người. Thêm hai chữ “kỹ năng” phía trước, trọng tâm chuyển sang câu hỏi: trao đổi ấy có hiệu quả không. Hai người có thể nói chuyện cả buổi mà vẫn hiểu sai ý nhau; giao tiếp có diễn ra, nhưng kĩ năng thì thiếu.
Các tài liệu về kĩ năng mềm thường tách kỹ năng giao tiếp thành mấy phần:
- Lắng nghe: nghe đủ, nghe đến hết, nghe cả điều người kia chưa nói ra.
- Diễn đạt bằng lời: chọn từ, sắp ý, giữ giọng và tốc độ hợp với người nghe.
- Diễn đạt bằng chữ: tin nhắn, email, đơn từ; nơi không có nét mặt đi kèm nên càng cần rõ.
- Giao tiếp không lời: ánh mắt, nét mặt, tư thế, khoảng cách khi đứng nói chuyện.
- Phản hồi: nhắc lại, hỏi lại để chắc mình hiểu đúng, góp ý mà không làm người kia mất mặt.
Người giao tiếp tốt lộ ra ở những chi tiết nhỏ
Người giao tiếp tốt chưa chắc là người nói nhiều hay nói hay. Thường thì họ để lộ mình qua những việc rất nhỏ. Họ không cắt ngang khi bạn đang kể dở. Họ hỏi lại “Ý cậu là thế này đúng không?” trước khi trả lời. Khi nhắn tin cho cô giáo, họ ghi rõ mình là ai, học lớp nào, cần gì, thay vì một chữ “Cô ơi” rồi im lặng. Khi bất đồng, họ nói về việc chứ không nói về người.
Phần không lời cũng quan trọng. Ở đây hay có một con số được trích khắp nơi: lời nói chỉ chiếm 7% thông điệp, giọng điệu 38%, ngôn ngữ cơ thể 55%. Con số này lấy từ các thí nghiệm của nhà tâm lý học Albert Mehrabian, nhưng thường bị hiểu sai. Nhiều tài liệu phân tích lại cho thấy kết quả ấy chỉ áp dụng khi người nghe đoán cảm xúc, thái độ của người nói, và khi lời nói với nét mặt, giọng điệu mâu thuẫn nhau. Nó không có nghĩa là mọi cuộc trò chuyện đều chỉ 7% nằm ở lời. Bài học hợp lí hơn là: lời và dáng điệu nên đi cùng một hướng, nếu không người nghe sẽ tin vào dáng điệu.
Vì sao có người nói mãi vẫn không ai hiểu?
Nguyên nhân hiếm khi nằm ở chuyện “kém nói” bẩm sinh. Hay gặp hơn là thói quen nghe để chờ đến lượt mình nói, chứ không nghe để hiểu. Có người nghĩ rất nhanh nên nói tắt, bỏ qua những bước người nghe cần. Có người sợ sai, sợ bị cười, nên nói lí nhí hoặc im luôn. Môi trường cũng tác động: lớn lên trong nhà ít trò chuyện, quen nhắn tin hơn nói trực tiếp, ít có dịp trình bày trước đám đông.
Hậu quả thường đến từ những chuyện lặt vặt. Làm bài nhóm thì hai người làm trùng một phần vì không ai nói rõ ai làm gì. Đi phỏng vấn biết việc mà không trình bày được nên trượt. Bạn thân giận nhau vì một tin nhắn cụt lủn bị hiểu là dỗi. Ngược lại, kĩ năng này tốt lên thì việc học nhóm, việc làm và các mối quan hệ đều nhẹ đi trông thấy. Nhiều nhà tuyển dụng xếp nó vào hàng đầu trong nhóm kĩ năng không được ghi trên bằng cấp.
Nói nhiều, nói khéo và giao tiếp tốt
| Nói nhiều | Nói khéo | Giao tiếp tốt | |
|---|---|---|---|
| Chú ý vào | Điều mình muốn nói | Cách nói cho êm tai | Người nghe đã hiểu đúng chưa |
| Có lắng nghe | Ít | Tùy người | Luôn có |
| Rủi ro | Lấn át, người khác ngại góp lời | Khéo quá thành vòng vo, thiếu thật | Ít, vì luôn kiểm tra lại |
Một người ít nói, kể cả người thiên về đời sống bên trong, vẫn có thể giao tiếp rất tốt, miễn khi cần nói thì nói rõ và khi người khác nói thì nghe thật.
Khi đề văn yêu cầu bàn về giao tiếp
Đề nghị luận về kỹ năng giao tiếp có thể đi theo ba luận điểm: giao tiếp là hai chiều, nói và nghe ngang nhau; giao tiếp tốt cần sự tôn trọng chứ không chỉ mẹo ăn nói; kĩ năng này rèn được, qua việc nhỏ hằng ngày. Dẫn chứng có thể lấy từ đời sống học đường hoặc từ kho lời ông bà dạy cách ăn nói. Ý về sự lắng nghe trong giao tiếp thường giúp bài sâu hơn hẳn, vì đa số bài viết chỉ bàn về nói.
Một chi tiết đáng đưa vào bài: câu “Ý cậu là thế này đúng không?” ngắn hơn mọi bí quyết, nhưng nó tránh được nửa số hiểu lầm trong một ngày ở trường.
Rèn giao tiếp từ bàn học đến buổi phỏng vấn
Kỹ năng giao tiếp có học được không?
Được. Kĩ năng nào cũng rèn được bằng luyện tập: tập nghe hết câu, tập trình bày một ý trong một phút, tập viết tin nhắn đủ chủ ngữ, vị ngữ. Thuyết trình trên lớp, sinh hoạt câu lạc bộ là chỗ tập tốt.
Kỹ năng giao tiếp tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh gọi là communication skills. Còn nếu hỏi về khả năng nói chuyện bằng tiếng Anh thì đó là kĩ năng nói tiếng Anh, một chuyện khác.
Kỹ năng giao tiếp khác kỹ năng mềm thế nào?
Kĩ năng mềm là nhóm lớn gồm nhiều kĩ năng như làm việc nhóm, quản lí thời gian, giải quyết vấn đề. Kỹ năng giao tiếp là một kĩ năng trong nhóm đó, và thường là nền cho các kĩ năng còn lại.
Người nhút nhát có giao tiếp tốt được không?
Có. Nhút nhát làm việc mở lời khó hơn, nhưng không ngăn được việc nghe kĩ, nói rõ và phản hồi tử tế. Bắt đầu từ những cuộc trò chuyện ngắn với người quen thường dễ hơn cả.