Từ đồng nghĩa với bình yên là bình an, yên ổn, yên lành, an lành; tả cảnh một vùng quê thì có thanh bình, yên bình. Từ trái nghĩa với bình yên là bất an, bất ổn; nặng hơn là sóng gió, biến động, và ở quy mô cả xã hội là loạn lạc.
| Đồng nghĩa | bình an, yên ổn, yên lành, an lành, thanh bình, yên bình |
| Trái nghĩa | bất an, bất ổn, sóng gió, biến động, loạn lạc |
| Nghĩa | không gặp điều gì không hay làm ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống |
Bình an, yên ổn, yên lành: đồng nghĩa với bình yên trong đời thường
Bình yên nói về một người, một nhà, một chuyến đi; riêng thanh bình, yên bình nghiêng về tả cảnh.
| Từ | Sắc thái | Hay gặp |
|---|---|---|
| bình an | gần bình yên nhất; từ điển xếp là từ cũ nhưng còn sống trong lời chúc | thượng lộ bình an, cầu cho con bình an |
| yên ổn | ổn định, không có gì đe dọa; giọng thực tế | yên ổn làm ăn, đời sống yên ổn |
| yên lành | không xảy ra chuyện chẳng lành; mềm, ấm | giấc ngủ yên lành |
| an lành | như yên lành, hay đi trong lời cầu chúc | một năm mới an lành |
| thanh bình, yên bình | yên vui, êm ả; thiên về tả một vùng đất | làng quê thanh bình, buổi chiều yên bình |
Hai từ an yên và an nhiên đang được dùng nhiều thay cho bình yên, nhưng chúng nói về tâm thế hơn là hoàn cảnh; phần so sánh có ở bài an yên khác bình yên chỗ nào. Thái bình và hòa bình thì nói về cả một đất nước, đã tách ở bài những từ cùng nghĩa với hòa bình.
Khi chỉ cần tả một xóm nhỏ hay một buổi chiều, nhóm từ dành riêng cho cảnh vật được tách ở đồng nghĩa, trái nghĩa với yên bình.
Bất an, sóng gió, loạn lạc: ba mức trái nghĩa với bình yên
- bất an, bất ổn: không yên ổn; nhẹ nhất, có khi chỉ là cảm giác: thấy trong lòng bất an.
- sóng gió, biến động: đã có chuyện xảy ra, đời sống bị xáo trộn: một năm nhiều sóng gió.
- loạn lạc: rối ren cả xã hội, mất an ninh; mức nặng nhất.
Chiến tranh hay được ghi làm đáp án, nhưng từ này đối với hòa bình. Ồn ào, náo nhiệt cũng không phải trái nghĩa: chúng đối với yên tĩnh, tức là chuyện âm thanh.
Khi nào thay được bình yên bằng bình an, thanh bình?
- “Chúc anh đi đường bình yên” → “đi đường bình an”: được, còn quen tai hơn.
- “Mong cả nhà bình yên, khỏe mạnh” → “cả nhà yên ổn, khỏe mạnh”: được, giọng mộc hơn.
- “Ngôi làng bình yên bên sông” → “ngôi làng thanh bình bên sông”: được.
- “Chúc em một chuyến đi thanh bình” → không nói thế; thanh bình tả nơi chốn, không tả chuyến đi.
- “Lòng tôi thấy bình yên” → “lòng tôi thấy yên ổn”: gượng. Nói về lòng người thì chọn thanh thản sẽ tự nhiên hơn.
Ví dụ đặt câu với bình yên, bình an, bất an
- Cơn bão đi qua, xóm chài lại bình yên như cũ.
- Bà thắp hương cầu cho con cháu được bình an.
- Có việc làm ổn định, vợ chồng anh mới yên ổn lo cho con.
- Em bé ngủ yên lành trong vòng tay mẹ.
- Nghe tiếng chó sủa lúc nửa đêm, chị thấy bất an.
- Gia đình ấy đã qua nhiều năm sóng gió.
Thắc mắc thường gặp về trái nghĩa, đồng nghĩa với bình yên
Từ đồng nghĩa với từ bình yên là những từ nào?
Bình an, yên ổn, yên lành, an lành; tả cảnh thì thanh bình, yên bình.
Từ trái nghĩa với bình yên là gì?
Bất an, bất ổn; mạnh hơn là sóng gió, biến động, loạn lạc.
Trái nghĩa với từ bình yên có phải là chiến tranh?
Không hẳn. Chiến tranh là trái nghĩa của hòa bình; với bình yên nên chọn bất an hoặc sóng gió.
Bình yên và yên bình có giống nhau không?
Gần nhau. Từ điển ghi yên bình là từ ít dùng, nghĩa như thanh bình, hợp tả cảnh hơn.