Soạn bài Thạch Sanh – Ngữ văn 6 Cánh diều (trang 19–24)

Trả lời: Chàng vốn là con trai của Ngọc Hoàng, được sai xuống trần làm con một cặp vợ chồng già nghèo mà tốt bụng; người mẹ mang thai nhiều năm mới sinh. Chàng vừa là con nhà nông nghèo, mồ côi, vừa có nguồn gốc thần tiên – một xuất thân bình thường mà phi thường.

Trả lời: Phần 2 nhấn mạnh sự thật thà, cả tin, không chút nghi ngờ người khác của Thạch Sanh: Lý Thông nhờ đi canh miếu thay, chàng nhận lời ngay; Lý Thông dọa rằng con vật chàng vừa giết là do vua nuôi, chàng cũng tin ngay và bỏ đi. Từ xuất hiện hai lần là “thật thà”.

Trả lời:

• Thấy đại bàng quắp người con gái bay qua, chàng giương cung bắn trúng, rồi lần theo vết máu tìm đến hang của nó.
• Chàng tự nguyện xuống hang sâu, bắn mù mắt, chặt vuốt, hạ gục con quái vật rồi đưa công chúa ra.
• Bị lấp cửa hang, chàng không nản, tiếp tục tìm lối ra và đập cũi sắt cứu thái tử con vua Thủy Tề.

Trả lời (gợi ý): Đã từng lừa Thạch Sanh đi canh miếu và cướp công giết chằn tinh, Lý Thông nhiều khả năng sẽ lại phản bội: khi công chúa được đưa lên, hắn sẽ bịt cửa hang để Thạch Sanh chết dưới đó, rồi đưa công chúa về cung nhận công. (Truyện diễn ra đúng như vậy.)

Trả lời: Không. Vua Thủy Tề muốn đền ơn bằng vàng bạc, chàng đều từ chối, chỉ xin một cây đàn. Chàng không biết đó là đàn thần; điều này cho thấy Thạch Sanh không ham của cải, làm việc tốt không mong báo đáp.

Trả lời: Dù bị hãm hại nhiều lần, khi được vua giao quyền xử tội, Thạch Sanh vẫn tha bổng cho mẹ con Lý Thông, cho về quê làm ăn. Nhưng trên đường về, cả hai bị sét đánh chết và hóa kiếp thành bọ hung. Thạch Sanh độ lượng, còn kẻ ác vẫn không thoát khỏi sự trừng phạt.

Trả lời: Chàng xin vua không dùng binh, một mình ôm đàn ra trước trận: tiếng đàn làm quân mười tám nước rã rời, mất hết ý chí chiến đấu, các hoàng tử phải cởi giáp xin hàng. Sau đó, chàng đãi cả đạo quân bằng một niêu cơm nhỏ mà ăn mãi không hết, khiến họ khâm phục, lạy tạ rồi rút về nước.

Trả lời: Đây là kiểu nhân vật dũng sĩ: có sức mạnh, võ nghệ phi thường, lập nhiều chiến công (diệt chằn tinh, đại bàng, đánh lui quân chư hầu). Đồng thời, chàng cũng mang nét của nhân vật bất hạnh: mồ côi, nghèo khổ, bị lừa gạt, bị vu oan.

Trả lời:

1. Thạch Sanh ra đời kì lạ, mồ côi, sống dưới gốc đa, được thiên thần dạy võ.
2. Kết nghĩa anh em với Lý Thông; bị lừa đi canh miếu, giết chằn tinh, bị cướp công.
3. Bắn đại bàng, vào hang giải cứu công chúa thì bị Lý Thông bịt cửa hang; giải thoát thái tử Thủy Tề, được tặng đàn thần.
4. Bị hồn chằn tinh, đại bàng vu vạ, phải vào ngục; tiếng đàn giúp công chúa khỏi câm, chàng được minh oan.
5. Tha cho mẹ con Lý Thông; cưới công chúa; dùng tiếng đàn và niêu cơm khiến quân mười tám nước rút lui; được nhường ngôi vua.

Gợi ý chọn sự kiện: Em có thể chọn cảnh Thạch Sanh gảy đàn trong ngục, vì tiếng đàn vừa chữa bệnh câm cho công chúa vừa giúp sự thật được sáng tỏ – một chi tiết vừa kì ảo vừa giàu ý nghĩa về công lí.

Trả lời:

• Thật thà, cả tin: tin lời Lý Thông đi canh miếu, tin mình lỡ giết vật nuôi của vua nên bỏ trốn.
• Dũng cảm, tài giỏi: diệt chằn tinh, bắn đại bàng, một mình xuống hang sâu.
• Nhân hậu, vị tha: cứu công chúa, cứu thái tử; tha tội chết cho mẹ con Lý Thông.
• Không tham lam, yêu hòa bình: chỉ xin cây đàn chứ không lấy vàng bạc; dẹp giặc bằng tiếng đàn và đãi kẻ thua trận một bữa cơm chứ không gây chiến.

Trả lời:

• Chi tiết: con trai Ngọc Hoàng xuống trần làm người; mẹ mang thai mấy năm; thiên thần dạy võ và phép thần thông; chằn tinh nhiều phép lạ, chết hiện hình trăn lớn, để lại cung tên vàng; đại bàng tinh khổng lồ; thủy cung của vua Thủy Tề; hồn chằn tinh, đại bàng báo thù; tiếng đàn thần làm công chúa hết câm, làm quân giặc bủn rủn; niêu cơm ăn hết lại đầy; mẹ con Lý Thông hóa bọ hung.
• Tác dụng: làm nổi bật tài năng, sức mạnh phi thường và phẩm chất tốt đẹp của Thạch Sanh; giúp nhân vật vượt qua mọi thử thách; thể hiện niềm tin của nhân dân rằng người hiền lành, chính trực luôn được giúp đỡ, kẻ ác bị trừng phạt; đồng thời khiến truyện li kì, hấp dẫn.

Trả lời: Chàng trai nghèo được cưới công chúa, lễ cưới linh đình chưa từng có, rồi được vua nhường ngôi – một kết thúc có hậu trọn vẹn. Qua đó, nhân dân gửi gắm ước mơ về sự công bằng: người tốt, có công phải được đền đáp xứng đáng; người lao động nghèo cũng có thể đổi đời, có hạnh phúc; và đất nước được trao vào tay người tài đức, nhân hậu, yêu hòa bình.

Trả lời: Đoạn thơ là lời tiếng đàn trong ngục, mỗi cặp câu mở đầu bằng “Đàn kêu” như những lời chất vấn: ai mới là người diệt chằn tinh, cứu công chúa; vì sao Lý Thông bội nghĩa, vong ân. Đoạn thơ nhấn mạnh rằng tiếng đàn là tiếng nói của công lí: nó kể lại sự thật, kêu oan cho người ngay, tố cáo kẻ gian và lên án thói “ăn quả” mà quên người trồng cây. Bài học thiện thắng ác, người tốt được đền đáp, kẻ xấu chịu quả báo của truyện vì thế càng được khắc sâu.