Người đàn ông cô độc giữa rừng là đoạn trích từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi, văn bản mở đầu sách Ngữ văn 7 Cánh diều (tập 1, Bài 1 – Truyện ngắn và tiểu thuyết). Bài viết tổng hợp kiến thức cần nhớ: tác giả, xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, sơ đồ tư duy và các bản tóm tắt ngắn.
Nội dung văn bản Người đàn ông cô độc giữa rừng
Đoạn trích kể chuyến thăm của cậu bé An và tía nuôi đến căn lều của chú Võ Tòng giữa rừng U Minh. An tỉnh giấc trên xuồng, lần theo những bậc gỗ lên lều, bị con vượn bạc má kêu “ché… ét” dọa nạt. Trong lều, bên bếp cà ràng lửa riu riu, chú Võ Tòng cởi trần, mặc quần lính cũ, đeo lưỡi lê, thân mật mời An ăn khô nai nướng.
Tiếp đó, người kể thuật lại lai lịch của “gã” Võ Tòng: không ai biết tên thật; mười mấy năm trước gã một mình bơi xuồng vào rừng dựng lều; từng giết hổ chúa và mang hàng sẹo dài trên mặt. Xưa kia gã là một nông dân hiền lành; vì vợ thèm măng, gã xắn một mụt măng ở bụi tre đình làng, bị tên địa chủ vu là ăn trộm và vung ba toong đánh vào đầu. Gã chém trả rồi tự đến nhà việc chịu tội. Mười năm tù trở về, vợ đã làm lẽ tên địa chủ, đứa con trai đã chết; gã bỏ làng ra đi, sống cô độc giữa rừng nhưng ai cũng mến vì tính chất phác, sẵn lòng giúp người.
Bên bếp lửa, Võ Tòng kể chuyện dùng nỏ hạ giặc Pháp, chê súng ồn ào. Khi trời rạng sáng, chú trao chiếc nỏ và ống tên tẩm thuốc độc cho tía nuôi An, tin ông là người can trường. Tía nuôi cảm ơn trang trọng; Võ Tòng đáp giản dị rằng đó là “vì nghĩa chung”.
Thông tin tác giả Đoàn Giỏi
Đoàn Giỏi (17/5/1925 – 2/4/1989) sinh ở xã Tân Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang (xưa thuộc tỉnh Mỹ Tho), trong một gia đình địa chủ lớn. Ông còn dùng các bút danh Nguyễn Hoài, Nguyễn Phú Lễ, Huyền Tư.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động ở Nam Bộ, làm công tác thông tin, văn nghệ, viết cho các tạp chí văn nghệ kháng chiến. Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc, chuyển hẳn sang sáng tác và biên tập sách báo; là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957. Ông mất năm 1989 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Sáng tác của Đoàn Giỏi gắn liền với thiên nhiên, sản vật và con người Nam Bộ. Ông có vốn hiểu biết sâu rộng về địa lí, phong tục, muông thú phương Nam; lối kể tự nhiên, giàu chi tiết, ngôn ngữ đậm chất địa phương. Tác phẩm tiêu biểu: Cá bống mú (1956), Đất rừng phương Nam (1957), Cuộc truy tầm kho vũ khí (1962), Những chuyện lạ về cá (1981), Tê giác trong ngàn xanh (1982). Năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
Xem danh mục đầy đủ và giới thiệu từng tác phẩm tại bài những tác phẩm tiêu biểu của Đoàn Giỏi.
Thông tin tác phẩm Người đàn ông cô độc giữa rừng
Các mục dưới đây trả lời những câu hỏi thường gặp khi học văn bản.
Người đàn ông cô độc giữa rừng trích từ tác phẩm nào?
Văn bản trích từ chương 10 của tiểu thuyết Đất rừng phương Nam (Nhà xuất bản Kim Đồng in lần đầu năm 1957).
Hoàn cảnh sáng tác Đất rừng phương Nam
Đoàn Giỏi viết Đất rừng phương Nam năm 1957, khi đang sống ở miền Bắc sau ngày tập kết. Tác phẩm như một cách nhà văn gửi gắm nỗi nhớ miền Nam quê hương. Bối cảnh truyện là miền Tây Nam Bộ sau năm 1945, khi thực dân Pháp quay lại xâm chiếm Nam Bộ.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: tiểu thuyết (đoạn trích), thuộc mảng truyện viết cho thiếu nhi.
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
Ngôi kể trong Người đàn ông cô độc giữa rừng
Đoạn trích kết hợp hai ngôi kể: ngôi thứ nhất (An xưng “tôi”) khi kể cuộc gặp gỡ trong lều; ngôi thứ ba (gọi nhân vật là “gã”) khi kể lai lịch, quá khứ của Võ Tòng. Cách kết hợp giúp nhân vật hiện lên vừa gần gũi, chân thực, vừa đầy đủ, khách quan.
Người đàn ông cô độc giữa rừng có mấy phần?
Có thể chia đoạn trích thành 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến câu nói về thời kì loài người mới tìm ra lửa): An cùng tía nuôi đến lều chú Võ Tòng; quang cảnh lều và ấn tượng ban đầu về chú.
- Phần 2 (tiếp theo đến lời quả quyết của má nuôi An): lai lịch, cuộc đời bất hạnh và phẩm chất của Võ Tòng.
- Phần 3 (tiếp theo đến trước đoạn “Bên ngoài, trời rạng dần”): Võ Tòng trò chuyện, kể chuyện đánh giặc bằng nỏ.
- Phần 4 (còn lại): Võ Tòng trao nỏ và tên thuốc độc cho tía nuôi An; lời cảm ơn và lời đáp “vì nghĩa chung”.
Nhân vật trong đoạn trích
- Võ Tòng (nhân vật chính): ngoại hình kì dị, sống cô độc nhưng chất phác, thật thà, trọng nghĩa, gan dạ, căm ghét bất công và giặc ngoại xâm.
- Tía nuôi An: người từng trải, can trường, được Võ Tòng tin cậy “chọn mặt gửi vàng”.
- An: người kể chuyện, hồn nhiên, tò mò, nhạy cảm, từ sợ hãi chuyển sang cảm mến chú Võ Tòng.
Giá trị nội dung
- Khắc họa chân dung người nông dân Nam Bộ qua nhân vật Võ Tòng: bất hạnh nhưng không gục ngã, cương trực, nghĩa hiệp, một lòng hướng về kháng chiến.
- Tố cáo sự hống hách, bất công của bọn địa chủ trong xã hội cũ, đồng cảm với số phận người lao động.
- Thể hiện vẻ đẹp thiên nhiên hoang dã và tình người ấm áp, tinh thần đoàn kết chống giặc của người dân phương Nam.
Giá trị nghệ thuật
- Kết hợp linh hoạt ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba.
- Xây dựng nhân vật qua nhiều phương diện: nơi ở, ngoại hình, trang phục, lời nói, hành động và lời kể của người khác.
- Ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ (tía, má, xuồng, cà ràng, mụt măng…), giọng kể tự nhiên, hóm hỉnh.
- Miêu tả thiên nhiên sinh động, giàu màu sắc địa phương.
Ý nghĩa nhan đề Người đàn ông cô độc giữa rừng
Nhan đề gợi hình ảnh một con người sống lẻ loi giữa rừng sâu, tạo sự tò mò. Chữ “cô độc” chỉ cảnh sống do những mất mát (vợ bỏ, con mất, tù đày) để lại; nhưng đọc hết đoạn trích, người đọc nhận ra tâm hồn Võ Tòng không hề khép kín: chú quý người, sẵn lòng giúp đỡ và gắn bó với cuộc kháng chiến “vì nghĩa chung”.
Sơ đồ tư duy Người đàn ông cô độc giữa rừng
Sơ đồ dưới đây tóm tắt 6 nhóm kiến thức chính của văn bản để em ôn tập nhanh.
Tóm tắt Người đàn ông cô độc giữa rừng
Dưới đây là ba bản tóm tắt với độ dài khác nhau, dùng cho phần trả lời ngắn và bài kiểm tra.
Mẫu 1 – Tóm tắt Người đàn ông cô độc giữa rừng ngắn nhất
Tía nuôi đưa An đến thăm chú Võ Tòng, người sống một mình trong căn lều giữa rừng. Võ Tòng từng giết hổ, từng chém trả tên địa chủ vu oan mình rồi đi tù mười năm, mất cả vợ con nên bỏ làng vào rừng. Sáng hôm sau, chú trao cho tía nuôi An chiếc nỏ và ống tên thuốc độc để đánh giặc, chỉ nói đó là vì nghĩa chung.
Mẫu 2 – Tóm tắt Người đàn ông cô độc giữa rừng một đoạn
An theo tía nuôi đi xuồng đến căn lều của chú Võ Tòng giữa rừng U Minh. Trong lều có con vượn bạc má, bếp cà ràng, nồi đất sôi lục bục; chủ nhà cởi trần, mặc quần lính cũ, đeo lưỡi lê, niềm nở mời An ăn khô nai. Người trong vùng kể rằng Võ Tòng vốn là nông dân hiền lành. Vì vợ thèm măng, gã xắn một mụt măng tre đình thì bị tên địa chủ vu ăn trộm, đánh vào đầu; gã chém trả rồi tự nộp mình. Sau mười năm tù, vợ gã đã làm lẽ tên địa chủ, con trai đã mất; gã bỏ làng vào rừng sống một mình, từng giết cả hổ chúa. Bên bếp lửa, Võ Tòng kể chuyện dùng nỏ hạ giặc Pháp. Trời sáng, chú trao nỏ và tên thuốc độc cho tía nuôi An; ông cảm ơn trang trọng, còn chú chỉ đáp: vì nghĩa chung.
Mẫu 3 – Tóm tắt chi tiết Người đàn ông cô độc giữa rừng
Đêm ấy, An ngủ quên trên xuồng, khi tỉnh dậy thì xuồng đã buộc vào gốc tràm trước lều chú Võ Tòng. Cậu lần theo bậc gỗ lên lều, bị con vượn bạc má nhe răng dọa. Tía nuôi và chú Võ Tòng đang ngồi trên hai gộc cây bên bếp cà ràng, cạnh chai rượu, đĩa khô và hai chiếc nỏ. Chú Võ Tòng cởi trần, mặc quần ka ki lính Pháp, thắt xanh-tuya-rông, bên hông đeo lưỡi lê; chú kéo gộc cây cho An ngồi, đưa An thỏi khô nai to nhất. An không còn sợ chú như lần đầu mà thấy cảm mến.
Không ai biết tên thật của người đàn ông ấy. Mười mấy năm trước, gã một mình chèo chiếc xuồng nát vào khu rừng đầy thú dữ dựng lều. Có lần hổ chúa vồ vào lều, gã nằm ngửa đâm mác vào hàm nó, giết chết con hổ nhưng mang trên mặt hàng sẹo dài. Người ta kể xưa kia gã là nông dân hiền lành, có vợ đẹp. Vợ có mang thèm măng, gã xắn một mụt măng ở bụi tre đình làng thì bị tên địa chủ vu ăn trộm, dùng ba toong đánh vào đầu. Gã chém trả, tên địa chủ gục xuống; gã tự mang dao đến nhà việc chịu tội. Mười năm tù trở về, vợ đã làm lẽ tên địa chủ, đứa con trai chưa biết mặt đã chết. Gã chỉ kêu trời một tiếng rồi bỏ làng đi, sống một mình giữa rừng, không lấy ai nữa, nhưng ai cũng quý vì tính thật thà, hay giúp người.
Bên bếp lửa, Võ Tòng uống rượu chung bát với tía nuôi An, nói dao găm và nỏ là đủ đánh giặc, kể chuyện dùng tên nỏ hạ một tên lính Pháp và đoạt cây tiểu liên. Khi trời rạng sáng, chú trao chiếc nỏ và ống tên tẩm thuốc độc cho tía nuôi An vì tin ông là người can trường. Tía nuôi vỗ lưng chú, nói lời đa tạ; Võ Tòng đáp rằng mình làm vì nghĩa chung.
Lời kết
Người đàn ông cô độc giữa rừng giúp em hiểu phong cách Đoàn Giỏi: kể chuyện tự nhiên, am hiểu thiên nhiên và con người Nam Bộ, xây dựng nhân vật sinh động qua nhiều điểm nhìn. Hình tượng chú Võ Tòng – cô độc mà không lạnh lùng, từng chịu oan khuất mà vẫn một lòng “vì nghĩa chung” – là vẻ đẹp tiêu biểu của người dân phương Nam trong kháng chiến.
Muốn đi sâu hơn vào từng chi tiết nghệ thuật, em có thể đọc cảm nhận về nhân vật Võ Tòng với dàn ý và bài viết hoàn chỉnh.
Bài tóm tắt Người đàn ông cô độc giữa rừng sắp xếp các sự việc theo đúng trình tự, tiện đối chiếu khi trả lời câu hỏi về diễn biến.
Xem thêm:
- Những tác phẩm tiêu biểu của Đoàn Giỏi
- Đi lấy mật (trích Đất rừng phương Nam): tóm tắt, đề tài, sơ đồ tư duy
- Phân tích Đi lấy mật: nhân vật An, tía nuôi, Cò
- Soạn bài Đất rừng phương Nam – Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo