Hạnh phúc của một tang gia là chương XV của tiểu thuyết Số đỏ, tác phẩm trào phúng nổi tiếng nhất của Vũ Trọng Phụng. Đoạn trích được học ở Bài 7 sách Ngữ văn 12 Cánh diều tập 2 (trước đây học ở lớp 11 chương trình cũ). Bài viết tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, bố cục, giá trị nội dung, nghệ thuật, sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt.
Nội dung văn bản Hạnh phúc của một tang gia
Đoạn trích bắt đầu bằng câu văn lạnh lùng: “Ba hôm sau, ông cụ già chết thật”. Cái chết của cụ cố tổ, người già hơn tám mươi tuổi, không làm ai đau buồn. Ngược lại, như người kể nhận xét: “Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm”. Cụ cố Hồng mơ đến lúc được mặc đồ xô gai, chống gậy cho thiên hạ khen; ông Văn Minh mừng vì cái chúc thư sắp được thi hành; ông Phán mọc sừng hớn hở vì được chia thêm tiền; cậu tú Tân nóng lòng được chụp ảnh; bà Văn Minh và ông Typn mong được khoe đồ tang tân thời. Chỉ có Tuyết buồn, vì Xuân Tóc Đỏ không đến.
Đám ma được tổ chức linh đình theo đủ lối Ta, Tàu, Tây, với kèn, câu đối, vòng hoa, vài trăm người đi đưa. Xuân Tóc Đỏ xuất hiện với sáu xe sư chùa Bà Banh và vòng hoa đồ sộ, khiến cụ bà cảm động. Người đi đưa làm ra vẻ buồn rầu nhưng chỉ lo tán tỉnh, bình phẩm, hẹn hò nhau. Đến huyệt, cậu tú Tân bắt mọi người tạo dáng để chụp ảnh; ông Phán khóc to “Hứt!… Hứt!… Hứt!…” rồi lén dúi tiền cho Xuân. Đoạn trích khép lại bằng câu châm biếm về “ba trăm người đương buồn rầu và đau đớn về những điều sơ suất của khổ chủ”. Phần hướng dẫn đọc hiểu xem tại bài Soạn bài Hạnh phúc của một tang gia.
Thông tin tác giả Vũ Trọng Phụng
Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) quê gốc làng Hảo, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, nhưng sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Ông mồ côi cha từ khi mới bảy tháng tuổi, được mẹ nuôi dạy trong cảnh nghèo. Học hết tiểu học, ông đi làm thư kí, rồi chuyển hẳn sang nghề viết báo, viết văn. Cuộc đời ông gắn với cảnh túng thiếu và bệnh tật; ông mất vì bệnh lao năm 1939, khi mới 27 tuổi.
Trong khoảng mười năm cầm bút, Vũ Trọng Phụng để lại một khối lượng tác phẩm đồ sộ: phóng sự Cạm bẫy người (1933), Kĩ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936); tiểu thuyết Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê (cùng đăng báo năm 1936), Làm đĩ; kịch Không một tiếng vang (1931). Ông được mệnh danh là ông vua phóng sự đất Bắc. Ngòi bút của ông nổi bật ở tinh thần phê phán xã hội thành thị đương thời, đặc biệt là nghệ thuật trào phúng sắc sảo. Xem thêm những tác phẩm tiêu biểu của Vũ Trọng Phụng.
Thông tin tác phẩm Hạnh phúc của một tang gia
Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác
Số đỏ được đăng trên Hà Nội báo từ năm 1936 và in thành sách năm 1938, gồm 20 chương. Hạnh phúc của một tang gia là chương XV. Tiểu thuyết ra đời giữa lúc phong trào Âu hóa, phong trào vui vẻ trẻ trung được giới thượng lưu thành thị hưởng ứng một cách lố lăng; tác phẩm là tiếng cười châm biếm xã hội ấy qua cuộc đời “đỏ” bất ngờ của Xuân Tóc Đỏ.
Thể loại, ngôi kể, giọng điệu
- Thể loại: tiểu thuyết trào phúng (đoạn trích).
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình, giọng điệu khách quan mà mỉa mai.
Bố cục đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia
Hạnh phúc của một tang gia có mấy phần? Đoạn trích có thể chia làm 2 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “việc Xuân Tóc Đỏ đã gây ra cho Tuyết vậy”): niềm vui riêng của từng thành viên trong gia đình khi cụ cố tổ qua đời và cảnh tang gia “bối rối” chờ phát phục.
- Phần 2 (còn lại): cảnh đám ma linh đình đi qua các phố và màn kịch lúc hạ huyệt.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề là một nghịch lí: “tang gia” là nhà có tang, lẽ ra phải đau thương, lại gắn với “hạnh phúc”. Nghịch lí ấy chính là mâu thuẫn trào phúng xuyên suốt đoạn trích, đồng thời bộc lộ bản chất bất hiếu, vô nhân đạo của gia đình cụ cố Hồng. Nhan đề vừa gây tò mò, vừa thể hiện thái độ châm biếm của nhà văn.
Giá trị nội dung
- Phơi bày bản chất giả dối, bất hiếu của một gia đình thượng lưu thành thị: cái chết của người thân trở thành niềm vui vì gia tài và danh tiếng.
- Châm biếm lối sống chạy theo hình thức, khoe khoang, lai căng của xã hội “văn minh” rởm trước Cách mạng tháng Tám.
- Lên án sự băng hoại của đạo đức, tình cảm gia đình khi con người bị đồng tiền chi phối.
Giá trị nghệ thuật
- Xây dựng mâu thuẫn trào phúng độc đáo ngay từ nhan đề và tình huống truyện.
- Khắc họa chân dung biếm họa sinh động bằng những chi tiết điển hình (tiếng khóc “Hứt”, chiếc máy ảnh, bộ áo “Ngây thơ”).
- Miêu tả cảnh đông người theo lối liệt kê, tạo không khí náo nhiệt, lố lăng của đám ma.
- Ngôn ngữ phong phú, nhiều phép cường điệu, so sánh, phản ngữ; giọng điệu tỉnh táo mà mỉa mai sâu cay.
Sơ đồ tư duy Hạnh phúc của một tang gia
Sơ đồ dưới đây giúp em hệ thống nhanh kiến thức về tác giả và đoạn trích.
Tóm tắt Hạnh phúc của một tang gia
Mẫu 1 – Tóm tắt Hạnh phúc của một tang gia ngắn nhất
Cụ cố tổ qua đời, cả gia đình cụ cố Hồng vui mừng vì mỗi người đều được thỏa nguyện: người được chia tiền, người được khoe mốt, người được chụp ảnh. Đám ma diễn ra linh đình, ồn ào như một cuộc hội hè; người đi đưa chỉ lo chuyện riêng, còn ông Phán vừa khóc vừa dúi tiền cho Xuân Tóc Đỏ.
Mẫu 2 – Tóm tắt Hạnh phúc của một tang gia theo bố cục
Phần 1: Sau mấy ngày con cháu nhốn nháo mời đủ thầy thuốc Tây, ta, cụ cố tổ chết. Mọi người trong nhà đều có lí do để vui: cụ cố Hồng mong được khen già, Văn Minh chờ chia gia tài, ông Phán được hứa thêm tiền, Tân có dịp chụp ảnh, bà Văn Minh và Typn có dịp khoe đồ tang mốt mới. Việc phát phục bị chậm vì chuyện của Tuyết, khiến cả nhà sốt ruột.
Phần 2: Đúng bảy giờ sáng hôm sau, đám ma được cất. Đám tang to tát, đủ kèn Ta, Tàu, Tây, vài trăm người đi đưa, có cảnh sát giữ trật tự. Xuân Tóc Đỏ đem đến thêm sáu xe sư và hai vòng hoa lớn khiến cụ bà mãn nguyện. Người đi đưa vừa đi vừa tán tỉnh, khen chê nhau. Đến huyệt, Tân bắt mọi người làm dáng để chụp ảnh, ông Phán khóc lóc thảm thiết, tay vẫn kịp dúi tiền cho Xuân.
Lời kết
Hạnh phúc của một tang gia là chương truyện tiêu biểu cho tài năng trào phúng của Vũ Trọng Phụng. Khi ôn tập, em cần nắm nghịch lí trong nhan đề, chân dung từng thành viên của “tang gia” và các thủ pháp gây cười như cường điệu, liệt kê, phản ngữ.
Xem thêm: