Ôn tập học kì II Ngữ văn 7 Cánh diều (trang 95–100): Ôn tập và tự đánh giá cuối học kì II

Thống kê tên các thể loại, kiểu văn bản và tên văn bản cụ thể đã học trong sách Ngữ văn 7, tập hai theo bảng: Loại – Thể loại hoặc kiểu văn bản – Tên văn bản đã học (mẫu: Văn bản văn học – Truyện ngụ ngôn – Đẽo cày giữa đường,…).

Trả lời:

Nêu nội dung chính của các bài đọc hiểu trong sách Ngữ văn 7, tập hai theo bảng: Loại – Tên văn bản – Nội dung chính (mẫu: Văn bản nghị luận – Tinh thần yêu nước của nhân dân ta (Hồ Chí Minh) – Khẳng định nhân dân ta từ xưa đến nay có một lòng nồng nàn yêu nước.).

Trả lời:

Nêu những điểm cần chú ý về cách đọc thơ, truyện ngụ ngôn, kí (tùy bút, tản văn) và văn bản nghị luận, văn bản thông tin trong sách Ngữ văn 7, tập hai. (Mẫu: Văn bản thông tin (Gợi ý: xem mục Chuẩn bị, Bài 10, trang 76): Văn bản triển khai thông tin theo cách nào?…)

Trả lời:

• Truyện ngụ ngôn: nhân vật (con vật, đồ vật, người), tình huống, hành động dẫn đến kết cục; tự rút ra bài học và nối với đời thật. Với tục ngữ: vần, nhịp, hình ảnh, nghĩa đen và nghĩa bóng.
• Thơ: từ ngữ, hình ảnh gợi tả; vần, nhịp; biện pháp tu từ; tình cảm của chủ thể trữ tình; với thơ dịch (Mây và sóng) chú ý cấu trúc lặp và lời thoại.
• Tùy bút, tản văn: nhận ra cái “tôi” của tác giả qua suy nghĩ, cảm xúc trực tiếp; chất trữ tình trong ngôn ngữ; sự việc, con người được nhắc đến gợi điều gì.
• Văn bản nghị luận: xác định vấn đề, ý kiến, lí lẽ, bằng chứng; mạch lạc và liên kết giữa các phần; mục đích thuyết phục.
• Văn bản thông tin: văn bản triển khai thông tin theo cách nào (ở Bài 10 là chia đối tượng thành các nhóm nhỏ); tác dụng của nhan đề, sa pô, đề mục; cước chú, tài liệu tham khảo; phương tiện phi ngôn ngữ (ảnh, sơ đồ, số liệu).

Nêu những thể loại khác nhau của các văn bản văn học đã học ở hai tập sách Ngữ văn 7 theo bảng: Thể loại – Tập một – Tập hai (mẫu: Truyện – Truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện khoa học viễn tưởng – Truyện ngụ ngôn).

Trả lời:

Nêu những điểm khác nhau về đề tài, phạm vi của văn bản nghị luận và văn bản thông tin đã học trong hai tập sách Ngữ văn 7 (bảng: Loại văn bản – Tập một – Tập hai; mẫu ở dòng nghị luận: tập một – đề tài tập trung vào vẻ đẹp của các văn bản đọc hiểu đã học, nghị luận văn học; tập hai – đề tài tập trung vào lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nghị luận xã hội).

Trả lời:

B. Viết

Thống kê tên các kiểu văn bản và yêu cầu luyện viết các kiểu văn bản ấy trong sách Ngữ văn 7, tập hai theo bảng: Tên kiểu văn bản – Yêu cầu cụ thể (mẫu: Nghị luận – Viết được bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống.).

Trả lời:

Nêu và phân tích một số ví dụ cụ thể để thấy mối quan hệ giữa các nội dung đọc hiểu và yêu cầu viết trong các bài ở sách Ngữ văn 7, tập hai.

Trả lời: Ba ví dụ:

• Bài 6: đọc Đẽo cày giữa đường, em đã phải chỉ ra anh thợ là người thế nào qua từng lần nghe theo người qua đường. Thao tác ấy chính là khung của bài văn phân tích đặc điểm nhân vật: nêu đặc điểm, dẫn chi tiết, nhận xét.
• Bài 8: Đức tính giản dị của Bác Hồ cho em mẫu về cách nêu luận điểm rồi chứng minh bằng bằng chứng xếp theo nhóm (bữa ăn, nhà ở, lời nói). Khi viết bài nghị luận về một vấn đề trong đời sống, em làm y như vậy với vấn đề của mình.
• Bài 10: đọc Ghe xuồng Nam Bộ, em thấy thông tin được chia nhóm rõ ràng nên dễ tóm tắt. Bài tập tóm tắt văn bản theo độ dài khác nhau bắt đầu từ chính việc nhận ra các nhóm ấy.

Nêu và phân tích quy trình viết bốn bước được thể hiện trong phần Viết ở một bài học cụ thể trong sách Ngữ văn 7, tập hai.

Trả lời: Lấy phần Viết của Bài 8 (bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống), với đề ví dụ: Học sinh có nên dùng điện thoại trong giờ ra chơi?

C. Nói và nghe

Nêu các nội dung chính được rèn luyện về kĩ năng nói và nghe ở sách Ngữ văn 7, tập hai. Các nội dung nói và nghe liên quan gì đến nội dung đọc hiểu và viết?

Trả lời:

Đọc cho em đề tài, viết giúp sắp xếp ý, nói là chuyển ý ấy thành lời; khi nghe, em dùng lại cách tóm tắt, đánh giá lí lẽ học được qua đọc.

D. Tiếng Việt

Các nội dung tiếng Việt được học thành mục riêng trong sách Ngữ văn 7, tập hai là những nội dung nào?

Trả lời:

• Bài 6: thành ngữ, tục ngữ; biện pháp tu từ nói quá, nói giảm – nói tránh (ví dụ nói quá: Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng).
• Bài 7: ngữ cảnh và nghĩa của từ trong ngữ cảnh; tác dụng của một số biện pháp tu từ; dấu chấm lửng.
• Bài 8: liên kết và mạch lạc trong văn bản (thực hành trên Tinh thần yêu nước của nhân dân ta).
• Bài 9: một số từ Hán Việt thông dụng, phân biệt yếu tố Hán Việt đồng âm (giác trong tam giác và khứu giác).
• Bài 10: thuật ngữ và nghĩa của thuật ngữ (oxit, tam giác, danh từ…).

Phần Định hướng đánh giá (trang 97) không viết lại mà dặn học sinh tham khảo định hướng ở bài ôn tập cuối học kì I, trang 122 tập một: đọc hiểu một văn bản mới cùng thể loại đã học bằng câu trắc nghiệm và câu trả lời ngắn, sau đó viết một bài văn ngắn.

Phương án nào nêu đúng đặc điểm thể loại của văn bản Lừa đội lốt sư tử? A. Là loại truyện các nhà văn viết cho thiếu nhi nhiều nước trên thế giới. B. Là loại truyện lấy loài vật để nói lên bài học đối với con người. C. Là loại truyện ngắn hiện đại được viết nhằm tạo ra tiếng cười cho bạn đọc. D. Là loại truyện dịch do các nhà văn nước ngoài viết về động vật.

Trả lời: B. Truyện ngụ ngôn: lừa, cáo chỉ là cái cớ để nói về thói khoe mẽ của người. A, D chỉ nói ai viết, viết cho ai; C sai vì truyện Ê-dốp có từ thời cổ đại.

Câu chuyện trên được kể theo ngôi kể nào? A. Ngôi thứ ba. B. Ngôi thứ nhất. C. Ngôi thứ nhất số nhiều. D. Ngôi thứ hai.

Trả lời: A. Người kể không xuất hiện, gọi nhân vật là lừa, nó, cáo.

Câu nào sau đây gợi ra bài học cho con người? A. Một hôm, lừa lấy được bộ lông sư tử do thợ săn quẳng ra ngoài để phơi. B. Khi nó đến gần thì tất cả, người cũng như thú, đều bỏ chạy … C. “Cái mã bề ngoài có thể che mắt được người đời, còn lời nói sẽ bộc lộ kẻ ngốc.”. D. Ngay sau đó, cáo chạy lại bảo với nó rằng: “A, ta nhận ra nhà ngươi!”.

Trả lời: C. Truyện ngụ ngôn thường gói bài học vào lời nhân vật ở cuối truyện; câu của cáo khái quát thành điều đúng với mọi người (người đời, kẻ ngốc). A, B, D chỉ kể sự việc.

Câu nào sau đây có chứa từ Hán Việt? A. … Trong ngày hôm ấy, nó là một chú lừa đầy kiêu hãnh. B. Khi nó đến gần thì tất cả, người cũng như thú, đều bỏ chạy … C. Nó khoác vào và tiến về làng. D. “A, ta nhận ra nhà ngươi!”.

Trả lời: A. Kiêu hãnh là từ Hán Việt hai yếu tố (kiêu: kiêu ngạo, hãnh: tự đắc), đúng loại từ học ở Bài 9. Lưu ý: thú (B), tiến (C) có gốc Hán nhưng là tiếng đơn đã Việt hóa, dùng như từ thuần Việt, nên đề không tính; hãy ưu tiên từ Hán Việt hai yếu tố.

Câu nào nêu đúng nội dung của văn bản Lừa đội lốt sư tử? A. Nhân vật “tôi” kể về chuyện con lừa đội lốt sư tử. B. Ai đó kể chuyện về con lừa đội lốt sư tử. C. Con lừa kể về chuyện mình đã mượn lốt sư tử. D. Con cáo kể chuyện về con lừa đội lốt sư tử.

Trả lời: B. Truyện kể ở ngôi thứ ba, người kể giấu mình (đúng với đáp án câu 2), nên chỉ có thể là “ai đó” kể. Không có nhân vật xưng “tôi”; lừa và cáo là nhân vật được kể đến.

Phương án nào nêu đúng ý nghĩa (bài học) rút ra được từ câu chuyện trên? A. Cáo luôn luôn là con vật tinh khôn, cần cảnh giác với nó. B. Nên làm bạn thân với mọi người để tránh tai hoạ. C. Cần tránh xa những con vật hung dữ như sư tử. D. Mượn danh tiếng của người khác sẽ chuốc vạ vào thân.

Trả lời: D. Lừa mượn bộ lông sư tử (tức mượn uy danh kẻ khác) để được nể sợ, rốt cuộc bị đòn. A, B, C bám vào con vật cụ thể mà bỏ qua ý nghĩa ngụ ngôn.

I. Đọc hiểu – b) Câu 7–10: trích bài phát biểu của Tổng thống Ba-rách Ô-ba-ma với học sinh (năm học 2009–2010, Phạm Nguyên Trường dịch)

Đoạn trích mở bằng ý chính: học sinh phải có trách nhiệm với chính mình. Người nói lập luận rằng ai cũng giỏi một điều gì đó và nhà trường là nơi giúp các em phát hiện điều ấy; muốn làm nghề gì cũng phải học, không thể bỏ học giữa chừng mà có ngay việc tốt; cuối cùng nâng vấn đề lên: việc học của từng em gắn với tương lai đất nước.

Phương án nào nêu đúng căn cứ chủ yếu để xác định đoạn trích trên là văn bản nghị luận? A. Nêu lí lẽ nhằm thuyết phục học sinh cần có trách nhiệm với chính mình. B. Nêu lên các ví dụ về sự đam mê học tập, có chí tiến thủ làm những việc lớn. C. Nêu lên tầm quan trọng của việc xác định ngành nghề trong tương lai. D. Nêu lên ý nghĩa của các phương pháp học tập giúp học sinh học giỏi hơn.

Trả lời: A. Câu mở đầu nêu ý kiến, các đoạn sau là lí lẽ và ví dụ để thuyết phục. B, C chỉ là chi tiết bộ phận; D không có trong đoạn.

Trong các câu sau, câu nào nêu lí lẽ? A. Các bạn có thể là một tác giả có tài – thậm chí tài đến mức có thể viết được sách hay báo … B. Dù bạn muốn làm gì với cuộc đời mình thì tôi cũng cam đoan rằng bạn phải học rồi mới làm được. C. Các bạn có thể là một nhà cải cách hay phát minh có tài – thậm chí tài đến mức có thể khám phá ra một loại iPhone mới … D. Các bạn có thể trở thành thị trưởng hoặc thượng nghị sĩ …

Trả lời: B. Câu B là một nhận định có tính khái quát, dùng để giải thích vì sao phải học. A, C, D cùng mẫu Các bạn có thể…, nêu những khả năng cụ thể, là dẫn chứng minh họa cho ý mỗi người đều có sở trường riêng. Mẹo: lí lẽ trả lời câu hỏi vì sao, dẫn chứng trả lời câu hỏi chẳng hạn như ai, như gì.

Câu nào thể hiện rõ lời khuyên của Tổng thống Ô-ba-ma đối với học sinh? A. Mỗi người trong các bạn đều giỏi một việc gì đó. B. Đấy chính là cơ hội mà nền giáo dục có thể cung cấp cho các bạn. C. Bạn phải làm việc, phải rèn luyện và phải học thì mới có công việc tốt được. D. Các bạn có thể trở thành thị trưởng hoặc thượng nghị sĩ …

Trả lời: C. Lời khuyên thường có dạng “phải làm gì”; câu C lặp ba lần chữ phải. A, B là nhận định, D là ví dụ.

Tại sao có thể nói: “Kết quả học tập của các bạn quyết định chính tương lai của đất nước này.”? Viết vào vở câu trả lời ngắn gọn của em.

Trả lời: Học sinh hôm nay là những người sẽ làm bác sĩ, kĩ sư, thầy cô, nhà khoa học, người lãnh đạo trong vài chục năm tới. Nếu thế hệ ấy học hành chăm chỉ, có hiểu biết và tay nghề, đất nước sẽ có đủ người giỏi để phát triển; nếu học qua loa, đất nước thiếu người tài và tụt lại. Kết quả học tập của từng người cộng lại thành sức mạnh của cả quốc gia, nên việc học không chỉ là chuyện riêng của mỗi em.

II. Viết: hai đề, em làm một, viết thành bài văn ngắn.