Phân tích truyện Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh) – Dàn ý + 6 bài văn mẫu

Có những câu chuyện không có biến cố lớn, không có nhân vật phi thường mà vẫn khiến người đọc nhớ mãi. Bức tranh của em gái tôi của nhà văn Tạ Duy Anh là một câu chuyện như thế. Truyện ngắn từng đạt giải Nhì cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên Tiền phong kể về hai anh em trong một gia đình nhỏ, qua đó gửi đến bạn đọc bài học sâu sắc về lòng đố kị và sức mạnh cảm hóa của tình yêu thương.

Truyện được kể bằng lời của người anh, xưng “tôi”. Ngay từ câu mở đầu, người kể đã giới thiệu cô em gái bằng một giọng hơi trêu chọc: “Em gái tôi tên là Kiều Phương, nhưng tôi quen gọi nó là Mèo bởi vì mặt nó luôn bị chính nó bôi bẩn.” Kiều Phương hiện lên là một cô bé hồn nhiên, hiếu động. Em không giận khi bị gọi là Mèo mà còn dùng luôn cái tên ấy để xưng hô với bạn bè. Em hay lục lọi đồ đạc, bị anh nhắc thì vênh mặt cãi lại. Nhưng đằng sau vẻ nghịch ngợm ấy là một niềm say mê hội họa đặc biệt: em cạo nhọ nồi dưới đáy xoong chảo, tự chế ra những lọ màu đỏ, vàng, xanh, đen để vẽ, rồi giấu kín tranh của mình.

Tài năng của em được phát hiện khi chú Tiến Lê – một họa sĩ, bạn thân của bố – xem những bức tranh em vẽ. Cả nhà vui mừng khôn xiết. Thế nhưng, chính lúc ấy, người anh lại rơi vào tâm trạng nặng nề. Anh luôn thấy mình bất tài, như bị đẩy ra khỏi niềm vui chung, ngồi bên bàn học chỉ muốn gục đầu xuống khóc. Anh không còn thân với em như trước, thậm chí “chỉ cần một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt um lên”. Đó là biểu hiện của lòng tự ái và sự ghen tị – một cảm xúc rất thật ở lứa tuổi thiếu niên. Điều đáng chú ý là người anh không hoàn toàn nhỏ nhen: anh vẫn lén xem tranh của em, thấy dưới nét vẽ của em mọi thứ trong nhà đều ngộ nghĩnh, dễ mến, và anh thầm phục. Tiếng thở dài khi gấp những bức tranh lại vừa là sự thừa nhận tài năng của em, vừa là nỗi buồn về chính mình.

Trong khi người anh ngày càng xa cách, Kiều Phương vẫn không hề thay đổi. Được bố mẹ sắm đủ đồ vẽ, được chú Tiến Lê tặng hộp màu, em vẫn lem nhem, vẫn hồn nhiên như cũ. Khi đoạt giải nhất trong trại thi vẽ quốc tế, việc đầu tiên em làm là lao vào ôm cổ anh. Dù bị anh đẩy ra, em vẫn thì thầm rằng em muốn anh cùng đi nhận giải. Tấm lòng của em lớn hơn nhiều so với sự lạnh nhạt mà em phải nhận.

Cao trào của truyện là cảnh người anh đứng trước bức tranh đoạt giải. Trong tranh là một chú bé ngồi nhìn ra cửa sổ, nơi bầu trời xanh trong; gương mặt chú như tỏa sáng, ánh mắt vừa suy tư vừa mơ mộng. Khi mẹ hỏi anh có nhận ra mình không, người anh sững sờ. Tâm trạng của anh được tác giả miêu tả qua ba nấc: “Thoạt tiên là sự ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện, sau đó là xấu hổ.” Anh ngỡ ngàng vì không ngờ mình là người được vẽ; hãnh diện vì mình hiện lên đẹp đẽ trong mắt em; rồi xấu hổ vì nhận ra mình đã đối xử với em không xứng đáng. Câu hỏi thầm “Dưới mắt em tôi, tôi hoàn hảo thế kia ư?” là khoảnh khắc người anh thực sự thức tỉnh.

Bức tranh của Kiều Phương vì thế không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật. Nó là tấm gương giúp người anh nhìn thấy chính mình, và cũng là minh chứng cho tâm hồn nhân hậu của cô em gái. Lời tự thú cuối truyện – rằng bức tranh ấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em – cho thấy người anh đã vượt qua được sự ích kỉ của bản thân.

Thành công của truyện đến từ nghệ thuật kể chuyện theo ngôi thứ nhất, giúp nhân vật bộc lộ trực tiếp những suy nghĩ thầm kín, kể cả những điều không đẹp. Tác giả miêu tả tâm lí tinh tế, xây dựng tình huống bất ngờ mà hợp lí, lời văn trong sáng, gần gũi với trẻ em.

Bức tranh của em gái tôi là câu chuyện nhỏ mà ý nghĩa lớn. Truyện ca ngợi tài năng và lòng nhân hậu, đồng thời nhắc chúng ta hãy vượt qua lòng đố kị, biết vui với thành công của người thân và nhìn nhận lại bản thân một cách chân thành.

Truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi của Tạ Duy Anh kể về tình anh em giản dị mà sâu sắc. Qua câu chuyện, tác giả giúp người đọc nhận ra rằng lòng nhân hậu có thể cảm hóa cả sự ghen tị.

Kiều Phương là cô bé hồn nhiên, hay nghịch, mặt lúc nào cũng lem luốc nên bị anh gọi là Mèo. Em say mê vẽ, tự chế lấy màu và được họa sĩ Tiến Lê phát hiện tài năng. Dù được cả nhà khen ngợi, em vẫn giản dị, vẫn thương anh.

Ngược lại, người anh từ chỗ coi thường việc em vẽ đã chuyển sang mặc cảm, ghen tị khi thấy em được quan tâm. Anh hay cáu gắt, xa lánh em, dù trong lòng vẫn thầm phục tài năng của em.

Bước ngoặt đến khi Kiều Phương đạt giải nhất với bức tranh vẽ chính người anh. Đứng trước bức tranh, anh ngỡ ngàng, hãnh diện rồi xấu hổ. Anh nhận ra em gái đã nhìn mình bằng tất cả tình yêu thương, còn mình thì đã cư xử thật nhỏ nhen.

Bằng ngôi kể thứ nhất và cách miêu tả tâm lí tinh tế, Tạ Duy Anh đã tạo nên một câu chuyện gần gũi. Truyện nhắc em biết vui trước niềm vui của người khác và biết nhận ra lỗi lầm của mình để sống tốt hơn.

Trong truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi, nhân vật để lại nhiều suy ngẫm nhất có lẽ là người anh – người kể chuyện. Qua những chuyển biến tâm lí của nhân vật này, Tạ Duy Anh đã khắc họa chân thực một bài học về lòng đố kị và sự tự nhận thức.

Lúc đầu, người anh nhìn em gái bằng con mắt của người lớn, có phần kẻ cả. Anh đặt cho em biệt danh Mèo, khó chịu khi em lục lọi đồ đạc, và khi phát hiện em chế thuốc vẽ thì chỉ xem đó là trò nghịch ngợm. Việc anh “quyết định bí mật theo dõi” em cho thấy sự tò mò của một cậu bé, nhưng cũng cho thấy anh chưa thật sự tôn trọng những gì em yêu thích.

Khi tài năng của Kiều Phương được chú Tiến Lê phát hiện, tâm trạng người anh thay đổi hoàn toàn. Mọi chuyện trong nhà vẫn như cũ, nhưng anh luôn thấy mình bất tài và bị gạt ra ngoài. Nỗi buồn ấy dần biến thành sự khó chịu: anh không thể thân với em như trước, hễ em có lỗi nhỏ là gắt lên, thậm chí thấy vẻ mặt dẩu môi ngộ nghĩnh của em như đang chọc tức mình. Đây là tâm lí mặc cảm, ghen tị rất dễ gặp ở trẻ em khi thấy người thân được chú ý hơn mình.

Tuy vậy, người anh không phải là người xấu. Anh tự nhận việc xem trộm tranh là điều mình “vẫn coi khinh”, nhưng vẫn làm vì không kìm được tò mò. Và khi xem, anh đã thầm phục tài năng của em. Tiếng thở dài khi gấp tranh lại cho thấy anh đang giằng xé giữa sự ngưỡng mộ và nỗi tự ti.

Đỉnh điểm là cảnh anh đứng trước bức tranh “Anh trai tôi”. Tâm trạng anh chuyển biến qua ba nấc: ngỡ ngàng khi nhận ra mình trong tranh, hãnh diện vì mình đẹp đẽ đến thế trong mắt em, rồi xấu hổ khi so sánh tấm lòng của em với cách mình đã đối xử với em. Anh muốn khóc, không trả lời được câu hỏi của mẹ. Chính sự xấu hổ ấy là dấu hiệu của một tâm hồn đang trưởng thành.

Người anh vừa đáng trách vì đã để lòng đố kị chi phối, vừa đáng cảm thông vì đó là cảm xúc rất con người, và đáng quý vì biết nhận ra sai lầm. Qua nhân vật này, tác giả nhắc chúng ta rằng ai cũng có lúc ghen tị, điều quan trọng là biết nhìn lại mình để sửa đổi.

Nếu người anh là nhân vật chuyển biến thì Kiều Phương là nhân vật làm nên sự chuyển biến ấy. Qua lời kể của người anh, cô bé hiện lên với vẻ đẹp của tài năng và tâm hồn trong sáng.

Kiều Phương trước hết là một cô bé hồn nhiên, hiếu động. Mặt em lúc nào cũng bị chính em bôi bẩn, nên anh gọi em là Mèo. Điều thú vị là em không hề giận, còn vui vẻ nhận cái tên ấy. Em thích lục lọi đồ vật, bị anh nhắc thì vênh mặt đáp lại một cách tinh nghịch. Sau khi pha màu xong, em vui vẻ đi làm những việc bố mẹ giao, vừa làm vừa hát. Đó là hình ảnh một đứa trẻ vô tư, yêu đời.

Kiều Phương còn có niềm say mê và tài năng hội họa đặc biệt. Không có ai dạy, không có dụng cụ, em tự chế màu từ nhọ nồi và những thứ tìm được trong nhà. Tranh của em vẽ những vật rất quen thuộc, nhưng dưới nét vẽ của em, chúng trở nên ngộ nghĩnh, có hồn: con mèo vằn to hơn cả con hổ mà nét mặt lại dễ mến. Họa sĩ Tiến Lê đánh giá tranh em rất độc đáo, và em đã đoạt giải nhất trong trại thi vẽ quốc tế.

Vẻ đẹp nổi bật nhất ở Kiều Phương là tấm lòng nhân hậu. Được mọi người khen ngợi, em vẫn giản dị như trước. Bị anh lạnh nhạt, gắt gỏng, em chỉ xịu mặt một chút rồi thôi, không oán giận. Khi đi thi, nhớ lời chú Tiến Lê dặn hãy vẽ điều “thân thuộc nhất”, em đã chọn vẽ anh trai mình – và vẽ anh với vẻ đẹp hoàn hảo nhất. Đoạt giải, em lao vào ôm anh và muốn anh cùng đi nhận giải. Với em, niềm vui chỉ trọn vẹn khi có anh.

Bức tranh của Kiều Phương không chỉ cho thấy tài năng mà còn cho thấy cách em nhìn người thân: bằng tình yêu thương, bằng sự bao dung, nhìn thấy những điều tốt đẹp nhất ở anh mình. Chính tấm lòng ấy đã giúp người anh nhận ra lỗi lầm.

Qua nhân vật Kiều Phương, Tạ Duy Anh ca ngợi vẻ đẹp của một tâm hồn trẻ thơ trong sáng. Tài năng làm em nổi bật, nhưng lòng nhân hậu mới khiến em thật sự đáng yêu, đáng quý.

Một câu chuyện giản dị trở nên cảm động là nhờ cách kể. Với Bức tranh của em gái tôi, Tạ Duy Anh đã lựa chọn những yếu tố nghệ thuật phù hợp để làm nổi bật chủ đề về lòng đố kị và sự thức tỉnh.

Nét đặc sắc đầu tiên là ngôi kể thứ nhất. Người kể là người anh, xưng “tôi”, cũng chính là nhân vật có nhiều chuyển biến nhất. Nhờ vậy, những suy nghĩ thầm kín nhất – cảm giác bị “đẩy ra ngoài”, sự khó chịu vô cớ, tiếng thở dài lén lút – đều được bộc lộ chân thật. Người đọc không chỉ nhìn thấy hành động của nhân vật mà còn hiểu được vì sao nhân vật hành động như thế. Ngôi kể này cũng tạo cho truyện giọng điệu tự thú: người anh kể lại câu chuyện như đang tự nhìn nhận lỗi lầm của mình.

Thứ hai là nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế. Tác giả không gọi thẳng tên cảm xúc “ghen tị” mà để nó hiện lên qua những biểu hiện nhỏ: không thể thân với em, gắt um lên vì lỗi nhỏ, thấy vẻ mặt ngộ nghĩnh của em như đang chọc tức mình. Đoạn cuối, tâm trạng người anh được diễn tả bằng một câu văn ngắn gọn mà đầy đủ các nấc thang cảm xúc: ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ.

Thứ ba là tình huống truyện bất ngờ. Người anh ghen tị với tài năng của em, nhưng chính tài năng ấy lại được dùng để vẽ anh với vẻ đẹp hoàn hảo. Sự bất ngờ này tạo nên nút mở của truyện, đẩy nhân vật đến khoảnh khắc tự nhận thức. Bức tranh trở thành biểu tượng: nó phản chiếu không chỉ gương mặt người anh mà còn cả tâm hồn nhân hậu của cô em.

Cuối cùng là cách kết thúc giàu dư âm. Người anh không nói thành lời mà chỉ thầm nghĩ; câu nói ấy như lời tự thú gửi đến chính mình. Truyện dừng lại ở đó, để người đọc tự hình dung về sự thay đổi của người anh sau này.

Nhờ những nét nghệ thuật ấy, câu chuyện nhỏ về hai anh em đã trở thành một bài học nhẹ nhàng mà thấm thía về cách ứng xử trước thành công của người khác.

Đọc xong Bức tranh của em gái tôi, em cứ nghĩ mãi về khoảnh khắc người anh đứng trước bức tranh “Anh trai tôi”. Câu chuyện của Tạ Duy Anh không dài, nhưng đã khiến em nhìn lại chính mình.

Em rất quý cô bé Kiều Phương. Mèo nghịch ngợm, lem luốc, nhưng có một tài năng khiến người lớn cũng phải trầm trồ. Điều em yêu nhất ở Mèo là em ấy chẳng bao giờ giận anh, dù anh gắt gỏng, lạnh nhạt. Khi được đi thi, Mèo vẽ anh; khi được giải, Mèo muốn anh cùng đi nhận. Một tấm lòng như thế thật đáng để mọi người học theo.

Em cũng hiểu cho người anh. Có lẽ ai cũng từng có lúc buồn khi thấy anh chị em mình được khen nhiều hơn, được bố mẹ chú ý hơn. Cảm giác ấy dễ khiến ta cáu kỉnh với chính người thân của mình. Người anh trong truyện đã như vậy, nhưng may mắn là cậu ấy biết xấu hổ và nhận ra lỗi của mình.

Câu chuyện dạy em rằng lòng đố kị chỉ làm mình buồn và làm tổn thương người khác. Thay vì ghen tị, em nên vui với thành công của anh chị em, bạn bè, và tìm ra điểm mạnh của riêng mình. Em cũng hiểu rằng tình yêu thương có sức mạnh lớn: chỉ một bức tranh chứa đầy tình cảm cũng có thể làm thay đổi một con người.

Em nghĩ, ai cũng nên có một “bức tranh” như thế trong đời – một lúc nào đó được nhìn thấy mình qua đôi mắt yêu thương của người thân – để biết trân trọng họ nhiều hơn.

Kết luận

Dù chọn hướng phân tích nào, bài viết về Bức tranh của em gái tôi cũng cần làm rõ hai nhân vật: Kiều Phương với tài năng và lòng nhân hậu, người anh với diễn biến tâm lí từ coi thường, ghen tị đến thức tỉnh; đồng thời chỉ ra vai trò của ngôi kể thứ nhất và tình huống bức tranh. Em hãy dùng dàn ý ở trên làm khung và viết bằng cảm nhận của chính mình.

Xem thêm:

• Soạn bài Bức tranh của em gái tôi – Ngữ văn 6 Kết nối tri thức
• Soạn bài Mây và sóng – văn bản cùng Bài 2 về tình cảm gia đình
• Bài học Ngữ văn 6 Cánh diều