Hoàng Trung Thông (1925 – 1993) là nhà thơ cách mạng, nhà lý luận phê bình và dịch giả quê Nghệ An, tác giả bài Bài ca vỡ đất và bài thơ Những cánh buồm trong sách Ngữ văn 6, 7. Ông từng giữ nhiều trọng trách trong ngành văn nghệ như Viện trưởng Viện Văn học, Giám đốc Nhà xuất bản Văn học, và được truy tặng cả Giải thưởng Nhà nước lẫn Giải thưởng Hồ Chí Minh. Bài viết của Văn VN tóm tắt tiểu sử, các mốc đời, sự nghiệp, phong cách và bài thơ của Hoàng Trung Thông trong sách giáo khoa.
Nhà thơ Hoàng Trung Thông là ai?
Hoàng Trung Thông thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp, cùng thời với Chế Lan Viên, Tế Hanh, Chính Hữu. Ông vừa sáng tác, vừa nghiên cứu, vừa dịch thơ cổ điển Trung Hoa và thơ châu Âu. Năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật; năm 2022, Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt VI).
| Tên | Hoàng Trung Thông |
| Bút danh khác | Đặc Công, Bút Châm |
| Năm sinh – năm mất | 5/5/1925 – 4/1/1993 |
| Quê quán | Xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An |
| Thể loại | Thơ, tiểu luận – phê bình, dịch thuật |
| Tác phẩm tiêu biểu | Quê hương chiến đấu, Đường chúng ta đi, Những cánh buồm, Đầu sóng, Tiếng thơ không dứt, Mời trăng; các bài Bài ca vỡ đất, Bao giờ trở lại |
| Giải thưởng | Giải thưởng thơ Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955; Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2001); Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (2022), đều là truy tặng |
| Trong SGK hiện hành | Những cánh buồm (Ngữ văn 6 Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo; Ngữ văn 7 Cánh diều) |
Ông sinh ra ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu. Thuở nhỏ, ông theo học chữ Hán và được người trong vùng khen là thần đồng; vốn Hán học ấy về sau giúp ông dịch và nghiên cứu thơ Đỗ Phủ, Lục Du.
Cuộc đời Hoàng Trung Thông qua các mốc chính
Cuộc đời Hoàng Trung Thông gắn với hai con đường song song: hoạt động cách mạng, quản lý văn nghệ và sáng tác. Các mốc dưới đây được đối chiếu giữa trang Bảo tàng Văn học Việt Nam, Wikipedia và báo Văn hóa.
- 1925: sinh ngày 5/5 tại xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An.
- Khoảng 1937: mười hai tuổi, vào học trường Quốc học Vinh.
- Trước 1945: tham gia cách mạng từ khi còn là học sinh; tháng Tám năm 1945 tham gia khởi nghĩa ở địa phương.
- Kháng chiến chống Pháp: cán bộ văn nghệ của Khu ủy Liên khu IV, Tỉnh ủy viên Nghệ An.
- 1948: viết Bài ca vỡ đất khi mới 23 tuổi.
- 1955: in tập thơ đầu tay Quê hương chiến đấu; được Giải thưởng thơ của Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955.
- 1960 – 1970: lần lượt in Đường chúng ta đi (1960), Những cánh buồm (1964), Đầu sóng (1968); đảm nhiệm các cương vị Giám đốc Nhà xuất bản Văn học, Vụ trưởng Vụ Văn nghệ Ban Tuyên huấn Trung ương, Tổng biên tập báo Văn nghệ.
- Giữa thập niên 1970 – 1985: làm Viện trưởng Viện Văn học, kế nhiệm Đặng Thai Mai.
- 1993: mất ngày 4/1 tại Hà Nội.
- 2001: được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- 2022: được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Giữ nhiều chức vụ nhưng Hoàng Trung Thông sống giản dị, thanh bạch. Theo báo Công an Nhân dân, khi có chủ trương phong học hàm giáo sư cho chuyên gia các viện nghiên cứu, ông đã từ chối vì cho rằng làm nhà thơ là đủ. Tính cách ấy in đậm trong thơ ông: chân thật, không phô trương.
Sự nghiệp sáng tác của Hoàng Trung Thông
Thời kháng chiến chống Pháp. Tên tuổi Hoàng Trung Thông gắn với Bài ca vỡ đất (1948) và Bao giờ trở lại, những bài thơ viết về người nông dân, người bộ đội trong kháng chiến. Bao giờ trở lại về sau được nhạc sĩ Lê Yên phổ nhạc thành ca khúc Bộ đội về làng. Các sáng tác giai đoạn này được tập hợp trong Quê hương chiến đấu (1955).
Từ 1955 đến 1975. Ông in đều đặn Đường chúng ta đi (1960), Những cánh buồm (1964), Đầu sóng (1968), Trong gió lửa (1971). Thơ ông lúc này mở rộng sang đời sống xây dựng hòa bình ở miền Bắc, tình cảm gia đình và cuộc chiến chống Mỹ.
Sau 1975. Những tập cuối như Như đi trong mơ (1977), Hương mùa thơ (1984), Tiếng thơ không dứt (1989), Mời trăng (1992) lắng hơn, nhiều chiêm nghiệm về tuổi tác và lẽ sống.
Lý luận và dịch thuật. Ông viết Chặng đường mới của văn học chúng ta (1961), Cuộc sống thơ và thơ cuộc sống (1979), Những người thân những người bạn; dịch và giới thiệu thơ Đỗ Phủ, Lục Du, Pushkin, Heine, Petőfi, Mayakovsky.
Danh mục tác phẩm cùng phần giới thiệu từng bài có trong bài tuyển tập thơ Hoàng Trung Thông hay nhất.
Các tác phẩm tiêu biểu của Hoàng Trung Thông
Bài ca vỡ đất (1948)
Bài thơ ca ngợi những người lên rừng khai hoang, vỡ đất làm ra lương thực nuôi kháng chiến. Hai câu kết đến nay vẫn được dùng như một châm ngôn về sức lao động:
Bàn tay ta làm nên tất cả
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm
Đọc toàn văn Bài ca vỡ đất.
Những cánh buồm (1963)
Bài thơ kể một buổi sáng hai cha con dạo trên bãi biển; đứa con hỏi về những nơi xa phía chân trời, người cha nhận ra ước mơ của mình đang được tiếp nối ở con. Bài thơ in trong tập cùng tên năm 1964 và nay có mặt ở cả ba bộ sách Ngữ văn. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm, bố cục Những cánh buồm và bài phân tích bài thơ.
Bao giờ trở lại
Bài thơ là lời dân làng tiễn và mong các anh bộ đội trở về, sau in trong tập Quê hương chiến đấu. Khi được Lê Yên phổ nhạc thành Bộ đội về làng, những câu thơ của ông được hát rộng rãi trong kháng chiến. Đoạn trích hiện học trong bài Bộ đội về làng – Tiếng Việt 5.
Nếu tôi chết
Một bài thơ cuối đời, nhà thơ bình thản nói về cái chết và chỉ mong người sau giữ được tấm lòng trong sạch. Bài thơ thường được nhắc khi nói về nhân cách thanh bạch của ông; xem bài thơ Nếu tôi chết.
Tiếng thơ không dứt (1989)
Tập thơ của chặng cuối, cùng với Đường chúng ta đi, Những cánh buồm, Đầu sóng là bốn tập được ghi nhận khi Nhà nước truy tặng ông Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2022.
Phong cách thơ của Hoàng Trung Thông
- Bình dị, mộc mạc: câu thơ gần lời ăn tiếng nói, ít cầu kỳ hình thức.
- Tỉnh táo, giàu suy nghĩ: ông tự nhận thơ mình “tỉnh”; trong một bài viết, ông kể: “Chế Lan Viên chưa bao giờ khen thơ tôi mà khi viết thường nói thơ tôi phải say hơn nữa. Tôi cố uống rượu để cho say mà thơ tôi vẫn tỉnh như mọi người đều nói”.
- Cảm hứng về người lao động: người nông dân vỡ đất, người bộ đội, người cha bên con trên bãi biển.
- Học vấn uyên bác ẩn sau lời thơ giản dị: vốn Hán học và thơ thế giới không phô ra trên bề mặt mà thể hiện ở cách tổ chức ý, tứ.
- Linh hoạt thể thơ: phối hợp thơ tự do với các câu ngắn dài khác nhau theo nhịp lao động, nhịp trò chuyện.
Thơ của Hoàng Trung Thông trong sách giáo khoa Ngữ văn
| Bài thơ | Lớp – bộ sách | Bài học | Bài soạn trên Văn VN |
|---|---|---|---|
| Những cánh buồm | Ngữ văn 6 Kết nối tri thức, tập 1 | Bài 2 – Gõ cửa trái tim (thực hành đọc) | Soạn bài Những cánh buồm |
| Những cánh buồm | Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo, tập 2 | Bài 7 – Gia đình yêu thương (văn bản đọc) | Soạn bài Những cánh buồm |
| Những cánh buồm | Ngữ văn 7 Cánh diều, tập 2 | Bài 7 – Thơ (văn bản đọc) | Những cánh buồm: tác giả, tác phẩm |
Khi học Những cánh buồm, học sinh nên chú ý hai câu kết của bài thơ và mối liên hệ giữa ước mơ của con với ước mơ dang dở của người cha.
Tóm tắt tiểu sử Hoàng Trung Thông ngắn gọn
Hoàng Trung Thông (1925 – 1993), bút danh khác Đặc Công, Bút Châm, quê xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông tham gia cách mạng từ khi còn đi học, là cán bộ văn nghệ Liên khu IV trong kháng chiến chống Pháp và nổi tiếng với Bài ca vỡ đất (1948). Sau đó ông giữ nhiều cương vị: Giám đốc Nhà xuất bản Văn học, Vụ trưởng Vụ Văn nghệ Ban Tuyên huấn Trung ương, Tổng biên tập báo Văn nghệ, Viện trưởng Viện Văn học. Ông để lại mười tập thơ, trong đó có Những cánh buồm, cùng nhiều tiểu luận và bản dịch. Ông mất năm 1993, được truy tặng Giải thưởng Nhà nước (2001) và Giải thưởng Hồ Chí Minh (2022).
Câu hỏi thường gặp về Hoàng Trung Thông
Hoàng Trung Thông quê ở đâu?
Ông quê xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.
Hoàng Trung Thông sinh năm bao nhiêu, mất năm nào?
Ông sinh ngày 5/5/1925 và mất ngày 4/1/1993 tại Hà Nội.
Hoàng Trung Thông có bút danh nào khác?
Ngoài tên thật dùng làm bút danh chính, ông còn ký các bút danh Đặc Công và Bút Châm.
“Bàn tay ta làm nên tất cả” là thơ của ai?
Đây là câu thơ trong Bài ca vỡ đất của Hoàng Trung Thông, viết năm 1948.
Bài thơ Những cánh buồm được học ở lớp mấy?
Bài thơ có trong Ngữ văn 6 (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo) và Ngữ văn 7 (Cánh diều).
Lời kết
Một nhà quản lý văn nghệ sống thanh bạch, một nhà thơ chọn lời giản dị: đó là chân dung tác giả Hoàng Trung Thông. Đọc thêm các bài thơ tiêu biểu của ông trong tuyển tập thơ Hoàng Trung Thông.
Xem thêm: Giới thiệu tác giả Chế Lan Viên · Giới thiệu tác giả Tế Hanh · Giới thiệu tác giả Chính Hữu