Soạn bài Ông lão đánh cá và con cá vàng (Pu-skin) – Ngữ văn 6 Cánh diều

Các chi tiết nào cho biết hoàn cảnh sống của ông lão và cách ông lão cư xử với cá vàng?

Trả lời:

• Hoàn cảnh sống: hai vợ chồng già sống trong một túp lều nát trên bờ biển; chồng ngày ngày đi thả lưới, vợ ở nhà kéo sợi – cuộc sống nghèo khổ, vất vả.
• Cách cư xử với cá vàng: nghe cá xin tha và hứa đền ơn, ông lão thả ngay cá về biển, chúc nó được vùng vẫy tự do và không đòi hỏi bất cứ điều gì – một tấm lòng nhân hậu, không vụ lợi.

Lần thứ nhất, bà vợ đã yêu cầu ông lão điều gì? Lúc này, cảnh biển thế nào?

Trả lời:

Mụ vợ mắng ông lão ngốc nghếch rồi bắt ông ra xin cá vàng một cái máng lợn mới, vì cái máng cũ đã sứt mẻ. Lúc này, biển vẫn còn gợn sóng êm ả.

Đòi hỏi và thái độ của vợ ông lão ở lần thứ hai có gì khác lần thứ nhất? Hãy tiếp tục chú ý chi tiết tả cảnh biển trong phần này.

Trả lời:

• Đòi hỏi: không còn là vật dụng nhỏ như cái máng lợn mà là một tòa nhà đẹp – giá trị lớn hơn nhiều.
• Thái độ: quát mắng to hơn, gay gắt hơn, coi ông lão là kẻ ngu ngốc.
• Cảnh biển: biển xanh đã bắt đầu nổi sóng, không còn êm ả như trước.

Câu nào cho biết đòi hỏi mới và thái độ của vợ ông lão? Cảnh biển có thay đổi gì so với lần trước?

Trả lời:

• Đòi hỏi mới và thái độ của mụ vợ lộ rõ qua lời mắng mỏ bắt đầu bằng “Đồ ngu! Ngốc sao ngốc thế!”, rồi mụ tuyên bố không muốn làm một mụ nông dân quèn nữa mà muốn làm bà nhất phẩm phu nhân. Mụ vừa khinh miệt chồng vừa muốn đổi đời, bước lên địa vị quyền quý.
• Cảnh biển: biển xanh nổi sóng dữ dội, mạnh hơn lần trước.

Lần này, người vợ lại có đòi hỏi gì? Cách cư xử của bà ta với ông lão thế nào?

Trả lời:

• Làm nhất phẩm phu nhân chưa được bao lâu, mụ lại muốn làm nữ hoàng.
• Mụ đối xử với chồng như với kẻ hầu: mắng một thôi một hồi, bắt ông xuống quét dọn chuồng ngựa; khi ông can ngăn thì mụ nổi trận lôi đình, tát vào mặt ông và dọa sẽ cho người lôi ông đi nếu không ra biển ngay. Khi đã thành nữ hoàng, mụ không thèm nhìn chồng, ra lệnh đuổi ông ra ngoài.

Vợ ông lão muốn cá vàng làm điều gì? Tác giả đã tả cảnh biển trong phần này thế nào?

Trả lời:

• Mụ muốn làm Long Vương ngự trên mặt biển, bắt chính cá vàng phải hầu hạ và làm theo ý mình.
• Cảnh biển: một cơn dông tố kinh khủng kéo đến, mặt biển nổi sóng ầm ầm – biển đã thật sự nổi giận.

Quan sát bức tranh để hiểu nội dung được nói tới trong đó; nét mặt ông lão và bà vợ thể hiện điều gì?

Trả lời:

Bức tranh minh họa cảnh cuối truyện: cung điện đã biến mất, trước mắt ông lão lại là túp lều nát, mụ vợ ngồi trên bậc cửa bên cái máng lợn sứt mẻ. Nét mặt ông lão lộ vẻ sững sờ, ngỡ ngàng; nét mặt mụ vợ hằn học, cau có, bẽ bàng vì mất tất cả.

Liệt kê những chi tiết thể hiện sự đòi hỏi, thái độ, hành động của vợ ông lão; phản ứng của ông lão và trạng thái của biển trong các phần 2, 3, 4, 5, 6.

Trả lời:

Từ bảng thống kê trên, em có nhận xét gì về tính cách của vợ ông lão đánh cá và ông lão đánh cá?

Trả lời:

• Mụ vợ: lòng tham không đáy, đòi hỏi tăng dần từ của cải (máng lợn, nhà) đến danh vọng, quyền lực (phu nhân, nữ hoàng, Long Vương); càng giàu sang càng bội bạc, tàn nhẫn với chính người chồng đã mang lại mọi thứ cho mình, thậm chí muốn bắt ân nhân làm kẻ hầu.
• Ông lão: hiền lành, tốt bụng, không tham lam; nhưng nhu nhược, cam chịu, không dám phản kháng những đòi hỏi vô lí của vợ nên vô tình tiếp tay cho lòng tham ấy. Hai nhân vật này được phân tích riêng, kèm dàn ý và năm bài mẫu, trong bài phân tích Ông lão đánh cá và con cá vàng.

Cảnh biển trong mỗi lần ông lão ra gọi cá vàng thay đổi theo chiều hướng như thế nào? Theo em, sự thay đổi đó có ý nghĩa gì?

Trả lời:

• Chiều hướng: biển thay đổi theo mức tăng dần – từ gợn sóng êm ả, đến nổi sóng, nổi sóng dữ dội, nổi sóng mù mịt và cuối cùng là dông tố kinh khủng.
• Ý nghĩa: biển như có linh hồn, thể hiện thái độ của thiên nhiên và của công lí trước lòng tham ngày càng quá quắt của mụ vợ; mỗi lần biển dữ hơn là một lời cảnh báo. Sự tăng tiến ấy cũng tạo nhịp điệu cho câu chuyện và báo trước kết cục mụ vợ bị trừng phạt.

Trả lời:

• Lòng tham không có giới hạn sẽ khiến con người đánh mất tất cả, kể cả những gì mình vốn có.
• Cần biết ơn và trân trọng người đã giúp đỡ mình, không được vong ân bội nghĩa.
• Hiền lành là tốt nhưng không nên nhu nhược; cần dám nói “không” trước những điều sai trái, kể cả khi đó là người thân.

Hãy nêu một điểm giống và một điểm khác nhau nổi bật của truyện Ông lão đánh cá và con cá vàng (Pu-skin) và truyện cổ tích dân gian (gợi ý: tác giả; yếu tố hoang đường, kì ảo; kiểu nhân vật…).

Trả lời: