Soạn bài Trên những chặng đường hành quân (Nguyễn Văn Thạc) – Ngữ văn 12 CTST

Trả lời:
Tuổi thanh xuân được xem là đẹp nhất vì đó là quãng đời con người có sức khỏe dồi dào, trái tim nhạy cảm và nhiều ước mơ nhất. Ở tuổi ấy, ta dám thử, dám sai, dám dấn thân cho một lí tưởng; ta có những tình bạn, tình yêu trong trẻo và những lựa chọn định hình cả cuộc đời về sau. Thanh xuân đẹp còn vì nó ngắn ngủi: nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sống hết mình và có ích. Với thế hệ Nguyễn Văn Thạc, tuổi hai mươi đẹp nhất khi được hiến dâng cho Tổ quốc.

Các chi tiết được hỏi là đoạn tả bộ quân phục xanh và ngôi sao trên mũ trong nhật kí ngày 2/10/1971.

Trả lời:
Những chi tiết ấy cho thấy niềm vui sướng, tự hào và cảm động của anh sinh viên khi trở thành người lính. Anh “trìu mến” khoác lên mình màu áo mới và gọi đó là “Màu xanh bất diệt của sự sống.” Nhìn ngôi sao trên mũ, anh không chỉ thấy vẻ đẹp như sao Hôm ngày nào mà còn thấy lửa, máu của những trận đánh sắp tới: “Ta như thấy trong màu kì diệu ấy, có cả hồng cầu của trái tim ta…” Niềm tự hào vì thế gắn với ý thức trách nhiệm và sự sẵn sàng hi sinh.

Đoạn văn được hỏi thuộc nhật kí ngày 10/4/1972, khi đơn vị dừng ở Nghi Lộc – Nghệ An.

Trả lời:
Cuộc hành quân diễn ra vào tháng 4/1972, khi cả nước dồn sức cho chiến trường miền Nam. Đoàn quân đi tàu từ Hà Nội, dừng ở ga Quán Hành rồi ở nhờ nhà dân. Làng quê Nghệ An hiện lên yên ả: nhà vắng, cánh đồng xanh màu ngô non, khoai, lạc; hầm trú ẩn chỉ nông và lộ thiên. Nhưng sự yên ả ấy rất mong manh, vì như người viết nhận xét: “Không ai có thể ngờ đây chính là đất lửa, hay ít ra, gần đến đất lửa.” Trước đó, tàu đã phải dừng giữa đêm vì đường phía trước bị ném bom. Bối cảnh vì thế vừa bình dị vừa căng thẳng, khốc liệt.

Trả lời:

• Ghi theo ngày tháng: mỗi phần mở đầu bằng thời điểm cụ thể (2/10/1971, 10/4/72), có cả địa điểm (Nghi Lộc – Nghệ An).
• Người viết xưng “mình”, “ta”: tác giả vừa là người kể vừa là nhân vật chính, thuật lại những gì bản thân trải qua.
• Sự việc có thật, vừa mới xảy ra: nhập ngũ, đứng gác, đi tàu vào Nam, ở trọ nhà dân, nghe tin chiến thắng…
• Viết cho chính mình nên rất riêng tư, chân thành: có lời tự nhủ, lời gọi bạn, những câu cảm thán, những dấu chấm lửng bỏ dở như dòng suy nghĩ đang chảy.
• Tự sự kết hợp biểu cảm, miêu tả: ghi chép sự việc đan xen cảm xúc và suy ngẫm, khiến trang nhật kí giàu chất văn.

Đoạn văn SGK trích là đoạn tả buổi gác đầu tiên, từ “Buổi gác đầu tiên là đêm trăng sáng, là bài thơ, là một trang nhật kí…” đến “Cây lá đang dồn nhựa để trổ ra một mùa quả chín…”

Trả lời:

Nhờ các biện pháp tu từ, đoạn nhật kí mang chất thơ, cho thấy một cái “tôi” vừa lãng mạn vừa ý thức sâu sắc về bổn phận của người lính.

Đề yêu cầu chú ý địa danh, con người, thời gian, sự kiện… trong trang nhật kí này.

Trả lời:

• Địa danh: Nghi Lộc – Nghệ An, ga Quán Hành, thành phố Vinh, ga Phố Tráng, Cửa Việt, đồng bằng sông Cửu Long, Quảng Bình, Mỏ Trạng – Yên Thế, Cửa Nam, ga Phủ Lý, ga Ninh Bình, sông Đáy, chùa Non Nước.
• Con người: thầy Khang dạy Toán 2, mẹ Thung, bé Hòa, cô Kim Loan – sinh viên Trường Đại học Sư phạm Vinh, em bé ở ga Phủ Lý, tổ ba người Giáp Văn Khương.
• Thời gian: ngày 10/4/72; ba giờ sáng trên tàu; bốn giờ sáng hôm kia ở bãi bạch đàn; 12 giờ trưa ngày 9/4/1972 rời Hà Nội.
• Sự kiện: tàu phải dừng vì phía trước bị ném bom; đơn vị nghe tin ta chiếm cảng Cửa Việt; Quảng Bình có ngày bắn rơi 10 máy bay; lệnh lên đường và những lá thư ném xuống đường khi tàu qua Cửa Nam.

Tác dụng: các chi tiết cụ thể, có thể kiểm chứng khiến trang nhật kí đáng tin như một tư liệu lịch sử về mùa hè năm 1972; đồng thời giúp người đọc hình dung sống động hành trình vào Nam và hiểu vì sao cảm xúc của người viết lại dâng trào đến thế.

Đề: Theo bạn, văn bản trên có sử dụng yếu tố hư cấu hay không? Nếu có, hãy nêu ví dụ; nếu không, cho biết vì sao.

Trả lời:
Văn bản không sử dụng yếu tố hư cấu. Nhật kí được viết để ghi lại những việc vừa xảy ra với chính người viết, ban đầu chỉ dành cho riêng mình, nên không có nhu cầu bịa đặt. Mọi con người, địa danh, mốc thời gian (thầy Khang, mẹ Thung, ga Quán Hành, trưa 9/4/1972…) đều cụ thể, có thật. Những câu giàu hình ảnh như “Xe ơi, lao nhanh hơn, cho ta chóng tới gia đình lớn.” là tưởng tượng, cảm xúc của người viết chứ không phải sự việc bịa ra, nên không làm mất tính xác thực.

Trả lời:
Cảm hứng chủ đạo là niềm tự hào, háo hức của người thanh niên được cầm súng bảo vệ Tổ quốc, gắn với tình yêu quê hương đất nước và lí tưởng sống cao đẹp. Cảm hứng ấy xuyên suốt từ niềm vui khoác áo lính, niềm hãnh diện khi “thức canh trời” cho xóm làng, đến nỗi xúc động trên chuyến tàu vào Nam: “Biết bao nhiêu lần hành quân, nhưng chẳng lần nào xúc động như chuyến tàu này cả”. Văn bản khép lại bằng lời thúc giục đầy khí thế: “Tất cả đang giục giã anh chiến sĩ, hãy đi đi, hãy đi – và chiến thắng.”

Trả lời:

• Một cái “tôi” giàu cảm xúc, lãng mạn: nhìn buổi gác thành bài thơ, nhìn ngôi sao thành sao Hôm, nhìn mái nhà như mi mắt; luôn nhớ về bạn bè, giảng đường.
• Một cái “tôi” có lí tưởng và trách nhiệm: tự nhận “Ai ra đi cũng với lòng say lí tưởng”, mong được đến tận chiến trường, sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ.
• Một cái “tôi” trẻ trung, lạc quan: thấy chuyến đi xa “vẫn cứ thú vị”, đùa vui cả chuyện sống chết.
• Một cái “tôi” gắn bó với nhân dân: xúc động trước bà mẹ, em bé, những cô gái vẫy chào; lắng nghe tiếng nói của cả đất nước qua lời một đứa trẻ: “Các chú đánh xong giặc Mỹ mà về nhé!”

Đó là cái “tôi” tiêu biểu cho thế hệ thanh niên thời chống Mỹ: sống đẹp, sống có ích và biết đặt tình riêng trong vận mệnh chung của dân tộc.