Soạn bài Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ – Ngữ văn 6 Cánh diều tập 1

Xem lại các mục Chuẩn bị ở bài Hồ Chí Minh và Tuyên ngôn Độc lập để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.

Trả lời:

• Thời điểm, nơi xuất hiện: ngày 6-5-2019, trên trang đồ họa infographics.vn của Thông tấn xã Việt Nam. Thời điểm này chỉ cách ngày 7-5 một ngày, đúng dịp cả nước mừng 65 năm ngày chiến thắng, nên văn bản giúp người đọc ôn lại sự kiện đúng lúc.
• Thông tin chính: chiến dịch năm 1954 đã diễn ra qua ba giai đoạn tiến công như thế nào; thông tin này lộ rõ ngay ở nhan đề và dòng đề mục in hoa màu đỏ.
• Các mốc thời gian và sự việc: 13 – 17/3 (đợt 1), 30/3 – 30/4 (đợt 2), 1 – 7/5 (đợt 3); chiến thắng trọn vẹn vào ngày 7/5/1954.
• Tác dụng của các yếu tố hình thức (tên bài, sa pô, kí hiệu, đề mục, chữ in đậm, ảnh): giúp thông tin hiện ra gọn gàng, theo đúng trình tự, người đọc nhìn qua đã nắm được ý chính và dễ ghi nhớ.
• Sự kiện được thuật lại và ý nghĩa: trận Điện Biên Phủ năm 1954 với ba lần tiến công lớn; nhờ đó, người đọc hình dung được con đường đi tới chiến thắng chứ không chỉ biết kết quả cuối cùng.

Đồ họa thông tin (infographic) thường dùng trong văn bản thông tin, là hình thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin (dữ liệu, kiến thức,…) một cách ngắn gọn và rõ ràng.

Trả lời:

Em hiểu đồ họa thông tin là cách “vẽ” thông tin ra thành hình: thay vì viết những đoạn văn dài, người làm đồ họa chọn ý chính, rút thành câu ngắn rồi kết hợp với màu sắc, biểu tượng, ảnh, con số. Hình thức này có ba ưu điểm: nhìn là hiểu, dễ nhớ và hấp dẫn. Bài đọc về chiến dịch năm 1954 là một ví dụ: gói gọn trong một trang mà vẫn đủ mốc thời gian, sự việc và kết cục.

Sưu tầm các văn bản thuyết minh về một sự kiện lịch sử theo trật tự thời gian và cho biết ngoài cách trình bày thông tin như văn bản Hồ Chí Minh và Tuyên ngôn Độc lập và tờ lịch ngày 2-9, còn có những cách trình bày hoặc sắp xếp thông tin nào khác?

Trả lời:

• Gợi ý sưu tầm: các trang đồ họa của Thông tấn xã Việt Nam về những ngày lễ lớn, ví dụ đồ họa 65 năm Giải phóng Thủ đô trình bày các dấu mốc của Hà Nội từ ngày 10-10-1954 theo một trục thời gian dọc; các bài báo kỉ niệm Cách mạng tháng Tám, Chiến dịch Hồ Chí Minh; các bài học trong sách giáo khoa môn Lịch sử. Khi sưu tầm, em ghi rõ tên báo hoặc địa chỉ trang web.
• Các cách trình bày khác:
  • Đồ họa thông tin, dòng thời gian (timeline) với các mốc nối bằng mũi tên.
  • Bảng biểu, sơ đồ, lược đồ chiến dịch có kí hiệu hướng tiến công.
  • Video, phim tư liệu có lời bình kết hợp âm thanh, hình ảnh.
  • Sắp xếp theo quan hệ nguyên nhân – diễn biến – kết quả – ý nghĩa, hoặc theo không gian (từng địa điểm).

Trả lời:

“Diễn biến” nghĩa là quá trình sự việc xảy ra và thay đổi qua thời gian. Vì vậy, ngay từ nhan đề, người đọc đoán được thông tin sẽ đi theo trật tự thời gian: từ lúc bắt đầu, qua từng giai đoạn, đến khi kết thúc. Trên trang đồ họa, trình tự ấy hiện ra bằng ba đợt xếp từ trên xuống dưới.

Chú ý các từ ngữ chỉ thời gian, địa điểm, tương quan lực lượng giữa ta và địch.

Trả lời:

Qua ba đợt, thế trận đổi dần: ta ngày càng mạnh lên, địch ngày càng suy yếu rồi thất bại.

Thông tin chính mà văn bản Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ cung cấp cho người đọc là gì? Dựa vào đâu mà người đọc dễ dàng nhận ra thông tin chính ấy?

Trả lời:

• Thông tin chính: quá trình ba lần tiến công liên tiếp dẫn tới thắng lợi hoàn toàn ở Điện Biên Phủ năm 1954.
• Dấu hiệu nhận biết: nhan đề in cỡ chữ rất lớn, nổi bật ở đầu trang; ngay dưới sa pô là dòng đề mục in hoa màu đỏ nói về ba đợt tiến công; ba ô thông tin được đánh dấu Đợt 1, Đợt 2, Đợt 3 rõ ràng.

Trả lời:

Nhan đề cho biết văn bản nói về diễn biến của chiến dịch; sa pô làm rõ thêm nhan đề bằng những thông tin khái quát nhất: tầm vóc của chiến dịch (trận đánh cao điểm nhất trong kế hoạch tiến công mùa khô Đông Xuân 1953 – 1954), độ dài 56 ngày đêm và kết cục: ta phá tan hoàn toàn hệ thống cứ điểm của địch. Như vậy, sa pô vừa giải thích, vừa tóm tắt nội dung mà nhan đề nêu ra, chuẩn bị cho phần chi tiết ở dưới.

Văn bản trên cung cấp những thông tin cụ thể nào? Cách thức trình bày các thông tin ấy giống nhau ở chỗ nào? Em có nhận xét gì về cách trình bày ấy (màu sắc, hình ảnh, cỡ chữ, các kí hiệu,…)?

Trả lời:

• Thông tin cụ thể: thời gian, địa điểm và kết quả của từng đợt tiến công (xem bảng ở Câu 2 phần trong khi đọc), cùng thời gian toàn chiến dịch là 56 ngày đêm và ngày toàn thắng 7/5/1954.
• Điểm giống nhau: mỗi đợt đều được trình bày theo cùng một khuôn: mũi tên và tên đợt in đậm, thời gian in nghiêng trong ngoặc đơn, rồi một hoặc hai ý ngắn mở đầu bằng dấu chấm tròn; mỗi ô có ảnh tư liệu đặt bên cạnh.
• Nhận xét:
  • Màu sắc: mỗi đợt một màu (đỏ, cam, vàng) giúp phân biệt các giai đoạn; tông đỏ – vàng gợi màu cờ Tổ quốc.
  • Hình ảnh: ba bức ảnh đen trắng chụp chiến sĩ cắm cờ trên nóc hầm, bộ đội xung phong qua cầu, chiến sĩ tiến công giữa khói lửa – vừa chân thực vừa xúc động.
  • Cỡ chữ, kí hiệu: nhan đề to nhất, đề mục vừa, nội dung nhỏ hơn; mũi tên và dấu chấm tròn thống nhất, nhìn rất mạch lạc.

  Nhìn chung, cách trình bày khoa học, đẹp mắt, giúp người đọc nắm nhanh và nhớ lâu.

Trả lời:

Đợt 3 là chặng cuối cùng, mang tính quyết định: bộ đội ta tấn công đồng loạt trên mọi hướng, diệt gọn quân địch và giành toàn thắng ngày 7/5/1954. In đậm phần này là cách nhấn mạnh kết quả và ý nghĩa lớn nhất của cả chiến dịch, giúp người đọc chú ý ngay vào thắng lợi lịch sử ấy.

Cách trình bày thông tin của văn bản Diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ có gì khác so với văn bản Hồ Chí Minh và Tuyên ngôn Độc lập?

Trả lời:

Điểm chung: cả hai đều kể sự kiện lịch sử theo thứ tự trước – sau và đều dùng ảnh tư liệu.