Bức tranh của em gái tôi của nhà văn Tạ Duy Anh là văn bản đọc thứ ba của Bài 2 “Gõ cửa trái tim” trong Ngữ văn 6 Kết nối tri thức (tập 1) và là văn bản đọc mở đầu Bài 9 “Truyện ngắn” trong Ngữ văn 6 Cánh diều (tập 2). Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt ngắn để em ôn nhanh trước giờ học.
Nội dung văn bản Bức tranh của em gái tôi
Truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi vẫn còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả, vì vậy em nên đọc toàn văn trong SGK. Dưới đây là phần tóm lược theo ba đoạn của văn bản, kèm vài câu trích tiêu biểu.
Đoạn (1) – Cô em gái “Mèo” và bí mật chế màu vẽ. Người kể xưng “tôi” giới thiệu cô em gái hiếu động của mình ngay từ câu mở đầu:
“Em gái tôi tên là Kiều Phương, nhưng tôi quen gọi nó là Mèo bởi vì mặt nó luôn bị chính nó bôi bẩn.”
Mèo hay lục lọi đồ vật trong nhà. Người anh bí mật theo dõi và phát hiện em đang tự chế thuốc vẽ, thảo nào đáy xoong chảo bị cạo trắng cả. Một hôm, chú Tiến Lê – họa sĩ, bạn thân của bố – đến chơi, được xem những bức tranh em giấu kín và khẳng định Kiều Phương có tài năng hội họa thật sự. Cả nhà vui mừng, chú hứa sẽ giúp em phát huy tài năng.
Đoạn (2) – Nỗi mặc cảm của người anh. Từ hôm ấy, người anh luôn cảm thấy mình bất tài, bị gạt ra ngoài; anh không thể thân với em như trước, hay gắt gỏng vô cớ. Anh lén xem tranh em vẽ, thầm phục tài năng của em rồi thở dài. Kiều Phương được mời tham gia trại thi vẽ quốc tế và đoạt giải nhất; em thì thầm với anh rằng em muốn cả anh cùng đi nhận giải.
Đoạn (3) – Trước bức tranh đoạt giải. Trong phòng trưng bày, người anh sững sờ khi nhận ra chú bé trong bức tranh mang tên “Anh trai tôi” chính là mình – một chú bé ngồi nhìn ra cửa sổ, gương mặt sáng lên vẻ suy tư và mơ mộng. Anh ngỡ ngàng, hãnh diện rồi xấu hổ. Truyện khép lại bằng lời tự thú lặng lẽ của người anh:
“Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy!”
Thông tin tác giả Tạ Duy Anh
Tạ Duy Anh tên khai sinh là Tạ Viết Đãng, sinh ngày 9 tháng 9 năm 1959, quê ở thôn Cổ Hiền, xã Hoàng Diệu, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).
Trước khi trở thành nhà văn chuyên nghiệp, ông từng làm cán bộ giám sát chất lượng bê tông ở công trình thủy điện Hòa Bình, rồi nhập ngũ, là trung sĩ bộ binh ở Lào Cai. Sau đó ông theo học Trường Viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp thủ khoa và được giữ lại làm giảng viên. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1993 và làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn.
Tạ Duy Anh là một trong những cây bút tiêu biểu của văn xuôi thời kì Đổi mới, gây chú ý với truyện ngắn Bước qua lời nguyền và các tiểu thuyết Lão Khổ, Đi tìm nhân vật, Thiên thần sám hối… Bên cạnh đó, ông viết nhiều truyện cho thiếu nhi như các tập Bản nhạc con đà điểu, Quả trứng vàng, Vó ngựa trở về. Truyện thiếu nhi của ông trong sáng, giàu chất thơ và ý nghĩa nhân văn, thường đi sâu vào những chuyển biến tâm lí tinh tế của trẻ em.
Ông nhận nhiều giải thưởng, trong đó có Giải thưởng Văn học Thủ đô năm 2012 cho tập truyện ngắn Lãng du. Em có thể đọc thêm những chia sẻ của nhà văn trong bài Nhà văn Tạ Duy Anh: Nghĩ về nghề.
Thông tin tác phẩm Bức tranh của em gái tôi
Xuất xứ của truyện Bức tranh của em gái tôi
Bức tranh của em gái tôi là truyện ngắn đạt giải Nhì cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” do báo Thiếu niên Tiền phong tổ chức. Truyện sau đó được in lại trong nhiều tập truyện thiếu nhi của Tạ Duy Anh và được chọn vào sách giáo khoa Ngữ văn 6 qua nhiều thế hệ.
Hoàn cảnh sáng tác Bức tranh của em gái tôi
Truyện ra đời gắn với cuộc thi viết dành cho lứa tuổi thiếu niên của báo Thiếu niên Tiền phong, vì vậy nhà văn chọn một câu chuyện gần gũi trong gia đình: tình anh em và những cảm xúc rất thật của trẻ con khi đứng trước thành công của người khác. Qua câu chuyện nhỏ, tác giả muốn giúp các em nhận ra và vượt qua lòng đố kị, biết trân trọng tình thân.
Bức tranh của em gái tôi thuộc thể loại gì?
Tác phẩm thuộc thể loại truyện ngắn: dung lượng ngắn, ít nhân vật, cốt truyện xoay quanh một tình huống chính (tài năng của em gái được phát hiện và bức tranh đoạt giải), tập trung khắc họa diễn biến tâm lí nhân vật người anh.
Phương thức biểu đạt
Phương thức biểu đạt chính là tự sự, kết hợp với miêu tả (ngoại hình Mèo, bức tranh) và biểu cảm (những cảm xúc, suy nghĩ của người anh).
Ngôi kể và người kể chuyện
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất. Người kể là người anh, xưng “tôi” – nhân vật trực tiếp trải qua mọi cung bậc cảm xúc. Cách kể này giúp câu chuyện chân thực, cho phép nhân vật tự bộc lộ cả những suy nghĩ thầm kín, kể cả những điều không mấy đẹp đẽ như lòng ghen tị, và làm nổi bật sự hối hận ở cuối truyện.
Nhân vật trong truyện Bức tranh của em gái tôi
- Người anh (“tôi”): nhân vật chính, có sự chuyển biến tâm lí từ coi thường, ghen tị đến ân hận, nhận ra lỗi lầm.
- Kiều Phương (Mèo): cô em gái hồn nhiên, hiếu động, có tài năng hội họa và tấm lòng nhân hậu.
- Nhân vật khác: bố, mẹ, chú Tiến Lê (họa sĩ, bạn của bố), bé Quỳnh (con chú Tiến Lê).
Bức tranh của em gái tôi có mấy phần? Bố cục
Văn bản Bức tranh của em gái tôi có bố cục 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “…phát huy tài năng”): tài năng hội họa của Kiều Phương được phát hiện; thái độ của người anh trước đó.
- Phần 2 (tiếp theo đến “…cùng đi nhận giải”): tâm trạng mặc cảm, ghen tị của người anh khi tài năng của em được mọi người công nhận.
- Phần 3 (còn lại): người anh đứng trước bức tranh đoạt giải, nhận ra tấm lòng của em và sự hạn chế của bản thân.
Giá trị nội dung
Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài năng hội họa, truyện cho thấy tình cảm trong sáng, hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em đã giúp người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình. Tác phẩm nhắn nhủ mỗi người cần vượt qua lòng đố kị, biết vui trước thành công của người khác và trân trọng tình cảm gia đình.
Giá trị nghệ thuật
- Kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, chân thật; người kể cũng là nhân vật tự nhìn lại mình.
- Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, đặc biệt là diễn biến tâm trạng của người anh.
- Tình huống truyện bất ngờ: bức tranh đoạt giải vẽ chính người anh.
- Lời văn trong sáng, gần gũi với lứa tuổi thiếu nhi; kết thúc mở, giàu sức gợi.
Ý nghĩa nhan đề Bức tranh của em gái tôi
Nhan đề là lời của người anh, gọi tên sự vật làm nên bước ngoặt của truyện: bức tranh em gái vẽ. Chữ “tôi” trong nhan đề vừa chỉ người kể chuyện, vừa là nhân vật được vẽ trong tranh. Bức tranh không chỉ chứng minh tài năng của Kiều Phương mà còn là “tấm gương” phản chiếu tâm hồn nhân hậu của em và giúp người anh tự soi lại chính mình.
Sơ đồ tư duy Bức tranh của em gái tôi
Tóm tắt Bức tranh của em gái tôi
Mẫu 1 – Tóm tắt Bức tranh của em gái tôi ngắn nhất
Người anh thường coi cô em gái Kiều Phương (Mèo) là đứa trẻ nghịch ngợm. Khi tài năng hội họa của em được chú Tiến Lê phát hiện, anh mặc cảm, ghen tị và hay gắt gỏng với em. Kiều Phương đoạt giải nhất cuộc thi vẽ quốc tế với bức tranh “Anh trai tôi”. Đứng trước bức tranh, người anh nhận ra tấm lòng nhân hậu của em và hối hận về bản thân.
Mẫu 2 – Tóm tắt Bức tranh của em gái tôi theo bố cục
Kiều Phương là cô bé hiếu động, mặt lúc nào cũng lem luốc nên bị anh trai gọi là Mèo. Người anh phát hiện em lén tự chế màu vẽ nhưng chỉ coi đó là trò trẻ con. Đến khi chú Tiến Lê – một họa sĩ – xem tranh và khen em có tài năng thật sự, cả nhà vui mừng, còn người anh lại thấy mình bất tài, bị lãng quên, trở nên khó chịu và hay gắt với em. Anh lén xem tranh em vẽ và thầm phục. Kiều Phương được mời dự trại thi vẽ quốc tế, đạt giải nhất và muốn anh cùng đi nhận giải. Trong phòng trưng bày, người anh sững sờ khi thấy bức tranh “Anh trai tôi” vẽ chính mình thật đẹp. Anh ngỡ ngàng, hãnh diện rồi xấu hổ, nhận ra bức tranh ấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em gái.
Lời kết
Nắm chắc tác giả, xuất xứ, ngôi kể thứ nhất, bố cục ba phần và diễn biến tâm lí người anh là chìa khóa để em đọc hiểu Bức tranh của em gái tôi. Khi làm bài, hãy chú ý đoạn cuối truyện – ba trạng thái ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ – vì đây là nội dung thường được hỏi nhất.
Còn khoảng một tuần trước kì thi, em có thể dùng đề cương ôn tập học kì II văn 6 Cánh diều làm khung ôn và đánh dấu những phần còn yếu.
Ở nhà, phần hướng dẫn soạn Bức tranh của em gái tôi Ngữ văn 6 Cánh diều giúp em đi lần lượt qua từng yêu cầu của sách trước giờ lên lớp.
Xem thêm:
- Soạn bài Bức tranh của em gái tôi – Ngữ văn 6 Kết nối tri thức
- Soạn bài Mây và sóng – văn bản cùng Bài 2 “Gõ cửa trái tim”
- Soạn bài Chuyện cổ tích về loài người