Viết thư trao đổi về công việc hoặc một vấn đề đáng quan tâm – Dàn ý + 10 bài mẫu (lớp 12)

Tình huống giả định: nhóm học sinh lớp 12 đã nộp hồ sơ dự thi khoa học kĩ thuật cấp tỉnh thì phát hiện thể lệ có chỗ chưa rõ và một thành viên phải rút vì lí do sức khỏe.

Người nhận: [email protected]
Đồng gửi (Cc): thầy Lều Văn Phúc – [email protected]
Chủ đề: [Hồ sơ KT-2027-118] Hỏi về tiêu chí dữ liệu khảo sát và xin thay đổi thành viên nhóm
Tệp đính kèm: don-thay-doi-thanh-vien.pdf; ban-tom-tat-sua-lan-2.pdf

Kính gửi Ban thư kí cuộc thi khoa học kĩ thuật dành cho học sinh trung học (cuộc thi cấp tỉnh, tên gọi trong mẫu là giả định),

Em là Âu Khánh Đan, học sinh lớp 12A2 Trường THPT Bến Lở (giả định), nhóm trưởng dự án Cảm biến độ ẩm giá rẻ cho vườn rau gia đình, mã hồ sơ KT-2027-118, nộp ngày 05/11. Thầy Lều Văn Phúc, giáo viên hướng dẫn, được đồng gửi thư này.

Nhóm em viết thư để hỏi lại hai điểm trong thể lệ và xin một điều chỉnh trong hồ sơ.

1. Về dữ liệu khảo sát. Mục tiêu chí đánh giá ghi rằng dự án phải có số liệu thực nghiệm do nhóm tự thu thập. Ngoài số đo từ ba vườn thử, nhóm có hỏi ý kiến 42 hộ trồng rau qua một biểu mẫu trực tuyến. Xin Ban cho biết phần ý kiến này có được tính là số liệu thực nghiệm không, hay chỉ nên để ở phụ lục?

2. Về bản tóm tắt. Thể lệ giới hạn bản tóm tắt 250 từ nhưng không nói có tính tên dự án và danh sách thành viên hay không. Bản nhóm nộp đang là 262 từ nếu tính cả hai phần ấy. Nhóm đã rút gọn thành bản sửa lần hai (đính kèm), xin Ban cho phép thay bản cũ.

3. Xin thay đổi thành viên. Bạn Hầu Tuấn Anh phải nghỉ học dài ngày để điều trị, có giấy của gia đình và xác nhận của nhà trường (đính kèm). Nhóm xin thay bằng bạn Sầm Mỹ Duyên, người đã cùng làm phần đo đạc từ tháng Chín nhưng chưa đứng tên. Nếu thể lệ không cho thay mà chỉ cho rút, nhóm xin được dự thi với hai thành viên. Trong trường hợp được thay, xin Ban cho biết bạn Duyên có phải nộp lại phiếu đăng kí cá nhân có chữ kí của phụ huynh không, hay chỉ cần xác nhận của nhà trường trong đơn.

Vì hạn chỉnh sửa hồ sơ là ngày 20/11, nhóm rất mong nhận được trả lời trước ngày 15/11 để kịp hoàn thiện. Nếu cần bổ sung giấy tờ, Ban có thể liên hệ trực tiếp với em hoặc thầy Phúc.

Em xin cảm ơn Ban thư kí.

Trân trọng,
Âu Khánh Đan – nhóm trưởng dự án KT-2027-118
Lớp 12A2, Trường THPT Bến Lở (giả định)
Điện thoại: 0900 000 118 (giả định) – [email protected]

Điểm cần học: chủ đề thư có mã hồ sơ và nêu đủ hai việc, ba nội dung được đánh số nên người trả lời chỉ cần viết 1, 2, 3; hạn chót nêu kèm lí do, không thúc giục suông.

Tình huống giả định: ban cán sự sáu lớp khối 12 họp và chưa thống nhất được giữa hai cách tổ chức lễ trưởng thành; lớp trưởng 12A3 được giao viết thư trình Ban giám hiệu.

Trường THPT Gò Mây (giả định), ngày 02 tháng 3 năm 2027

Kính gửi: Ban giám hiệu Trường THPT Gò Mây
Đồng kính gửi: cô Bạch Thu Lan, phó hiệu trưởng phụ trách hoạt động ngoài giờ lên lớp

Em là Âu Gia Thịnh, lớp trưởng lớp 12A3. Chiều thứ Sáu tuần trước, ban cán sự sáu lớp khối 12 cùng hai thầy cô chủ nhiệm đại diện đã họp để chuẩn bị lễ trưởng thành dự kiến cuối tháng Năm. Cuộc họp đưa ra được hai phương án nhưng chưa chọn được, vì mỗi cách có cái được, cái mất mà học sinh không tự quyết được. Các bạn giao em viết thư này để trình bày cả hai và xin ý kiến của thầy cô.

Trước hết, khối 12 thống nhất được ba điều: buổi lễ phải có phần tri ân thầy cô và cha mẹ; mọi bạn đều được tham gia, không thu thêm tiền ngoài quỹ lớp đã có; buổi lễ không trùng tuần ôn thi cuối kì.

Hai phương án như sau (số liệu kinh phí do ban cán sự tự ước lượng, chưa hỏi giá chính thức):

Ý kiến trong cuộc họp gần như chia đôi. Những bạn chọn A nói rằng một lần trong đời, buổi tối ở sân trường là thứ các bạn sẽ nhớ, và tối thứ Bảy thì bố mẹ đi làm xa cũng kịp về. Những bạn chọn B nói rằng mười bốn triệu là quá sức quỹ của mấy lớp, và các em lớp 10 ở xa trường không thể ở lại giúp tới mười giờ đêm. Em thấy cả hai bên đều có lí, nên xin không nghiêng về phía nào trong thư này.

Có một ý kiến thứ ba em cũng xin ghi lại cho đủ: một số bạn đề nghị làm buổi chiều từ 16 giờ đến 19 giờ ở sân trường, vừa có không khí ngoài trời vừa tan sớm. Cuộc họp chưa bàn kĩ cách này vì lo nắng chiều, nhưng nếu thầy cô thấy hợp lí, ban cán sự sẵn sàng tính lại.

Còn hai điều nhỏ hơn mà cuộc họp đã bàn kĩ, em xin trình bày để thầy cô nắm. Thứ nhất, về trang phục: khối 12 thống nhất mặc áo dài hoặc áo sơ mi trắng sẵn có, không may đồng phục mới, để không bạn nào phải chi thêm. Thứ hai, về thời tiết: nếu chọn phương án A mà trời mưa, chương trình sẽ chuyển vào hội trường và bỏ phần thả đèn; vì thế dù chọn phương án nào, khối 12 cũng xin được giữ lịch hội trường cho ngày hôm đó. Thầy phụ trách thiết bị cho biết âm thanh của hội trường đủ cho khoảng bốn trăm người, còn ngoài sân thì phải thuê thêm.

Chúng em có ba đề nghị cụ thể:

1. Ban giám hiệu cho biết nhà trường có cho tổ chức hoạt động trong khuôn viên sau 19 giờ không, và nếu có thì cần những điều kiện gì (bảo vệ trực, giấy cam kết của phụ huynh, giờ kết thúc).
2. Nếu chọn phương án A, khối 12 xin được mời Ban đại diện cha mẹ học sinh cùng lo phần an toàn và đưa đón; nếu chọn B, xin mượn thêm quạt đứng từ các phòng học tầng một.
3. Thầy cô cho khối 12 một buổi gặp khoảng ba mươi phút trong tuần sau để nghe ý kiến trực tiếp trước khi quyết định.

Ban cán sự khối 12 sẽ chịu trách nhiệm lập kịch bản chi tiết, phân công từng lớp và báo cáo dự toán chi tiêu trong vòng một tuần kể từ khi có quyết định. Bản biên bản cuộc họp khối và danh sách ban tổ chức dự kiến em xin gửi kèm.

Chúng em biết lịch của thầy cô những tháng cuối năm rất dày, vì vậy càng mong buổi lễ được chuẩn bị sớm và chu đáo. Em xin thay mặt các bạn khối 12 cảm ơn thầy cô đã đọc thư và rất mong được hồi âm trước ngày 15 tháng 3.

Kính thư,
Thay mặt ban cán sự khối 12
Âu Gia Thịnh – lớp trưởng 12A3
Gửi kèm: biên bản họp khối 12 ngày 26/2; danh sách ban tổ chức dự kiến.

Điểm cần học: người viết thay mặt tập thể nên trình bày hai phương án công bằng bằng bảng, nói rõ mình không thiên vị; ba đề nghị đều là việc người nhận làm được, kèm phần việc học sinh tự nhận về mình.

Tình huống giả định: năm trước học sinh chỉ được nghe về các ngành đại học, nên Đoàn trường muốn có một gian giới thiệu nghề kĩ thuật trong ngày hội hướng nghiệp.

Người nhận: ông Nhâm Thế Vinh – [email protected]
Chủ đề: Thư mời Công ty Cơ khí Phú An tham gia Ngày hội hướng nghiệp ngày 18/12

Kính gửi ông Nhâm Thế Vinh, Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH Cơ khí Phú An (tên công ty là giả định),

Chúng tôi là Đoàn trường THPT Cầu Ngói (giả định). Năm ngoái, nhiều học sinh của trường đến Phú An tham quan xưởng gia công trong chuyến trải nghiệm của khối 11, và các em vẫn nhắc buổi được đứng cạnh máy tiện có người thợ giải thích từng chi tiết. Vì vậy, Đoàn trường trân trọng mời Quý công ty tham gia Ngày hội hướng nghiệp năm nay.

Thời gian: 7 giờ 30 đến 11 giờ, thứ Sáu ngày 18/12. Địa điểm: sân trường THPT Cầu Ngói. Người tham dự: khoảng 600 học sinh khối 11 và 12.

Nhà trường mong Quý công ty có thể:

• đặt một gian giới thiệu nghề cơ khí, có thể mang một vài sản phẩm mẫu;
• cử một kĩ sư hoặc thợ lành nghề trò chuyện 20 phút với học sinh về một ngày làm việc ở xưởng và con đường học nghề.

Ngày hội năm ngoái chỉ có gian của các trường đại học và cao đẳng. Sau ngày hội, nhiều bạn nói với Đoàn trường rằng các bạn muốn biết thêm về những nghề làm ở xưởng, làm bằng tay và máy, nhưng không biết hỏi ai. Một gian của doanh nghiệp đang sản xuất thật sẽ trả lời những câu hỏi ấy rõ hơn tờ rơi.

Nhà trường chuẩn bị bàn ghế, điện, mái che và hai học sinh hỗ trợ tại gian. Ngày hội không thu phí và không có hoạt động tuyển dụng. Nếu Quý công ty cần, Đoàn trường sẽ gửi trước danh sách câu hỏi học sinh đã ghi lại.

Rất mong Quý công ty xác nhận trước ngày 05/12 để chúng tôi xếp vị trí gian. Mọi trao đổi xin liên hệ em Tiêu Gia Khánh, ủy viên Ban chấp hành Đoàn trường, theo địa chỉ bên dưới.

Trân trọng cảm ơn ông.

Tiêu Gia Khánh
Thay mặt Ban tổ chức Ngày hội hướng nghiệp – Đoàn trường THPT Cầu Ngói (giả định)
[email protected] – điện thoại 0900 000 218 (giả định)

Điểm cần học: thư mời người lạ nên mở bằng mối liên hệ có thật giữa hai bên; thời gian, địa điểm, số người tách thành dòng riêng; điều xin và điều nhà trường lo được đặt cạnh nhau để người nhận cân nhắc nhanh.

Tình huống giả định: câu lạc bộ thiên văn của trường do một thầy giáo dạy Vật lí lập ra đã ngừng từ khi thầy nghỉ hưu; một học sinh lớp 12 muốn mở lại trước khi ra trường.

Phường Sông Dinh (giả định), ngày 14 tháng 10 năm 2026

Thưa thầy Khiêm,

Em là Ngạc Hải Đăng, học sinh lớp 12A5 trường mình. Thầy không dạy em ngày nào, nhưng em biết thầy qua chiếc kính thiên văn phản xạ đặt trong tủ kính phòng thí nghiệm, có mảnh giấy ghi tay: Câu lạc bộ Sao Khuya, thầy Thân Trọng Khiêm tặng. Cô Thủy dạy Vật lí lớp em cho em địa chỉ nhà thầy, và em xin phép viết thư này.

Cô Thủy kể ngày trước câu lạc bộ từng dựng lều trên sân thượng để chờ xem mưa sao băng, có những buổi phụ huynh đến xem cùng con. Em nghe mà tiếc vì mình vào trường muộn. Năm nay là năm cuối của em, em muốn trước khi đi, chiếc kính trong tủ được mang ra ngoài trời một lần nữa, và có các em lớp 10 nhận lại để giữ câu lạc bộ cho những năm sau.

Từ khi thầy nghỉ, câu lạc bộ không còn sinh hoạt. Năm nay có chín bạn ở ba khối muốn lập lại, cô Thủy nhận làm cố vấn, nhà trường đồng ý cho dùng sân thượng nhà B mỗi tối thứ Sáu đầu tháng. Nhưng chúng em còn mấy điều không biết hỏi ai, nên em xin phép hỏi thầy:

1. Kính trong tủ đã lâu không dùng, gương có bị mốc không, và chúng em nên tự lau hay phải mang đi thợ?
2. Ngày trước câu lạc bộ sinh hoạt theo chương trình nào? Thầy còn giữ tài liệu cũ không ạ?
3. Với người mới, nên bắt đầu bằng quan sát Mặt Trăng hay học bản đồ sao trước?
4. Sân thượng nhà B có đèn đường hắt lên khá sáng; ngày trước thầy xử lí chỗ ấy thế nào?

Nếu thầy khỏe và thuận tiện, chúng em rất mong được đến thăm thầy một buổi chiều cuối tuần, hoặc mời thầy đến dự buổi sinh hoạt đầu tiên dự kiến vào tối 06/11. Thầy cho em biết ngày nào hợp với thầy, chúng em sẽ theo lịch của thầy.

Em kính chúc thầy và gia đình mạnh khỏe.

Học trò của trường cũ,
Ngạc Hải Đăng
Điện thoại nhà: 0900 000 305 (giả định)

Tái bút: Chúng em vẫn giữ tên Sao Khuya, nếu thầy không phiền.

Điểm cần học: thư gửi người lớn tuổi đã nghỉ hưu cần nói rõ vì sao biết người nhận và ai giới thiệu; câu hỏi ít, cụ thể; lời mời để người nhận chọn ngày; tái bút giữ một ý nhỏ mà ấm.

Tình huống giả định: một phụ huynh sống sát tường trường gửi thư phàn nàn rằng câu lạc bộ văn nghệ tập trống và hát qua loa tới gần 21 giờ, đúng lúc con ông học bài; chủ nhiệm câu lạc bộ, học sinh lớp 12, viết thư trả lời sau khi họp với cô phụ trách.

Ngày 09 tháng 4 năm 2027

Kính gửi chú Phan Đức Khoan,

Cháu là Ung Hoài Phương, học sinh lớp 12A1, trưởng ban điều hành Câu lạc bộ Văn nghệ Trường THPT Bờ Tre (giả định). Thư chú gửi Ban giám hiệu hôm thứ Hai đã được chuyển cho câu lạc bộ. Trước hết, cháu xin thay mặt các bạn cảm ơn chú đã viết thư thay vì để bực bội trong lòng, và xin lỗi chú cùng gia đình về những buổi tối vừa qua.

Chú nói đúng ở cả hai điểm. Ba tuần nay câu lạc bộ tập cho đêm diễn cuối năm vào tối thứ Ba, thứ Năm, nhiều buổi kéo tới 20 giờ 45. Phòng tập ở tầng một dãy C, cửa sổ quay ra phía nhà chú, và để nghe rõ nhịp, chúng cháu mở cửa và bật loa khá lớn. Chúng cháu đã không nghĩ tiếng trống đi xa đến vậy, cũng không nghĩ tới em nhà mình đang ôn bài cho kì thi chuyển cấp.

Chiều qua câu lạc bộ đã họp cùng cô Vũ Hải Yến, giáo viên phụ trách, và thống nhất mấy thay đổi, áp dụng từ tuần sau:

• Kết thúc tập lúc 19 giờ 30, không có ngoại lệ, kể cả tuần tổng duyệt.
• Phần trống và nhạc cụ điện chuyển lên phòng đa năng tầng ba dãy A, phía xa khu dân cư; phòng tầng một chỉ để tập hát mộc và tập thoại.
• Đóng cửa sổ khi tập, loa để ở mức các bạn đã thử đứng ngoài cổng không còn nghe rõ.
• Nếu còn buổi nào làm phiền, chú có thể nhắn trực tiếp cho cháu hoặc cô Yến; câu lạc bộ dừng ngay buổi tập đó.

Có một điều cháu muốn chú biết thêm: đêm diễn ngày 16/5 có tiết mục của cả học sinh khuyết tật học hòa nhập ở trường, các bạn ấy chỉ tập được buổi tối vì ban ngày học thêm ở trung tâm. Vì vậy câu lạc bộ không bỏ hẳn buổi tối được, chỉ có thể rút ngắn như trên. Chúng cháu mong chú thông cảm cho phần này.

Nếu chú và em có thời gian, câu lạc bộ xin gửi hai vé mời dự đêm diễn, xem như lời cảm ơn vì đã nhắc chúng cháu.

Cháu xin chúc chú và gia đình mạnh khỏe, chúc em ôn thi tốt.

Kính thư,
Ung Hoài Phương – trưởng ban điều hành Câu lạc bộ Văn nghệ
Cô Vũ Hải Yến (giáo viên phụ trách) đã đọc và đồng ý nội dung thư
Liên hệ: 0900 000 417 (Hoài Phương), 0900 000 418 (cô Yến); các số này đều là giả định

Điểm cần học: khi phúc đáp, nhận phần sai trước rồi mới giải thích; mỗi cam kết có giờ giấc, địa điểm cụ thể; điều không đáp ứng được nói thẳng kèm lí do, và có người lớn xác nhận để lời hứa đáng tin.

Tình huống giả định: một học sinh đang ôn thi dùng cuốn sách luyện đề do một nhà sách phát hành và gặp bốn chỗ sai; tên sách, nhà sách và các lỗi đều do người viết mẫu tự đặt để minh họa.

Người nhận: [email protected]
Chủ đề: Báo lỗi sách Luyện đề Ngữ văn 12 – 40 đề tự kiểm tra (in lần thứ nhất)
Tệp đính kèm: anh-chup-trang-23-41-112.jpg

Kính gửi Ban biên tập Nhà sách Gió Bấc (tên giả định),

Em là Giang Thư Kỳ, học sinh lớp 12. Em đang dùng cuốn Luyện đề Ngữ văn 12 – 40 đề tự kiểm tra của Nhà sách, in lần thứ nhất. Sách giúp em nhiều trong việc tập làm đề đúng giờ, vì thế khi gặp mấy chỗ sai em nghĩ nên báo lại để các bạn khác dùng sách không bị nhầm.

Em hiểu một cuốn sách bốn mươi đề với vài trăm câu hỏi thì khó tránh sơ suất. Với lỗi đầu tiên, em đã hỏi cô dạy Ngữ văn ở lớp, cô cũng cho rằng câu ấy dùng hoán dụ. Ba lỗi còn lại em tự đối chiếu: lời giải của chính sách ở trang 41, từ điển chính tả và trang thật của đề 15.

Lỗi thứ hai em thấy đáng chú ý nhất, vì học sinh tự chấm thường chỉ nhìn đáp án mà bỏ qua lời giải. Em gửi kèm ảnh chụp các trang để Ban biên tập tiện đối chiếu.

Em mong Nhà sách xem xét đính chính trong lần in sau, và nếu được, đăng một bảng đính chính trên trang thông tin của Nhà sách cho những người đã mua bản in này. Nếu có chỗ em hiểu chưa đúng, em rất mong được Ban biên tập giải thích lại.

Em xin cảm ơn và chúc Ban biên tập nhiều sức khỏe.

Trân trọng,
Giang Thư Kỳ
[email protected]

Điểm cần học: báo lỗi bằng bảng bốn cột (vị trí, sách ghi, đề xuất, lí do) để người nhận kiểm nhanh; nêu lỗi nào ảnh hưởng nhiều nhất; chừa chỗ cho khả năng mình hiểu sai, nên giọng thư là góp ý chứ không bắt lỗi.

Tình huống giả định: ở sân chơi chung của một chung cư, nhiều lần có chó lớn được thả không rọ mõm, không xích; một học sinh lớp 12 thay mặt gia đình viết thư sau khi em trai bị chó đuổi.

Ngày 21 tháng 9 năm 2026

Kính gửi: Ban quản lí chung cư Hoa Sữa (giả định)

Cháu là Trác Tú Anh, ở căn hộ 1208 tòa B. Sáng thứ Bảy vừa rồi, khoảng 7 giờ, em trai cháu đang đạp xe ở sân chơi phía sau tòa B thì một con chó lớn chạy tới sủa và đuổi theo. Em ngã xe, trầy hai đầu gối. Con chó không đeo rọ mõm, không có dây xích; người nuôi đứng ở phía xa và gọi được nó về sau chừng một phút.

Gia đình cháu không muốn làm to chuyện với người nuôi, cũng biết hầu hết các cô chú nuôi chó trong khu đều cẩn thận. Nhưng theo những gì cháu quan sát vào buổi sáng và chiều tối trong hai tuần qua, sân chơi thường có hai đến ba con chó được thả tự do, đúng giờ trẻ nhỏ ra chơi. Các quy định xử phạt trong lĩnh vực thú y mà cháu đọc được trên báo đều coi việc đưa chó ra nơi công cộng mà không đeo rọ mõm hoặc không xích giữ, không có người dắt là hành vi vi phạm. Sân chung của chung cư là nơi đông trẻ em, càng cần làm đúng điều đó.

Cháu cũng hiểu chó cần được ra ngoài vận động, nhiều nhà nuôi chó vì có ông bà sống một mình cần bầu bạn. Gia đình cháu không đề nghị cấm nuôi hay cấm đưa chó xuống sân. Điều gia đình mong chỉ là con vật luôn trong tầm giữ của người dắt khi ở chỗ có trẻ con.

Gia đình cháu xin đề nghị Ban quản lí:

1. Nhắc lại quy định về vật nuôi trong nhóm cư dân và trên bảng tin ở sảnh các tòa.
2. Đặt biển ở lối vào sân chơi: chó vào sân phải có dây xích và rọ mõm.
3. Cân nhắc dành một khoảng cỏ phía bãi xe làm chỗ dắt chó đi dạo, để người nuôi cũng có chỗ cho vật nuôi vận động.
4. Nhờ bảo vệ ca sáng để ý thêm khung giờ 6 giờ đến 8 giờ.

Cháu mong Ban quản lí phản hồi để gia đình biết việc được xử lí thế nào. Cháu xin cảm ơn.

Trác Tú Anh – thay mặt gia đình căn hộ 1208 tòa B
Điện thoại của mẹ cháu: 0900 000 512 (giả định)

Điểm cần học: sự việc được kể có ngày giờ, không gọi tên hay trách người nuôi chó; nhắc quy định ở mức nội dung đã đọc được, không viện số điều khoản khi chưa chắc; đề xuất thứ ba tính tới quyền lợi của người nuôi chó.

Tình huống giả định: số báo tường tháng Mười Một của trường đăng phóng sự Những người thức dậy trước trường về các cô lao công; một học sinh đọc xong và viết thư cho ban biên tập vì một chi tiết trong bài.

Ngày 25 tháng 11 năm 2026

Gửi Ban biên tập báo tường Cửa Sổ (giả định) và bạn Vi Thế Duy,

Mình là Mạc Khả Hân, lớp 12A4. Mình đọc phóng sự Những người thức dậy trước trường của Duy ngay sáng báo được dán lên, đứng đọc hết trong giờ truy bài. Mình viết thư này trước hết để nói rằng bài viết hay: chi tiết cô Bùi Thị Tươi bắt đầu quét sân từ năm giờ, đôi găng tay vá ở ngón cái, cái chổi tre cô tự bó lại vào cuối tuần, đều là những điều mấy trăm học sinh đi qua mỗi ngày mà không ai thấy. Lớp mình vừa học phóng sự Con gà thờ của Ngô Tất Tố, và mình nghĩ Duy đã làm được điều một phóng sự cần làm: đưa người đọc tới tận chỗ mình chưa từng nhìn.

Nhưng có một đoạn mình muốn trao đổi với ban biên tập. Gần cuối bài, cô Tươi được dẫn lời rằng cô từng khóc vì học sinh vứt rác ngay sau khi cô vừa quét xong. Hôm thứ Hai, lúc giúp cô kê lại thùng rác ở góc sân, mình có hỏi. Cô cười, nói cô không nói câu đó, cô chỉ bảo là có hôm thấy buồn. Cô cũng không biết bài báo có ảnh cô và tên đầy đủ của cô.

Mình không nghĩ Duy cố ý bịa. Có thể Duy nghe một câu buồn và viết thành một câu khóc cho bài có sức nặng. Có thể khi phỏng vấn đông người quá, Duy ghi chép không kịp. Nhưng chính vì phóng sự là thể loại dựa vào sự thật, một chi tiết bị đẩy lên quá mức có thể làm người đọc nghi cả những chi tiết đúng. Và người chịu thiệt nhất là cô Tươi: mấy hôm nay có bạn lớp dưới hỏi cô có phải hay khóc không.

Mình cũng nghĩ tới phía ngược lại. Ban biên tập có thể cho rằng đó chỉ là cách nói, rằng buồn hay khóc thì thông điệp vẫn đúng: học sinh nên giữ vệ sinh. Mình đồng ý thông điệp ấy đúng. Mình chỉ không đồng ý việc dùng lời của một người thật để chuyên chở thông điệp khi người đó không nói như thế.

Vì vậy mình đề nghị ba việc:

• Số báo tới có một dòng đính chính ngắn, sửa lại lời dẫn của cô Tươi theo đúng ý cô.
• Từ nay, phóng sự viết về người thật (cô lao công, bác bảo vệ, cô bán căng tin) nên đọc lại cho nhân vật nghe trước khi dán báo, và hỏi họ có muốn để tên, để ảnh không.
• Ban biên tập có thể mời cô Tươi tự kể vài dòng trong số báo sau, nếu cô muốn.

Mình biết làm báo tường là việc tự nguyện, các bạn đã thức khuya để kịp số này. Mình viết thư chứ không nói trên nhóm lớp vì mình muốn ban biên tập là những người đầu tiên đọc. Các bạn nghĩ sao về đề nghị thứ hai? Nếu ban biên tập có buổi họp, mình xin được đến nghe.

Thân,
Mạc Khả Hân – 12A4

Điểm cần học: thư bàn về một vấn đề vẫn mở bằng điều người nhận làm tốt; bằng chứng là điều người viết tự kiểm, có ngày và hoàn cảnh; phản đề của phía người nhận được nêu lại công bằng rồi mới trả lời; thư kết bằng một câu hỏi thật.

Tình huống giả định: hai người bạn thân từ cấp hai; một bạn sang Đức học dự bị từ năm lớp 11, bạn ở nhà sắp phải nộp nguyện vọng và đang lúng túng giữa ý thích của mình và mong muốn của gia đình.

Gửi: [email protected]
Chủ đề: Viết lúc bên này 11 giờ đêm, bên ấy chắc mới 5 giờ chiều

Nhi ơi,

Tớ tính rồi, tớ bấm gửi thư này thì cậu vừa tan lớp, chắc đang đứng đợi tàu điện. Đọc khi nào rảnh nhé, không cần trả lời ngay. Tớ viết dài vì có chuyện muốn hỏi cậu thật lòng, mà gọi điện thì tớ sẽ lại nói lan man rồi cười cho qua.

Tháng sau trường tớ bắt đầu cho đăng kí nguyện vọng thử. Tớ vẫn muốn học ngôn ngữ kí hiệu và làm phiên dịch cho người khiếm thính, cậu nhớ không, từ hồi hai đứa theo cô Út đi dạy ở lớp học tình thương. Tối thứ Sáu, tớ nói chuyện này trong bữa cơm. Bố tớ không mắng, chỉ hỏi ra trường làm ở đâu, lương bao nhiêu, có ai tuyển không. Tớ không trả lời được câu nào cho ra trò. Mẹ thì nói nhẹ hơn: học kế toán đi, chắc chắn, rồi thích gì thì học thêm. Tối hôm ấy tớ nằm nghĩ, thấy bố mẹ không sai. Đó mới là chỗ khó.

Cậu còn nhớ hôm ở sân bay, cậu bảo tớ rằng sang đó điều cậu sợ nhất không phải tiếng Đức mà là phải tự chọn mọi thứ. Lúc ấy tớ không hiểu. Bây giờ thì tớ hiểu một phần: tự chọn cho mình nghĩa là nếu sai thì không đổ cho ai được.

Tớ nghĩ áp lực chọn ngành của tụi tớ ở đây không đến từ một người nào cụ thể. Nó đến từ rất nhiều câu hỏi hợp lí cùng dội vào một lúc: ngành nào dễ xin việc, trường nào điểm cao thì chắc là tốt, họ hàng hỏi con học gì. Mỗi câu riêng lẻ đều có lí, nhưng cộng lại thì chẳng chừa chỗ nào cho câu hỏi: mình thật sự muốn làm gì mỗi sáng thức dậy trong mười năm tới.

Nhưng tớ cũng tự cãi lại mình. Thích thôi thì có đủ không? Tớ mới đi dạy tình nguyện mấy buổi, chưa biết nghề phiên dịch thật sự có những ngày mệt mỏi thế nào. Có khi cái tớ thích là cảm giác được cảm ơn, chứ chưa chắc là bản thân công việc. Nếu vậy thì bố tớ hỏi lương bao nhiêu cũng là một cách bảo tớ hãy nhìn kĩ hơn.

Tớ còn thấy một chuyện ở lớp. Bạn nào cũng mở bảng điểm chuẩn mấy năm trước ra so, như thể chọn ngành là chọn điểm. Có bạn chọn ngành vì điểm mình vừa đủ, có bạn bỏ ngành mình thích vì sợ phí điểm cao. Tớ không trách các bạn, vì tớ cũng đang làm y như thế: ngồi tính xem điểm của mình có bị phí hay không.

Cho nên tớ muốn hỏi cậu mấy điều, vì cậu là người duy nhất tớ biết đã phải chọn sớm:

1. Bên đó, trước khi chọn ngành, cậu có được đi thực tập hay thử việc ngắn ngày không? Nó giúp cậu chắc chắn hơn hay lại rối thêm?
2. Cậu đổi từ dự bị kinh tế sang dự bị kĩ thuật năm ngoái, cậu đã nói với bố mẹ cậu thế nào?
3. Nếu là tớ, cậu sẽ thử cái gì trong ba tháng tới trước khi quyết?

Tớ đang nghĩ một cách: dành hè này đi làm tình nguyện hẳn hoi ở một trung tâm dạy người khiếm thính, ghi lại từng ngày, rồi mang cuốn sổ ấy về nói chuyện với bố. Không phải để thắng một cuộc cãi, mà để bố thấy tớ đã nhìn kĩ. Cậu thấy có ngây thơ quá không?

Chủ nhật tuần sau tớ gọi cho cậu lúc 3 giờ chiều giờ cậu nhé. Giữ gìn sức khỏe, mùa đông bên ấy sắp tới rồi. Có tuyết đầu mùa thì chụp cho tớ một tấm, ở đây trời vừa trở gió, sáng nay mẹ tớ đã mang chăn bông ra phơi.

Bảo Nghi

Điểm cần học: thư thân mật vẫn có vấn đề rõ và lập luận hai chiều (tự phản bác chính mình); câu hỏi đánh số khiến lá thư thành cuộc trao đổi chứ không phải lời than; chủ đề thư điện tử được viết tự nhiên mà vẫn gợi tò mò.

Tình huống giả định: lớp 12A6 chia làm hai phe sau khi một bài thuyết trình nhóm bị trừ điểm vì nghi dùng công cụ trí tuệ nhân tạo viết hộ; lớp phó học tập viết thư cho cô chủ nhiệm đề xuất một quy ước chung.

Người nhận: cô Hoàng Lệ Quyên – [email protected]
Chủ đề: Đề xuất quy ước dùng trí tuệ nhân tạo khi làm bài của lớp 12A6
Tệp đính kèm: du-thao-quy-uoc-12A6.docx

Thưa cô,

Em là Lương Thảo My, lớp phó học tập 12A6. Em viết thư này sau buổi sinh hoạt lớp hôm thứ Bảy, khi chuyện bài thuyết trình của nhóm 3 bị trừ điểm vẫn chưa ngã ngũ. Cả lớp bàn gần hết tiết mà không ai thuyết phục được ai. Em không viết để xin lại điểm cho nhóm bạn, mà muốn trao đổi với cô một việc lớn hơn: lớp mình chưa có một cách hiểu chung về việc được và không được dùng trí tuệ nhân tạo khi làm bài.

Em xin kể lại sự việc theo hiểu biết của em. Nhóm 3 dùng một công cụ trò chuyện để gợi ý dàn ý, rồi tự viết, tự tìm ảnh, tự nói. Bài nộp có mấy đoạn văn trơn tru khác hẳn giọng các bạn, nên thầy dạy môn ấy nghi và trừ điểm. Các bạn nhóm 3 thấy oan. Một số bạn khác lại thấy thầy đúng, vì chính các bạn ấy làm bài từ đầu đến cuối bằng tay và không muốn bị so với những bài có máy đỡ.

Em nghĩ cả hai phía đều có lí. Phía thứ nhất đúng ở chỗ công cụ này đã có trong điện thoại của gần như mọi bạn; cấm hẳn thì khó kiểm tra, và bạn nào dùng lén vẫn dùng. Dùng nó để hỏi lại một khái niệm, để tìm thêm hướng triển khai, cũng giống như hỏi một người anh học giỏi. Phía thứ hai đúng ở chỗ mục đích của bài tập là luyện cho chính mình biết nghĩ và biết viết; nếu để máy làm phần nghĩ, điểm số không còn nói đúng sức của người học. Đến kì thi viết trên giấy, không ai đỡ được cho mình.

Em cũng thử nghĩ từ phía thầy cô. Một bài văn trơn tru bất thường không chứng minh được là máy viết, nhưng thầy cô cũng không có thời gian hỏi lại từng bài. Thầy cô chỉ còn cách dựa vào cảm nhận, mà cảm nhận thì có lúc đúng, có lúc oan. Em nghĩ đó không phải lỗi của riêng thầy hay của nhóm 3, mà là vì lớp mình chưa có luật chơi.

Chỗ rắc rối nằm ở giữa: đâu là gợi ý, đâu là viết hộ. Khi không ai nói rõ ranh giới, mỗi thầy cô và mỗi bạn tự vạch một kiểu, và chuyện như nhóm 3 sẽ còn lặp lại. Vì thế em xin đề xuất lớp mình thử một quy ước trong học kì hai, gồm ba mức:

• Mức không dùng: bài kiểm tra, bài viết trên lớp, bài thầy cô ghi rõ là tự làm.
• Mức được dùng có khai báo: tìm ý, hỏi khái niệm, kiểm tra chính tả. Cuối bài ghi một dòng: đã dùng công cụ nào, vào việc gì, và giữ lại lịch sử trò chuyện để nộp khi thầy cô cần.
• Mức không chấp nhận: chép nguyên văn đoạn máy viết vào bài như của mình, hoặc nộp số liệu, trích dẫn mà không tự kiểm lại nguồn.

Kèm theo đó là hai việc để tránh nghi oan: mỗi bài lớn nộp cùng bản nháp hoặc ảnh chụp các bước làm; khi thầy cô có nghi ngờ, nhóm được trình bày lại trực tiếp trong năm phút trước khi chấm.

Em đã thử áp dụng quy ước này cho chính bài nghị luận tuần trước của mình. Em dùng công cụ để hỏi xem lập luận của em hở ở đâu, nó chỉ ra một dẫn chứng chưa trúng ý. Em tự tìm dẫn chứng khác, tự viết lại, rồi ghi một dòng khai báo ở cuối bài. Việc ghi ấy mất chưa đầy một phút, nhưng em thấy yên tâm hơn hẳn khi nộp, vì nếu cô hỏi, em chỉ ra được từng bước mình đã làm.

Em biết quy ước của một lớp không thay được quy định của nhà trường, và có thể mỗi môn cần cách áp dụng khác nhau. Em cũng không chắc cách khai báo như trên có làm các bạn ngại dùng đúng cách hay không. Vì thế em mong cô góp ý cho bản dự thảo em gửi kèm, và nếu cô thấy được, xin cô cho lớp bàn trong giờ sinh hoạt tới, rồi cô giúp lớp trao đổi với thầy cô bộ môn.

Nếu thử một học kì mà thấy không ổn, lớp có thể bỏ hoặc sửa. Điều em mong nhất không phải một bản quy ước hoàn hảo, mà là các bạn thôi nhìn nhau bằng con mắt nghi ngờ mỗi khi có ai nộp một bài viết tốt.

Em cảm ơn cô đã đọc một thư dài thế này.

Em Lương Thảo My
Lớp phó học tập 12A6 – [email protected]

Điểm cần học: thư nghị luận gửi người có thẩm quyền nên tách khỏi chuyện điểm số của riêng ai; trình bày lí lẽ của hai phía ngang nhau trước khi đề xuất; đề xuất chia thành mức có ví dụ, và người viết tự nói ra giới hạn của đề xuất.