Ôn tập học kì II Ngữ văn 6 Cánh diều (trang 112–117): Ôn tập và tự đánh giá cuối học kì II

Thống kê tên các thể loại, kiểu văn bản và tên văn bản cụ thể đã học trong sách Ngữ văn 6, tập hai.

Trả lời:

Nêu nội dung chính của các bài đọc hiểu trong sách Ngữ văn 6, tập hai theo mẫu sau: Lượm (Tố Hữu): Hình ảnh hồn nhiên, dũng cảm của chú bé liên lạc và tình cảm sâu nặng của nhà thơ với chú bé.

Trả lời: mỗi văn bản một dòng, đúng kiểu mẫu.

• Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài): Dế Mèn cường tráng nhưng kiêu căng, trêu chị Cốc làm Dế Choắt chết oan, từ đó ân hận và rút ra bài học về thói xốc nổi.
• Ông lão đánh cá và con cá vàng (Pu-skin): ca ngợi lòng tốt, phê phán lòng tham và sự bội bạc; mụ vợ đòi mãi, cuối cùng trở về túp lều nát với cái máng sứt.
• Cô bé bán diêm (An-đéc-xen): em bé nghèo chết rét đêm giao thừa; những que diêm thắp lên mơ ước giản dị về hơi ấm, bữa ăn, tình bà.
• Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ): đêm mưa hành quân, Bác thức đốt lửa, dém chăn cho bộ đội; tình thương bao la của Bác và lòng kính yêu của anh đội viên.
• Gấu con chân vòng kiềng (U-xa-chốp): chú gấu con buồn vì bị chê đôi chân cong; gợi suy nghĩ về việc không tự ti vì vẻ ngoài.
• Vì sao chúng ta phải đối xử thân thiện với động vật? (Kim Hạnh Bảo – Trần Nghị Du): động vật gắn bó với đời sống con người và giữ cân bằng sinh thái, nên phải đối xử tử tế với chúng.
• Khan hiếm nước ngọt (Trịnh Văn): nước ngọt hiếm hơn ta tưởng và đang cạn, bẩn dần; phải dùng tiết kiệm, giữ nguồn nước sạch.
• Tại sao nên có vật nuôi trong nhà? (Thùy Dương): lợi ích của việc nuôi, chăm sóc thú cưng với trẻ em.
• Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh): tài năng và tấm lòng trong sáng của Kiều Phương giúp người anh vượt qua lòng đố kị.
• Điều không tính trước (Nguyễn Nhật Ánh): một trận “trả thù” tính toán kĩ lại kết thúc bằng tình bạn, nhờ một bên chịu làm hòa.
• Chích bông ơi! (Cao Duy Sơn): tình cảm của cậu bé với chú chim nhỏ, gợi lòng thương loài vật.
• Phạm Tuyên và ca khúc mừng chiến thắng (Nguyệt Cát): hoàn cảnh ra đời đặc biệt của bài hát mừng ngày miền Nam được giải phóng (1975).
• Điều gì giúp bóng đá Việt Nam chiến thắng?: các chức vô địch năm 2018–2019 và năm nguyên nhân làm nên thành tích ấy.
• Những phát minh “tình cờ và bất ngờ”: những phát minh ra đời từ sự tình cờ, nhờ người phát minh biết quan sát, suy nghĩ.

Nêu những điểm cần chú ý về cách đọc truyện (truyện đồng thoại, truyện của An-đéc-xen và Pu-skin, truyện ngắn); thơ có yếu tố tự sự, miêu tả; văn bản nghị luận và văn bản thông tin. Mẫu: Văn bản nghị luận: Xác định và đánh giá được ý kiến, lí lẽ và bằng chứng nêu trong văn bản; …

Trả lời:

Thống kê các văn bản văn học (truyện, thơ) đã học ở hai tập sách Ngữ văn 6; từ đó, nhận xét sự khác biệt về đặc điểm hình thức của mỗi thể loại ở hai tập sách (Gợi ý: Về thể loại thơ, sự khác biệt về đặc điểm hình thức là Ngữ văn 6, tập một tập trung vào thơ lục bát; Ngữ văn 6, tập hai tập trung vào thơ có yếu tố tự sự, miêu tả.).

Trả lời:

Thống kê các văn bản nghị luận và văn bản thông tin đã học ở hai tập sách Ngữ văn 6; từ đó, nhận xét sự khác biệt về nội dung đề tài của mỗi loại văn bản ở hai tập sách (Gợi ý: Sự khác biệt về nội dung đề tài của văn bản nghị luận là Ngữ văn 6, tập một hướng dẫn học về nghị luận văn học; Ngữ văn 6, tập hai hướng dẫn học về nghị luận xã hội.).

Trả lời:

Viết (câu 6–8)

Thống kê tên các kiểu văn bản đã được luyện viết trong sách Ngữ văn 6, tập hai.

Trả lời:

• Bài 6 – tự sự: bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ.
• Bài 7 – biểu cảm: đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về một bài thơ có yếu tố tự sự, miêu tả.
• Bài 8 – nghị luận: bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống.
• Bài 9 – miêu tả: bài văn tả cảnh sinh hoạt.
• Bài 10 – văn bản thông tin: tóm tắt văn bản thông tin; viết biên bản (một cuộc họp, cuộc thảo luận hay vụ việc).

Nêu và chỉ ra mối quan hệ giữa các nội dung đọc hiểu với yêu cầu viết trong các bài ở sách Ngữ văn 6, tập hai.

Trả lời: Văn bản đọc của mỗi bài là mẫu cho phần viết của chính bài đó.

Chỉ ra ý nghĩa và tác dụng của việc tạo lập một văn bản có minh họa hình ảnh, bảng biểu, đồ thị,… (văn bản đa phương thức).

Trả lời:

• Ý nghĩa: em tập trình bày thông tin bằng nhiều kênh cùng lúc như báo mạng, sách khoa học vẫn làm, và phải tự chọn ý nào viết thành chữ, ý nào hợp với hình hay biểu đồ.
• Tác dụng với người đọc: nắm thông tin nhanh hơn (một biểu đồ thay được cả đoạn số liệu), dễ so sánh, dễ nhớ; hình ảnh làm văn bản sinh động, gây chú ý.
• Ví dụ: thêm vào Khan hiếm nước ngọt một biểu đồ tròn chia nước trên Trái Đất thành nước mặn, nước ngọt, người đọc thấy ngay phần nước ngọt nhỏ đến mức nào.

Nói và nghe (câu 9)

Nêu các yêu cầu rèn luyện kĩ năng nói và nghe ở sách Ngữ văn 6, tập hai. Các yêu cầu này có mối quan hệ thế nào với yêu cầu đọc và viết?

Trả lời:

• Bài 6: kể lại một trải nghiệm đáng nhớ.
• Bài 7: trình bày ý kiến về một vấn đề (ngoại hình có quan trọng không, gợi từ Gấu con chân vòng kiềng).
• Bài 8: trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống.
• Bài 9 và Bài 10: thảo luận nhóm về một vấn đề.

Quan hệ với đọc và viết: đề tài nói thường trùng đề tài vừa đọc, vừa viết. Trải nghiệm ở Bài 6, ý kiến ở Bài 8 đã viết thành bài thì nay chuyển thành dàn ý để nói. Đọc cho em mẫu và chất liệu, viết giúp sắp ý cho chặt, còn nói thì thêm giọng điệu, cử chỉ và phải nghe để phản hồi. Ghi chép khi thảo luận nhóm cũng là chất liệu để viết biên bản ở Bài 10.

Tiếng Việt (câu 10)

Các nội dung tiếng Việt được học trong sách Ngữ văn 6, tập hai là những nội dung nào? (Mẫu: Bài 6: Mở rộng chủ ngữ bằng cụm từ.)

Trả lời:

Bài tự đánh giá ngay sau đây hỏi trạng ngữ ở câu 4 và chủ ngữ mở rộng ở câu 8.

Phương án nào nêu đúng thông tin về đoạn trích? A. Đoạn trích từ một tác phẩm chỉ dành riêng cho thiếu nhi. B. Đoạn trích viết về loài dế nhưng miêu tả chúng như con người. C. Đoạn trích từ một tác phẩm viết về một câu chuyện có thật. D. Đoạn trích do nhà văn Tô Hoài viết lại dựa vào truyện cổ dân gian.

Trả lời: B. Truyện đồng thoại: nhân vật là dế nhưng biết cảm ơn mẹ, biết “dọn giọng” trước khi gáy. A sai vì “chỉ dành riêng” quá tuyệt đối; C sai vì chuyện do nhà văn hư cấu; D sai vì Tô Hoài sáng tác, không phỏng theo truyện cổ.

Trong đoạn trích, người kể theo ngôi thứ mấy? A. Ngôi thứ ba. B. Ngôi thứ nhất. C. Ngôi thứ nhất số nhiều. D. Ngôi thứ hai.

Trả lời: B. Người kể là Dế Mèn, xưng tôi. Các chữ chúng tôi, ba đứa tôi chỉ là lúc Mèn nhắc cả mấy anh em; người kể vẫn là một mình Mèn, nên không chọn C.

Phương án nào nêu đúng chi tiết giúp người đọc nhận ra loài dế? A. Luôn sống độc lập từ khi còn bé. B. Thích ở một mình nơi thoáng đãng, mát mẻ. C. Sống trong hang đất ở bờ ruộng, ăn cỏ non. D. Đẻ con xong là bố mẹ cho con cái ra ở riêng.

Trả lời: C. Hang đất ở bờ ruộng và cỏ non là tập tính thật của dế ngoài đồng; ba phương án kia là nét “người” nhà văn gán cho nhân vật.

Trạng ngữ “Tới hôm thứ ba” trong câu “Tới hôm thứ ba, mẹ đi trước, ba đứa tôi tấp tểnh, khấp khởi, nửa lo nửa vui theo sau.” trả lời cho câu hỏi nào? A. Ở đâu? B. Để làm gì? C. Khi nào? D. Như thế nào?

Trả lời: C. Tới hôm thứ ba là trạng ngữ chỉ thời gian, nối với câu đứng trước nó để đánh dấu lúc sự việc đổi khác.

Câu nào tóm tắt đúng ý chính của đoạn trích? A. Nhân vật “tôi” kể về những anh em họ hàng nhà mình. B. Nhân vật “tôi” kể về hoàn cảnh gia đình mình khi mới sinh ra. C. Nhân vật “tôi” kể về việc cha mẹ cho ra ở riêng. D. Nhân vật “tôi” kể về cái hang và thức ăn của mình.

Trả lời: C. Lời mẹ dặn, tục lệ trong họ, buổi mẹ dẫn đi, cảm giác lần đầu ở một mình đều xoay quanh chuyện ra ở riêng. A, B chỉ đúng với vài câu đầu; D là chi tiết nhỏ.

Phương án nào nêu đúng tính cách của nhân vật “tôi” trong đoạn trích? A. Thích sống độc lập. B. Thích ỷ lại. C. Thích được mẹ chăm sóc. D. Thích vỗ đôi cánh nhỏ.

Trả lời: A. Mẹ về, Mèn không buồn mà khoan khoái, tự xem xét chỗ ở rồi gáy vang. B, C trái với đoạn trích; D là hành động, không phải tính cách.

I. Đọc hiểu – b) Câu 7–10: đoạn trích nghị luận về bảo tồn động vật hoang dã (theo Nam Nguyễn, vnexpress.net)

Đoạn đầu nói các loài vật là thành quả hàng triệu năm tiến hóa, làm cuộc sống phong phú (ví dụ con hổ trên vỏ lon, con tê giác trong tranh tô màu của trẻ em). Đoạn hai, mở bằng cụm Quan trọng không kém, nói bảo tồn để giữ cân bằng sinh thái. Đoạn ba khép lại vấn đề.

Phương án nào trả lời được câu hỏi vì sao đoạn trích trên là văn bản nghị luận? A. Nêu lên các lí do nhằm thuyết phục mọi người bảo vệ động vật hoang dã. B. Nêu lên các ví dụ về sự quý hiếm của các loài động vật hoang dã. C. Nêu tên và miêu tả cụ thể các loài động vật hoang dã. D. Nêu lên ý nghĩa của các biện pháp bảo vệ động vật hoang dã.

Trả lời: A. Văn bản dùng lí lẽ để thuyết phục người đọc tán thành ý kiến phải bảo tồn động vật hoang dã. Ví dụ con hổ, tê giác (B) chỉ là bằng chứng cho lí do thứ nhất; văn bản không tả loài vật (C), không bàn biện pháp (D).

Câu nào sau đây có chủ ngữ được mở rộng? A. Đó là các sản phẩm tuyệt vời của tự nhiên. B. Chúng góp phần làm cho cuộc sống trở nên phong phú hơn. C. Đứa con yêu mến của bạn tô màu trên bức tranh loài tê giác. D. Tự nhiên vốn có các quy luật tồn tại và vận hành.

Trả lời: C. Chủ ngữ Đứa con yêu mến của bạn là cụm danh từ: trung tâm con, phía trước có đứa, phía sau có yêu mến, của bạn. A, B có chủ ngữ là đại từ (Đó, Chúng); D chỉ là một danh từ.

Đoạn trích trên nêu lên mấy lí do cần bảo vệ động vật hoang dã? A. 1. B. 2. C. 3. D. 4.

Trả lời: B. Hai đoạn đầu, mỗi đoạn một lí do; cụm Quan trọng không kém báo hiệu lí do thứ hai. Đoạn ba không thêm lí do mới.

Liệt kê các lí do mà em đã xác định (ở câu 9), mỗi lí do trình bày trong một câu văn ngắn gọn.

Trả lời:

• Lí do 1: Mỗi loài vật là thành quả hàng triệu năm tiến hóa của tự nhiên và làm cho đời sống con người phong phú hơn.
• Lí do 2: Bảo tồn động vật hoang dã giúp giữ cân bằng sinh thái, mà sinh thái mất cân bằng thì con người chịu hậu quả.

II. Viết: sách cho hai đề, em làm một đề, độ dài chừng hai trang giấy.