Soạn bài Đẽo cày giữa đường – Ngữ văn 7 Kết nối tri thức & Cánh diều

Kể một câu chuyện em được đọc (nghe) hoặc một sự việc em chứng kiến (tham gia) đã để lại cho em bài học sâu sắc. Bài học em rút ra được từ câu chuyện hoặc sự việc đó là gì?

Trả lời: Em nhớ truyện Cậu bé chăn cừu. Cậu bé chăn cừu buồn chán nên mấy lần hô hoán “Sói đến!” để trêu dân làng; ai nấy bỏ việc chạy đến thì chỉ thấy cậu cười. Đến khi sói đến thật, cậu kêu cứu khản cổ mà không ai tin nữa, đàn cừu bị sói bắt mất. Bài học em rút ra: phải luôn trung thực; lời nói dối dù chỉ để đùa cũng làm mất lòng tin của người khác, và khi đã mất lòng tin thì rất khó lấy lại.

Trả lời: Câu nói cho biết “anh ta” đã tự nhận ra hiểu biết của mình còn hạn hẹp; trước đó anh ta tưởng mình giỏi giang, nay mới thấy thế giới bên ngoài rộng lớn hơn nhiều. Đó là lúc con người tự nhìn lại bản thân để khiêm tốn và học hỏi thêm. (Câu này gắn với truyện Ếch ngồi đáy giếng; xem thêm bài soạn bài Ếch ngồi đáy giếng.)

Trả lời: Người thợ mộc bỏ ra ba trăm quan tiền để mua gỗ về làm nghề đẽo cày bán. Đây là một số vốn lớn, cho thấy anh ta đặt cả cơ nghiệp vào việc làm ăn này.

Trả lời: Lần nào nghe lời khuyên, anh ta cũng “cho là phải” và làm theo ngay: người bảo đẽo cao, to thì đẽo cao, to; người bảo đẽo nhỏ, thấp thì đẽo nhỏ, thấp; người bảo đẽo cày cho voi thì liền đẽo một lúc rất nhiều cày to gấp năm, gấp bảy thứ thường.

Trả lời: Vì anh ta không có chủ kiến, cứ nghe ai nói gì làm nấy, nên cày lúc thì quá to, lúc thì quá nhỏ, không đúng với nhu cầu của người đi cày. Đặc biệt, chẳng có ai dùng voi để cày ruộng, nên số cày khổng lồ đẽo sau cùng hoàn toàn vô dụng.

Người thợ mộc trong truyện Đẽo cày giữa đường đã xử sự thế nào trước mỗi lời khuyên, khiến công sức và của cải “đi đời nhà ma”?

Trả lời:

• Lời khuyên thứ nhất (đẽo cho cao, cho to): anh ta cho là phải, đẽo cày vừa to vừa cao.
• Lời khuyên thứ hai (đẽo nhỏ hơn, thấp hơn): anh ta lại cho là phải, đẽo cày vừa nhỏ vừa thấp – trái ngược hẳn lần trước.
• Lời khuyên thứ ba (đẽo thật to cho voi cày, sẽ lãi nhiều): anh ta nghe nói có lãi liền đẽo ngay một lúc bao nhiêu cày to gấp năm, gấp bảy.

Cả ba lần, anh ta đều làm theo ngay mà không suy xét lời khuyên có đúng không, không tìm hiểu thực tế người đi cày cần loại cày nào, không giữ ý định ban đầu của mình. Kết quả là gỗ hỏng hết, vốn liếng mất sạch.

Trả lời: Nếu là người thợ mộc, em sẽ cảm ơn những người góp ý nhưng không vội làm theo. Em sẽ:

• Xác định rõ mình đẽo cày để bán cho ai, người nông dân quanh vùng đang dùng loại cày nào.
• Cân nhắc từng lời khuyên: lời nào có lí, dựa trên kinh nghiệm thực tế thì tiếp thu; lời nào vô căn cứ (như cày cho voi) thì hỏi lại, tìm hiểu kĩ trước khi làm.
• Nếu muốn thử cái mới, chỉ đẽo thử một, hai chiếc, xem có người mua không rồi mới làm nhiều, chứ không dồn hết vốn vào một ý kiến chưa kiểm chứng.

Nêu những điểm giống nhau về nội dung của ba truyện ngụ ngôn: Đẽo cày giữa đường, Ếch ngồi đáy giếng, Con mối và con kiến.

Trả lời:

• Cả ba truyện đều mượn một câu chuyện ngắn gọn (về con người hoặc loài vật được nhân hóa) để nói bóng gió về những thói xấu, những cách sống chưa đúng của con người.
• Mỗi truyện phê phán một thói xấu: thiếu chủ kiến, dễ nghe theo người khác (Đẽo cày giữa đường); hiểu biết hạn hẹp mà huênh hoang (Ếch ngồi đáy giếng); lười lao động, chỉ biết hưởng thụ, phá hoại (Con mối và con kiến).
• Từ đó, cả ba truyện đều gửi gắm bài học về cách sống, cách ứng xử: biết suy xét, có chính kiến; biết khiêm tốn, mở rộng hiểu biết; biết chăm chỉ làm lụng.

Các câu 3, 4, 5 (về Ếch ngồi đáy giếng) và câu 6, 7 (về Con mối và con kiến) em xem ở bài soạn bài Ếch ngồi đáy giếng và soạn bài Con mối và con kiến.

Trả lời: Một số truyện có ý nghĩa gần với Đẽo cày giữa đường:

• Ông lão, cậu bé và con lừa (truyện ngụ ngôn nước ngoài): hai cha con nghe theo lời bàn tán của mọi người, lúc cha cưỡi, lúc con cưỡi, lúc cả hai cùng cưỡi rồi lại cùng khiêng lừa, cuối cùng vẫn bị chê cười – bài học về việc không thể làm vừa lòng tất cả, cần có chính kiến.
• Thầy bói xem voi: mỗi người chỉ sờ một bộ phận mà khăng khăng cho mình đúng – bài học về cách nhìn nhận sự việc toàn diện trước khi đưa ra ý kiến.

Trả lời: Em sẽ bình tĩnh lắng nghe tất cả ý kiến, sau đó tự suy xét: ý kiến nào có căn cứ, phù hợp với mục đích của mình và với thực tế. Em tìm hiểu thêm thông tin, hỏi ý kiến người có hiểu biết (thầy cô, bố mẹ) rồi mới quyết định. Em tiếp thu những điều hợp lí để điều chỉnh, còn những ý kiến không phù hợp thì giữ nguyên hướng làm của mình.

Trả lời: Người thợ mộc dốc hết vốn trong nhà ra mua gỗ để làm nghề đẽo cày. Cửa hàng của anh ở ngay bên vệ đường, người qua kẻ lại thường ghé vào xem – nghĩa là anh rất dễ nhận được đủ loại ý kiến của thiên hạ.

Trả lời:

• Ông cụ khuyên đẽo cày cho cao, cho to thì mới dễ cày ⇒ anh cho là phải, đẽo cái nào cũng vừa to vừa cao.
• Bác nông dân chê cày như thế không cày được, khuyên đẽo nhỏ hơn, thấp hơn ⇒ anh thấy có lí, liền đẽo cày vừa nhỏ vừa thấp.
• Một người bảo ở miền núi người ta cày bằng voi, khuyên đẽo to gấp đôi, gấp ba để bán cho lãi ⇒ nghe nói được nhiều lãi, anh đem hết gỗ còn lại đẽo cày cho voi.

Lần nào anh ta cũng làm theo ngay, không suy xét.

Trả lời: Ngày qua tháng lại, chẳng ai đến mua cày voi; bao nhiêu gỗ đẽo hỏng hết, cái thì bé quá, cái thì to quá. Vốn liếng của anh “đi đời nhà ma”, đến khi hiểu ra thì đã quá muộn.

Trả lời: Truyện diễn ra ở một cửa hàng đẽo cày mở ngay bên vệ đường, nơi người qua kẻ lại thường ghé vào xem. Người thợ mộc vừa dốc hết vốn mua gỗ, vừa làm vừa bày cày ra bán ngay tại đó. Bối cảnh “giữa đường” này khiến anh phải nghe đủ mọi lời bàn tán, góp ý của thiên hạ – điều kiện để thói thiếu chủ kiến của anh bộc lộ.

Trả lời: Sau mỗi lần được góp ý, người thợ mộc đều lập tức làm theo: lần đầu “cho là phải”, lần hai thấy “cũng có lí”, lần ba nghe nói “được nhiều lãi” là đem hết số gỗ còn lại ra đẽo. Anh không hỏi lại, không tìm hiểu thực tế, cũng không cân nhắc xem các lời khuyên mâu thuẫn nhau ra sao. Mỗi lần nghe theo, anh lại xa hơn một bước so với mục đích ban đầu là đẽo những chiếc cày dùng được.

Trả lời: Lắng nghe góp ý không có gì sai, nhưng người thợ mộc sai ở chỗ:

• Không có chủ kiến, không có hiểu biết chắc chắn về nghề mình làm nên ai nói gì cũng tin.
• Không suy xét, chọn lọc; không kiểm chứng lời khuyên với thực tế (chưa từng có ai cày bằng voi).
• Ham lãi, hấp tấp dồn toàn bộ số gỗ còn lại vào một ý kiến viển vông.

Vì thế, sản phẩm làm ra không ai dùng được, vốn liếng mất trắng.

Theo em, có thể rút ra những bài học nào từ câu chuyện này? Ý nghĩa chính của thành ngữ đẽo cày giữa đường là gì?

Trả lời:

• Bài học: làm việc gì cũng cần có mục đích, hiểu biết và chính kiến rõ ràng; biết lắng nghe nhưng phải suy xét, chọn lọc ý kiến của người khác; tìm hiểu thực tế trước khi quyết định; không hấp tấp chạy theo lợi ích trước mắt.
• Ý nghĩa thành ngữ: “đẽo cày giữa đường” dùng để chê những người thiếu chủ kiến, ai bảo gì cũng nghe theo, thay đổi liên tục nên cuối cùng hỏng việc, không đạt được kết quả gì.

Trả lời: Lớp em chuẩn bị tiết mục văn nghệ cho ngày 20/11. Ban đầu cả lớp chọn một bài hát tập thể. Tập được vài buổi, có bạn bảo nên chuyển sang múa cho đẹp mắt; lớp liền đổi. Ít hôm sau, một bạn khác nói kịch mới được giải cao, lớp lại bỏ múa để dựng kịch. Đến gần ngày diễn, tiết mục nào cũng dở dang, cuối cùng lớp phải quay về bài hát ban đầu, tập vội vàng nên biểu diễn không tốt. Cô chủ nhiệm nhắc cả lớp rằng chúng em đã “đẽo cày giữa đường”: thay đổi theo mọi ý kiến mà không cân nhắc, nên mất thời gian và công sức.