Soạn bài Khan hiếm nước ngọt (Trịnh Văn) – Ngữ văn 6 Cánh diều tập 2

Xem lại mục Chuẩn bị ở bài Vì sao chúng ta phải đối xử thân thiện với động vật? để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.

Trả lời:

• Nhan đề cho biết đề tài: tình trạng nước ngọt ngày càng ít ỏi, không đủ cho nhu cầu của con người.
• Người viết phản đối điều gì: phản đối quan niệm cho rằng nước trên Trái Đất nhiều vô kể nên con người không bao giờ thiếu nước.
• Lí lẽ và bằng chứng: nước trên Trái Đất chủ yếu là nước mặn, nước ngọt phần lớn đóng băng; nguồn nước dùng được có hạn và bị ô nhiễm; hơn hai tỉ người thiếu nước; sản xuất lương thực, thực phẩm tốn nhiều nước; nước phân bố không đều (ví dụ Đồng Văn, Hà Giang).
• Liên quan tới cuộc sống hiện nay và bản thân: thiếu nước sạch đang xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới và cả nước ta; vấn đề nhắc mỗi người, trong đó có em, phải biết tiết kiệm và giữ sạch nguồn nước.

Hằng ngày, em vẫn sử dụng nước, hãy giải thích cho mọi người rõ sự khác nhau giữa: nước, nước mặn, nước ngọt, nước sạch. Nguồn nước nhà em đang sử dụng trong sinh hoạt là loại nước nào?

Trả lời:

Gia đình em đang dùng nước máy do nhà máy nước cung cấp, đó là nước sạch. (Nếu nhà em dùng nước giếng khoan đã qua bể lọc, em có thể trả lời là nước ngọt đã được lọc sạch.)

Nếu phải trình bày trước lớp ba tác dụng của nước ngọt, em sẽ nêu những tác dụng nào?

Trả lời:

1. Duy trì sự sống: nước ngọt (sau khi làm sạch) là nước uống của con người và vật nuôi; thiếu nước, cơ thể chỉ chịu được vài ngày.
2. Phục vụ sinh hoạt: nấu ăn, tắm giặt, vệ sinh nhà cửa đều cần nước ngọt.
3. Phục vụ sản xuất: tưới tiêu cho cây trồng, chăn nuôi, nuôi cá và hoạt động của nhiều nhà máy.

Ý chính của phần mở đầu là gì? Nó liên quan với tên văn bản như thế nào?

Trả lời:

• Ý chính: nhìn bản đồ thấy nước ở khắp nơi nên nhiều người tin rằng con người không bao giờ thiếu nước – người viết khẳng định ngay đó là suy nghĩ sai lầm.
• Quan hệ với nhan đề: nhan đề nói nước ngọt đang khan hiếm, còn phần mở đầu chỉ ra cách nghĩ ngược lại để bác bỏ. Như vậy, phần mở đầu dẫn dắt, đặt vấn đề cho nhan đề và cho toàn bài.

Trả lời:

Các câu in nghiêng (nêu ý chính của từng đoạn trong phần 2) dùng để phản bác quan niệm đã nêu ở phần mở đầu: Trái Đất bao la nước nên muôn loài, kể cả con người, chẳng lo thiếu nước. Mỗi câu in nghiêng đưa ra một lí do khiến quan niệm ấy không đúng: nước nhiều nhưng chủ yếu là nước mặn; nhu cầu dùng nước ngày càng lớn; nước ngọt lại phân bố không đều.

Trả lời:

Trả lời:

Phần 3 là phần kết luận. Nó tóm lại vấn đề (nước ngọt ngày càng hiếm, muốn có nước sạch rất tốn kém) và nêu giải pháp: vừa khai thác nguồn nước, vừa phải dùng nước hợp lí, tiết kiệm. Nhờ phần này, bài viết không dừng ở lời cảnh báo mà chuyển thành lời khuyên, lời kêu gọi hành động; đây cũng là mục đích chính của người viết.

Văn bản Khan hiếm nước ngọt viết về vấn đề gì? Vấn đề đó được nêu khái quát ở phần nào? Tên văn bản và vấn đề đặt ra trong đó có liên quan như thế nào?

Trả lời:

• Vấn đề: nước ngọt – thứ tài nguyên con người không thể thiếu – đang ngày càng ít đi và bị ô nhiễm.
• Nơi nêu khái quát: phần mở đầu (đoạn 1), qua việc bác bỏ quan niệm sai về sự dồi dào của nước.
• Liên hệ: tên văn bản gọi đúng tên vấn đề được bàn; đọc nhan đề là biết ngay nội dung cả bài. Nhan đề và vấn đề thống nhất với nhau.

Theo tác giả, có những lí do nào khiến nước ngọt ngày càng khan hiếm? Liệt kê ra vở các lí do theo bảng (SGK đã điền sẵn lí do a: số nước ngọt không phải là vô tận và đang ngày càng bị nhiễm bẩn bởi chính con người gây ra).

Trả lời:

Theo em, mục đích của tác giả khi viết văn bản này là gì và được thể hiện rõ nhất ở câu văn, đoạn văn nào? Các lí lẽ và bằng chứng đã nêu lên trong văn bản có làm rõ được mục đích của tác giả không?

Trả lời:

• Mục đích: cảnh tỉnh mọi người về sự khan hiếm của nước ngọt, từ đó kêu gọi dùng nước một cách tiết kiệm, có trách nhiệm.
• Chỗ bộc lộ rõ nhất: đoạn văn cuối bài, đặc biệt là câu kêu gọi con người phải “sử dụng một cách hợp lí, tiết kiệm tài nguyên nước”.
• Lí lẽ, bằng chứng có làm rõ mục đích không: có. Ba lí lẽ chính được chứng minh bằng hiểu biết khoa học (nước mặn chiếm phần lớn, nước ngọt đóng băng), số liệu cụ thể (hơn hai tỉ người thiếu nước, số tấn nước cần cho mỗi tấn lương thực, thịt) và ví dụ gần gũi (vùng núi đá Đồng Văn). Các bằng chứng xác thực khiến lời kêu gọi ở cuối bài trở nên thuyết phục.

Qua văn bản Khan hiếm nước ngọt, người viết thể hiện thái độ như thế nào đối với vấn đề nước ngọt?

Trả lời:

Qua bài viết, ta thấy tác giả lo lắng, trăn trở trước nguy cơ thiếu nước ngọt; phê phán những người chủ quan và những hành vi xả rác, chất độc làm bẩn nguồn nước; đồng thời tha thiết mong mọi người trân trọng, tiết kiệm từng giọt nước. Giọng văn khi thẳng thắn (khẳng định nghĩ như vậy là nhầm), khi xót xa (cảnh bà con vùng cao đi bộ vài cây số lấy nước).

So với những điều em biết về nước, văn bản cho em hiểu thêm được những gì?

Trả lời:

• Phần lớn nước trên Trái Đất là nước mặn; nước ngọt chủ yếu nằm trong băng tuyết ở hai cực và trên núi cao.
• Nước ngọt con người dùng được không phải vô tận, lại đang bị ô nhiễm bởi rác thải, có thứ hàng chục năm chưa phân hủy hết.
• Để làm ra lương thực, thực phẩm cần một lượng nước khổng lồ, nhất là thịt bò (mỗi tấn thịt tốn 15 000 – 70 000 tấn nước).
• Hơn hai tỉ người trên thế giới đang thiếu nước sinh hoạt; ngay ở nước ta, có nơi như Đồng Văn (Hà Giang) người dân phải đi rất xa để có nước.

Viết đoạn văn ngắn (khoảng 8 – 10 dòng) về chủ đề môi trường, có sử dụng thành ngữ nhiều như nước.

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo:

Ông bà ta thường nói tiêu tiền như nước, của nhiều như nước để chỉ những thứ dồi dào, chẳng bao giờ hết. Thế nhưng đọc văn bản Khan hiếm nước ngọt, em mới giật mình nhận ra chính nước cũng không còn nhiều như nước nữa. Nước ngọt mà chúng ta dùng mỗi ngày chỉ là một phần rất nhỏ trên Trái Đất, lại đang bị rác thải, hóa chất làm ô nhiễm. Ở nhiều nơi, người dân phải đi bộ hàng cây số mới có được một can nước sạch. Trong khi đó, quanh em vẫn có những vòi nước chảy tràn không ai khóa, những con kênh đen ngòm vì túi ni lông và rác sinh hoạt. Bảo vệ môi trường, vì thế, phải bắt đầu từ những việc rất nhỏ: khóa vòi khi không dùng, tận dụng nước vo gạo để tưới cây, không vứt rác xuống ao hồ, sông suối. Mỗi giọt nước được giữ gìn hôm nay là món quà cho cuộc sống ngày mai.

(Thành ngữ được sử dụng: nhiều như nước.)