Tập làm một bài thơ tám chữ – Dàn ý + 12 bài mẫu (lớp 9)

Bảy giờ tối, nồi canh vừa bốc khói,
Bên ấy mẹ vừa tạm nghỉ giữa ca.
Điện thoại dựng nghiêng vào bên ấm trà,
Mẹ cũng ngồi chung mâm, nghe con nói.

Mẹ hỏi điểm thi, hỏi bố bớt ho,
Hỏi bé Nhím đã thôi khóc nhè chưa.
Sau lưng mẹ, khung cửa nắng ban trưa;
Con định hỏi: mẹ có ăn đủ no?

Nhưng tín hiệu chập chờn, mẹ đứng hình,
Nụ cười dừng lưng chừng nơi khóe miệng.
Cả nhà chờ, không ai dám cất tiếng,
Năm giây dài hơn những ngày một mình.

Mẹ cúp máy, trở lại với ca làm,
Con rửa bát, bên này trời đã tối.
Đồng hồ treo tường hai kim nhích vội,
Bên mẹ nắng xế chiều còn ánh cam.

Chia sẻ: Lệch múi giờ thì ăn tối chung với mẹ bằng cách nào? Nhà em đã làm như thế gần hai năm nay: mâm cơm bên này là bữa tối, còn bên ấy mẹ đang giữa giờ nghỉ trưa. Em chọn vần ôm, dòng một vần với dòng bốn, dòng hai vần với dòng ba (khói – nói ôm lấy ca – trà, ho – no ôm lấy chưa – trưa), vì kiểu vần này khép khổ thơ lại như hai đầu một cuộc gọi. Nhiều dòng ngắt 4/4 (Điện thoại dựng nghiêng / vào bên ấm trà), đều như tiếng tích tắc của đồng hồ ở khổ cuối. Chữ em sửa lâu nhất là chữ cam. Bản đầu viết Bên mẹ vẫn còn nắng vàng chói chang, vừa lệch vần với làm vừa nghe quen quá; đổi thành nắng xế chiều màu cam thì thấy được buổi chiều bên ấy, đối lại với trời đã tối bên này.

Sau cánh cửa vẫn treo chiếc áo bà,
Mẹ chưa cất, như bà vừa đi xa.
Túi bên trái còn ghim cây kim nhỏ,
Sợi chỉ trắng xâu sẵn từ hôm đó.

Chiều chiều gió hiên sau lùa rất nhẹ,
Tay áo đưa, như bà vẫy gọi khẽ.
Em đứng lại, áp má vào vạt áo:
Thơm mùi trầu, mùi khói bếp, mùi gạo.

Chia sẻ: Bài này chỉ có hai khổ, vì viết đến dòng thứ tám em không muốn thêm gì nữa. Bà em mất mùa đông năm ngoái, chiếc áo cánh vẫn treo sau cửa buồng. Em không dùng chữ nhớ hay chữ thương, chỉ kể những thứ còn lại: cây kim, sợi chỉ, mùi trầu. Vần gieo liền từng cặp; khổ hai toàn thanh trắc ở cuối dòng cho giọng thơ thấp xuống. Lúc đầu em viết Tay áo đưa như bà đang gọi em, sau đổi thành vẫy gọi khẽ để có vần và để tiếng gọi nhỏ lại.

Cuốn sổ bìa xanh, gáy sờn chỉ khâu,
Chữ mẹ nghiêng nghiêng như lúa gió lùa.
Trang canh chua, trang thịt kho, trang cua,
Mỗi trang loang một vết mỡ, vết dầu.

Mẹ ghi kĩ từng thìa đường, thìa mắm,
Gừng thái chỉ, hành một nhúm, thịt thăn.
Cuối trang nào cũng mấy chữ: vừa ăn.
Vừa là bao nhiêu? Em nếm, mặn lắm.

Sinh nhật mẹ, em mở sổ nấu thử,
Canh mặn chát, đậu rán cháy một bên.
Mẹ ăn xong, giở sổ, cầm bút lên,
Viết: canh con nấu – mặn – nhưng mẹ giữ.

Chia sẻ: Cuốn sổ ấy có thật, nằm trong ngăn kéo bếp nhà em, chữ mẹ chép từ hồi mới về làm dâu. Điều làm em bật cười khi đọc là trang nào cũng kết bằng hai chữ vừa ăn, mà vừa là bao nhiêu thì sổ không ghi. Em lấy chính câu hỏi ấy làm chỗ ngoặt của bài. Ba khổ đều gieo vần ôm: khâu – dầu ôm lùa – cua, mắm – lắm ôm thăn – ăn, thử – giữ ôm bên – lên. Dòng thứ tám có dấu chấm hỏi chen giữa (Vừa là bao nhiêu? Em nếm, mặn lắm) để giọng thơ vấp một nhịp, giống lúc em nếm canh xong nhăn mặt. Dòng cuối bản đầu là Mẹ khen ngon, mẹ cười, mẹ ôm con, em bỏ vì ai cũng đoán được. Để mẹ ghi thẳng vào sổ thì món canh mặn của em thành một trang mới: câu chuyện còn tiếp chứ chưa khép lại.

Em tìm trên mạng một bài hát cũ,
Ông bảo: hồi ấy hát giữa rừng sâu.
Bấm phát rồi, ông ngồi thẳng lưng lên,
Mắt nhìn ra phía nào đó rất lâu.

Đến đoạn điệp khúc, ông khẽ hát theo,
Giọng khàn khàn, chỗ nhớ chỗ quên lời.
Ngón tay gõ nhịp lên mặt bàn gỗ,
Đều như bước hành quân dưới mưa rơi.

Bài hát hết, ông bảo: bật lại đi.
Rồi lần ba, lần bốn, ông không nói.
Em ngồi cạnh, nghe hết cả buổi chiều,
Hình như ông đang nghe ai đó gọi.

Chia sẻ: Em giữ một khuôn vần cho cả bài là vần cách: trong mỗi khổ chỉ hai dòng chẵn bắt vần với nhau (sâu – lâu, lời – rơi, nói – gọi), còn dòng một, dòng ba để trống. Khuôn ấy hợp với chuyện này, vì bài thơ cần những khoảng lặng giống lúc ông ngồi nghe. Ông ngoại em từng đi bộ đội, rất ít kể chuyện chiến trường; vậy mà hôm em mở bài hát ông hay ngân nga, ông nghe liền bốn lượt. Em không chép lời bài hát vào thơ, chỉ tả tay ông gõ nhịp và giọng ông chỗ nhớ chỗ quên. Nhịp phần lớn là 3/5, riêng dòng đầu khổ hai ngắt 4/4 cho đều như nhịp hát. Dòng kết bản nháp là Chắc ông đang nhớ những người đồng đội; nói thẳng như vậy thì người đọc hết việc để nghĩ. Đổi thành ông đang nghe ai đó gọi, em để người đọc tự đoán ai đang gọi ông từ trong bài hát.

Sáng tinh mơ máy gặt về đầu ngõ,
Tiếng máy nổ rền vang cả triền đê.
Lũ trẻ chạy theo, kiễng chân đứng ngó,
Ông khoác áo theo sau, bước chân lê.

Cái máy nuốt từng vạt lúa chín vàng,
Lúa vào đầu này, thóc ra đầu nọ.
Chưa đến trưa, nửa cánh đồng trống quang,
Không ai phải còng lưng phơi nắng gió.

Ông đứng trên bờ, hai bàn tay không,
Ngón tay còn khum như nắm cán liềm.
Sáu mươi vụ ông cúi mình trên đồng,
Thẳng lưng rồi, tay cứ quờ đi kiếm.

Máy đi qua, sót lại vài bông rơi,
Ông lom khom nhặt, thổi lớp bụi bay,
Như mỗi hạt còn giữ nắng của trời.
Rồi cười: máy nhanh, nhưng chẳng có tay.

Tối ông treo chiếc liềm lên vách đất,
Cán liềm mòn nhẵn, còn vương mùi rơm.
Ông bảo cháu: liềm cũ thì cứ cất,
Để nhớ mình từng gặt nên hạt cơm.

Chia sẻ: Ông bảo em: máy nó nhanh thật, nhưng nó không biết nhặt. Câu ấy ông nói ngay trên bờ ruộng, buổi đầu tiên xóm em thuê máy gặt, và em mang nó về thành khổ thơ thứ tư. Bài có năm khổ, đi theo một ngày: sáng máy về, trưa đồng trống, ông đứng nhìn, ông nhặt lúa rơi, tối ông treo liềm. Em gieo vần chéo, dòng một với dòng ba, dòng hai với dòng bốn, để mỗi khổ có hai sợi vần đan vào nhau như hai lượt người và máy. Nhịp 3/5 xen 4/4; dòng Lúa vào đầu này, thóc ra đầu nọ ngắt đôi cho thấy cái máy làm đều đặn, không nghỉ. Em cân nhắc nhiều nhất chữ khum. Bản nháp viết ngón tay còn cong, nhưng tay người già ai cũng cong; khum mới đúng dáng bàn tay quen nắm cán liềm.

Gió bấc về, biển xám như màu chì,
Thuyền nằm co trên cát, chẳng ai đi.
Lưới phơi kín ngõ, giăng từ cọc nọ
Sang cọc kia, mặn mùi rong, mùi gió.

Mẹ ngồi vá lưới bên hiên cả buổi,
Kim đan lưới luồn qua từng mắt thưa.
Gió quất ràn rạt, tay nứt vì muối,
Mẹ vá mắt nào, mắt ấy vuông vừa.

Con ngồi cạnh nhặt rong còn vướng lại,
Có vỏ sò, có mảnh sứa khô xơ.
Mẹ kể ngày con hãy còn bé dại,
Chui gầm lưới, ngủ lúc nào chẳng ngờ.

Chiều sẫm xuống, biển gầm ngoài bãi vắng,
Mẹ gấp lưới vào, hai vai mặn nắng.
Lưới lành rồi, đợi gió bấc đi qua,
Như mẹ vừa vá kín cả biển nhà.

Chia sẻ: Viết về làng biển mà không có cánh buồm, không có cảnh thuyền ra khơi: đó là điều em tự đặt ra cho mình, vì những hình ảnh ấy đã quá đẹp trong thơ Tế Hanh, viết lại chỉ thành bản sao mờ. Em chọn mùa gió bấc, lúc thuyền nằm bờ và các mẹ trong xóm ngồi vá lưới. Vần trong bài phối hợp: khổ đầu và khổ cuối gieo liền từng cặp (chì – đi, nọ – gió, vắng – nắng, qua – nhà), hai khổ giữa gieo chéo (buổi – muối, thưa – vừa, lại – dại, xơ – ngờ). Dòng ba khổ đầu em cố ý vắt sang dòng bốn (giăng từ cọc nọ / Sang cọc kia) cho tấm lưới dài ra trên mặt chữ. Chữ em phải đổi là dụng cụ của mẹ: bản nháp viết con thoi, đọc cho mẹ nghe thì mẹ cười, bảo thoi là của thợ dệt, vá lưới phải dùng kim đan. Dòng cuối em giữ nguyên từ đầu, vì ý vá kín cả biển là cái cớ để em viết cả bài.

Nhà em ở sát bên đường ray cũ,
Bước ra cửa là chạm tay đoàn tàu.
Mười giờ đêm, phố chưa ai kịp ngủ,
Còi tàu vang, cả ngõ nép vào nhau.

Bà thu vội mẹt rau trên đường sắt,
Chú hàng nước kéo ghế nhựa lùi vào.
Đèn toa sáng lướt qua từng ánh mắt,
Bao khuôn mặt lạ trôi đi phía nào.

Tàu đi rồi, ray còn rung khe khẽ,
Phố lại bày mẹt rau, ghế, bàn cờ.
Em kéo chăn, nghe tiếng dép của mẹ,
Còi tàu xa dần, dắt em vào mơ.

Chia sẻ: Ai sống ở phố đường tàu cũng thuộc giờ tàu như thuộc giờ cơm. Nhà em cách đường ray chỉ mấy bước chân, nên tiếng còi lúc mười giờ đêm vừa là tiếng báo vừa là tiếng ru. Bài thơ có ba khổ; khổ giữa là mấy chục giây tàu đi qua, em kể dồn: bà thu mẹt rau, chú hàng nước kéo ghế, đèn toa lướt qua mắt người. Vần gieo chéo ABAB ở cả ba khổ (cũ – ngủ, tàu – nhau; sắt – mắt, vào – nào; khẽ – mẹ, cờ – mơ). Dòng Tàu đi rồi, ray còn rung khe khẽ ngắt 3/3/2, đọc chậm lại như đường ray còn run sau khi tàu khuất. Ở khổ hai, em từng viết Những gương mặt người lạ đi về đâu, rồi nhận ra chữ đâu không vần được với vào, phải đổi cả dòng thành bao khuôn mặt lạ trôi đi phía nào; đổi xong lại thích hơn, vì chữ trôi hợp với những ô cửa toa đang chạy.

Sáng chủ nhật sương còn giăng lưng núi,
Ngựa thồ ngô gõ móng xuống chân đèo.
Váy hoa đỏ, váy hoa xanh, hoa tím
Đổ xuống chợ như một dòng suối reo.

Bà cụ ngồi bên chồng vải nhuộm chàm,
Ngón tay xanh màu lá của rừng già.
Một chàng trai thổi khèn đi thong thả,
Tiếng khèn bay vòng qua mấy mái nhà.

Chiếc khăn thêu ô trám em mua vội,
Cô bé bán hàng cười, má đỏ hồng.
Chiều tan phiên, lưng ngựa thồ nhẹ bẫng,
Em ôm về cả một phiên chợ đông.

Chia sẻ: Chuyến đi trải nghiệm hè vừa rồi, lớp em được dự một phiên chợ vùng cao. Về nhà giở ảnh trong điện thoại ra xem, em nhận ra mình nhớ nhất là màu sắc, nên khổ đầu dành gần hết cho màu: một dòng ba lần chữ hoa, ngắt 3/3/2 (Váy hoa đỏ / váy hoa xanh / hoa tím) cho màu nối màu. Vần đặt ở các dòng chẵn (đèo – reo, già – nhà, hồng – đông), tức là kiểu vần cách; các dòng lẻ để tự do, nhờ thế có chỗ cho những chữ tả mà không phải ép vần. Hình ảnh dòng váy hoa đổ xuống chợ như suối là điều em nghĩ ra trên xe về. Chữ cuối bài lúc đầu là vui: Em mang về cả một phiên chợ vui. Nhưng vui không vần với hồng, còn chữ đông (đông người) giữ được cả tiếng ồn của phiên chợ, đối lại với lưng ngựa nhẹ bẫng ở dòng trên.

Sân bóng đất đầu xóm quây tôn cao,
Biển công trình dựng đứng ngay cửa vào.
Vạch vôi kẻ khung thành mờ đâu đó
Dưới đống cát, dưới vết xích, dưới cỏ.

Ở nơi ấy, chiều nào cũng hai phe,
Áo cởi ra vắt lên bờ rào thưa.
Quả bóng cũ khâu đi khâu lại mãi,
Đá quên về, đá cả lúc trời mưa.

Năm nay lớp chín, cả bọn ít ra,
Đứa học thêm, đứa theo bố đi xa.
Mình cứ tưởng, đứa đi là bọn mình,
Còn sân thì nằm đó, đợi, làm thinh.

Chiều nay em ghé mắt nhìn qua khe,
Chấm phạt đền giờ là chỗ đỗ xe.
Chỉ một cọc gôn bằng tre còn sót,
Nghiêng mình, như thủ môn chờ quả chót.

Chia sẻ: Tháng trước, sân bóng đất đầu xóm em bị quây tôn để xây nhà. Không ai buồn đến mức phải nói ra, nhưng chiều nào cũng có đứa đi ngang rồi ghé mắt qua khe tôn, và em là một trong số đó. Bài thơ đi từ hiện tại (sân bị quây) về những trận bóng hai phe rồi trở lại hiện tại. Em phối hợp vần: ba khổ gieo liền từng cặp, riêng khổ hai chỉ cho dòng chẵn bắt vần (thưa – mưa) cho giọng kể thong thả hơn. Dòng Dưới đống cát, dưới vết xích, dưới cỏ ngắt 3/3/2 với ba chữ dưới, như đào dần xuống tìm vạch vôi cũ. Khó nhất là dòng kết. Em đã thử Chỉ còn cọc tre đứng như nhớ thương, vừa lệch vần vừa ủy mị; cuối cùng chọn hình ảnh cọc gôn nghiêng như thủ môn chờ quả bóng cuối, để nỗi tiếc nằm trong một trận đấu chưa kết thúc.

Đã khuya rồi, chỉ còn ngọn đèn bàn
Khoanh sáng vàng trên xấp đề dở dang.
Ngoài vách tường con tắc kè chợt gọi:
Tắc kè… tắc kè… nghe như ai hỏi.

Bài hình học còn một câu chưa giải,
Gạch đường phụ, tẩy đi rồi vẽ lại.
Cốc sữa mẹ pha nguội tự bao giờ,
Phòng bên kia mẹ trở mình trong mơ.

Bảy tiếng kêu, rồi một quãng lặng im,
Như nó cũng vừa giải xong, lim dim.
Em bật cười, kẻ đường cao thật thẳng,
Đáp số hiện lên gọn như vạch nắng.

Còn bốn mươi ngày nữa đến kì thi,
Em gấp sách, xếp thước kẻ, bút chì.
Đèn tắt rồi, bóng tối mềm và khẽ,
Tắc kè ơi, đêm mai lại gọi nhé.

Chia sẻ: Bốn mươi ngày trước kì thi vào lớp 10, đêm nào em cũng học đến gần mười hai giờ, và đêm nào con tắc kè sau vách cũng kêu đúng bảy tiếng. Em đếm mãi thành quen, rồi thấy nó giống một người bạn ôn thi cùng. Bài thơ gieo vần liền từng cặp theo cách sách Chân trời sáng tạo hướng dẫn: cứ hai dòng đi sát nhau thì chung một vần, một cặp thanh bằng (bàn – dang) rồi một cặp thanh trắc (gọi – hỏi), cứ thế luân phiên. Dòng thứ tư ngắt 2/2/4 để chép lại tiếng tắc kè, các dòng khác chủ yếu là 3/5. Chữ em cân nhắc là khoanh ở dòng hai. Em đã viết Vầng sáng vàng trên xấp đề dở dang, nhưng vầng thì to và tròn như trăng, còn ánh đèn bàn chỉ là một khoanh nhỏ vừa đủ phủ tờ đề. Dòng cuối em gọi thẳng tên tắc kè, coi như một lời hẹn cho đêm mai.

Ngày cuối cùng, áo trắng thành trang giấy,
Cả lớp chuyền tay bút dạ, ai nấy
Quay lưng lại cho bạn viết lên vai,
Chữ chen chữ, nét ngắn đè nét dài.

Duy vẽ một quả bóng ngay sau lưng,
Hậu viết: nhớ trả tao cây thước kẻ.
Liễu kí tên rồi đứng im, ngập ngừng,
Trên túi áo, nét chữ run rất nhẹ.

Cô chủ nhiệm xin kí một chỗ nhỏ,
Ngay cổ áo, nét bút quen màu đỏ.
Màu mực từng phê bài em ba năm,
Giờ viết: lên lớp mười, nhớ học chăm.

Trống tan trường đánh hồi dài lần cuối,
Cả lớp đứng lặng, không ai muốn về.
Lưng mỗi đứa mang theo nguyên một tuổi,
Ba mươi tư cái tên ngồi sát kề.

Tối về nhà, mẹ hỏi: giặt không con?
Em lắc đầu: con giữ, để chữ còn.
Áo gấp vuông, cất dưới đáy ngăn bàn,
Cả lớp chín nằm yên đó, không tan.

Chia sẻ: Chiếc áo đồng phục ấy giờ vẫn nằm trong ngăn bàn học của em, chưa giặt lần nào. Hôm bế giảng, cả lớp mượn bút dạ của nhau kí kín lưng áo; có đứa vẽ, có đứa nhắn những câu chẳng liên quan gì như đòi lại cây thước kẻ, và chính những câu ấy làm em nhớ lâu nhất. Năm khổ thơ là năm khoảnh khắc: lúc kí, ba người bạn, cô chủ nhiệm, tiếng trống cuối, buổi tối ở nhà. Vần phối hợp: khổ hai và khổ bốn gieo chéo, các khổ còn lại gieo liền từng cặp. Ở khổ đầu, em cố ý ngắt câu giữa chừng (ai nấy / Quay lưng lại) để hai dòng chạy liền nhau như cả lớp đang chen chúc. Chữ cuối cùng em chọn là tan: lớp mình tan trường thật, nhưng nằm trong chiếc áo thì chưa tan.

Bản nháp:

Mùa thu đã về trên phố cổ Hà Nội
Mùi hoa sữa thơm khắp mái nhà
Bà gánh cốm từ làng Vòng ra phố
Cốm xanh tươi đựng trong hai cái thố.
Mẹ mua một gói, mở hé lá sen
Hạt cốm xanh xanh thật là ngon lành
Em ăn thử thấy rất là ngon
Mùa thu ơi em yêu mùa thu mãi mãi.

Bản sửa:

Heo may về phố cổ từ đêm qua,
Mùi hoa sữa còn vương trên mái nhà.
Bà gánh cốm từ làng Vòng ra phố,
Lá sen xanh đậy kín hai cái rổ.

Mẹ mua một gói, mở hé lá sen,
Hạt cốm xanh, dẻo, thơm một mùi quen.
Em nhón một nhúm, nhai chậm từng hạt,
Thấy mùa thu tan trong miệng, ngọt, mát.

Chia sẻ: Bản nháp có đủ các lỗi hay gặp. Về số chữ, dòng Mùa thu đã về trên phố cổ Hà Nội có chín tiếng, dòng Mùi hoa sữa thơm khắp mái nhà chỉ bảy, dòng bảy cũng thiếu một tiếng và dòng cuối lại thừa một. Về vần, ngon lành không vần với lá sen; còn hai cái thố đủ chữ mà ép vần, vì chẳng người bán cốm nào đựng cốm trong thố, em chỉ cần một chữ vần với phố. Khổ hai lặp chữ ngon hai lần và kết bằng một câu hô yêu mùa thu thay cho cảm xúc thật. Khi sửa, em bỏ hai chữ Hà Nội (phố cổ đã đủ), thêm heo may để có thời điểm, đổi thố thành rổ đậy lá sen cho đúng gánh hàng, tìm chữ quen để vần với sen. Hai dòng cuối em thay lời yêu bằng một việc làm: nhón cốm, nhai chậm, để vị ngọt mát tự nói thay em. Bản sửa gieo vần liền từng cặp, nhịp 3/5 và 4/4, dòng kết ngắt 3/3/2.