Tập làm một bài thơ sáu chữ, bảy chữ – Dàn ý + 12 bài mẫu (lớp 8)

Gà chưa gáy, bà đã dậy,
Bếp trấu đỏ, nồi nước sôi.
Miệng nồi căng tấm vải mỏng,
Vầng hơi trắng bay chơi vơi.

Gáo dừa múc lưng gáo bột,
Tráng một vòng mỏng mà trong.
Đậy vung, đếm thầm mười tiếng,
Mở ra, bánh chín vừa xong.

Ống tre lăn bánh lên phên,
Phên tre xếp dài ra ngõ.
Nắng lên, vừng đen lấm tấm:
Trăng tròn rắc đầy sao nhỏ.

Trưa về, bánh khô giòn nắng,
Bà ngồi phủi bột trên tay.
Phủi mãi, vẫn còn vệt trắng
Vương trên mái tóc, chẳng bay.

Đằng sau bài thơ: Mùi trấu cháy là thứ em nhớ trước tiên mỗi khi nghĩ về những buổi sáng ở nhà bà. Bà tráng bánh đa từ khi gà chưa gáy để kịp đem phơi lúc nắng sớm, còn em dậy theo để rắc vừng. Bài thơ đi đúng trình tự ấy: nhóm bếp, tráng bánh, phơi bánh, phủi bột. Em gieo vần cách, vần rơi vào dòng chẵn mỗi khổ (sôi – vơi, trong – xong, ngõ – nhỏ, tay – bay); riêng khổ cuối có thêm cặp nắng – trắng ở dòng một, dòng ba. Nhịp đổi theo việc làm của bà: 2/2/2 ở dòng múc bột cho đều tay, 2/4 ở hai dòng đậy vung, mở vung. Dòng phải sửa là dòng tả vừng. Nháp đầu viết Bánh nào cũng lốm đốm nhỏ: đủ sáu chữ, có vần với ngõ, nhưng phẳng. Nghĩ đến chiếc bánh tròn như vầng trăng, em đổi thành trăng tròn rắc đầy sao nhỏ. Em cũng không viết thẳng rằng tóc bà đã bạc; bà phủi mãi mà vệt trắng không bay, người đọc tự hiểu.

Đàn của ông chỉ một dây,
Vậy mà có cả gió, mây.
Que gảy chạm dây rất khẽ,
Tay trái lay cần thật nhẹ.

Một tiếng ngân, cong thành ba,
Như ai gọi đò rất xa.
Tiếng chùng như mưa mái rạ,
Run như gió lùa qua lá.

Ông nhắm mắt, đầu hơi nghiêng,
Tiếng đàn rẽ lối đi riêng.
Quả bầu khô ngồi im lặng,
Ôm tiếng đàn như ôm nắng.

Ông treo đàn lên vách nứa,
Dây ngân thêm một chút nữa.
Em nằm, nghe trong bóng tối
Có sợi dây nào vừa nối.

Đằng sau bài thơ: Đàn bầu chỉ có một dây, và em lấy luôn điều ấy làm dòng mở đầu. Ông em chơi đàn từ hồi trẻ trong đội văn nghệ của xã; tối nào trời mát, ông lại mang đàn ra hiên. Cả bài gieo vần liền, hai dòng một cặp, xen cặp thanh bằng (dây – mây, ba – xa, nghiêng – riêng) với cặp thanh trắc (khẽ – nhẹ, rạ – lá, lặng – nắng, nứa – nữa, tối – nối), để giọng thơ lúc ngân lúc nén như chính tiếng đàn. Phần lớn các dòng ngắt 3/3. Chữ đắt nhất với em là chữ cong. Bản nháp viết Một tiếng ngân thành ba tiếng, đủ chữ mà không thấy gì. Tay trái ông lay cần đàn làm âm thanh uốn lên rồi chùng xuống, nên em viết một tiếng ngân cong thành ba. Quả bầu khô ở khổ ba là bộ phận làm tiếng đàn vang to; em nhân hóa nó thành người ngồi ôm tiếng đàn. Khổ cuối, sợi dây đàn thành sợi dây nối hai ông cháu, nhưng em không nói ra.

Trống vang, cả lớp đứng dậy,
Ngần nhìn quanh rồi đứng theo.
Tiếng trống bạn không nghe thấy,
Bạn nghe bằng mắt trong veo.

Em tập theo mạng mỗi đêm,
Bàn tay xòe ra, chụm vào.
Ngón tay còn cứng, chưa mềm,
Tên Ngần đánh vần thế nào?

Sáng ra, em vỗ vai Ngần,
Đánh vần tên bạn vụng về.
Sai một ngón, bạn bật cười,
Cầm tay em sửa, chẳng chê.

Sân trường giờ chơi ầm ĩ,
Hai đứa trò chuyện không lời.
Tay hỏi, tay đáp, thủ thỉ,
Nắng ghé ngồi nghe, thảnh thơi.

Đằng sau bài thơ: Ban đầu em tính làm một bài thơ về lòng cảm thông, rồi bỏ, vì Ngần chẳng cần ai thương hại. Bạn khiếm thính từ nhỏ, chuyển vào lớp em năm nay, học giỏi Toán và vẽ rất đẹp. Điều khiến em muốn viết là một chuyện nhỏ: trống đánh, Ngần không nghe, nhưng thấy cả lớp đứng lên thì đứng theo. Từ đó có dòng Bạn nghe bằng mắt trong veo. Em học vài kí hiệu trên mạng để chào bạn, ngón tay cứ vụng, và lần đầu đánh vần tên Ngần thì sai một chữ. Ba khổ gieo vần chéo (dậy – thấy, theo – veo; đêm – mềm, vào – nào; ầm ĩ – thủ thỉ, lời – thơi), riêng khổ ba chỉ có một cặp hiệp vần (về – chê). Dòng em thích nhất là dòng ngắt 2/2/2 ở khổ cuối. Nháp của nó kết bằng chữ rất nhanh, nghe như đang tả tốc độ; đổi thành thủ thỉ thì vừa có vần, vừa tạo một nghịch lí nho nhỏ: hai bàn tay không phát ra tiếng mà vẫn thủ thỉ được.

Mùa khô, con đường đất đỏ,
Bụi bay theo mỗi bước chân.
Sáng đi áo còn trắng muốt,
Chiều về áo đã đỏ dần.

Dọc đường cà phê nở trắng,
Hương bay theo nắng lên đồi.
Vòi tưới xoay vòng rắc nước,
Bụi đỏ chịu ngồi yên thôi.

Mẹ giặt áo em mỗi tối,
Nước trong chậu đỏ như son.
Mẹ bảo: đỏ thì cứ đỏ,
Đất này nuôi cây, nuôi con.

Em đi, dép in dấu nhỏ
Lên lưng con đường đỏ au.
Bụi bám áo như con trẻ
Níu mẹ, không chịu rời nhau.

Đằng sau bài thơ: Ở Tây Nguyên, mùa khô là mùa của bụi đỏ, cũng là lúc cà phê nở hoa trắng cả đồi. Con đường đất từ nhà em ra trường dài hơn ba cây số, đi một lượt là ống quần đỏ tới gối. Em muốn viết về con đường ấy mà không than phiền, nên để mẹ nói câu ở khổ ba: đất này nuôi cây, nuôi con. Bốn khổ đều để dòng lẻ tự do, chỉ dòng chẵn hiệp vần (chân – dần, đồi – thôi, son – con, đỏ au – rời nhau). Khổ hai em thử thêm vần lưng: tiếng trắng ở cuối dòng một hiệp với tiếng nắng nằm giữa dòng hai, nhờ vậy hai dòng như bám vào nhau. Nhịp phần nhiều là 2/4 (Mùa khô / con đường đất đỏ), riêng dòng tả hoa cà phê đọc 2/2/2. Chữ phải cân nhắc là chịu. Nháp đầu viết Bụi đỏ không bay nữa rồi, có vần với đồi nhưng nhạt. Thêm chữ chịu, bụi đỏ thành một đứa trẻ bướng vừa được dỗ, khớp với hình ảnh bụi níu áo như con níu mẹ ở khổ cuối.

Mẹ trực đêm, nhà vắng mẹ,
Bố bế em, bước thật nhẹ.
Bố ru: à ơi… à ời…
Ba câu đã hết sạch lời.

Bố chuyển sang bài hành quân,
Em vung tay, đạp hai chân.
Bố đi quanh phòng, đi mãi,
Mồ hôi ướt sũng vai trái.

Bố đếm cừu cho em ngủ,
Đếm tới con một trăm hai.
Em vẫn mở to đôi mắt,
Bố gà gật, cằm chạm vai.

Năm giờ, mẹ về, rón rén:
Hai bố con ngủ ngon lành.
Tay em nắm ngón tay bố.
Bài ru ba câu, đã thành.

Đằng sau bài thơ: Bài này cả nhà em đọc đều cười, trừ bố. Mẹ em là điều dưỡng, những đêm mẹ trực, bố một mình ru em út. Hai khổ đầu vần liền, hai khổ sau vần cách; nhịp 3/3 là chính. Nháp khổ ba viết Bố thì đã ngủ say rồi, lệch vần mà nói thẳng quá; cái cằm chạm vai là cảnh em thấy thật. Dòng cuối gọi lại ba câu ru ở khổ đầu.

Hiệu nhỏ ông ngồi sửa cả ngày,
Kính lúp cài nghiêng, một mắt cay.
Nhíp gắp bánh răng như hạt gạo,
Nín thở, kẻo hơi mình thổi bay.

Hai chục đồng hồ treo kín vách,
Tích tắc rơi đều như hạt mưa.
Ông chỉ nghiêng tai là đã biết
Chiếc nào chạy vội, chiếc nào thưa.

Có bà cụ đến, đưa ông xem
Chiếc đồng hồ cũ, kim nằm im,
Của người đã khuất từ năm ấy,
Tích tắc dừng theo một nhịp tim.

Ông mở nắp, lau từng bánh nhỏ,
Vặn cót, kim giây khẽ nhích dần.
Bà áp lên tai, ngồi rất lặng,
Như có ai về, đứng thật gần.

Đằng sau bài thơ: Đây là bài em làm lâu nhất, vì em tự đặt thêm một luật mà đề không bắt buộc: trong mỗi dòng, tiếng thứ hai, thứ tư, thứ sáu phải luân phiên bằng – trắc. Lấy dòng đầu làm ví dụ: nhỏ là thanh trắc, ngồi là thanh bằng, cả lại là thanh trắc. Mười sáu dòng đều theo luật ấy, đọc lên chắc và đều như tiếng tích tắc; nhịp 4/3 giữ suốt bài. Khổ đầu có ba tiếng cùng vần ở cuối dòng một, hai, bốn, giống khuôn thơ tứ tuyệt (ngày – cay – bay); từ khổ hai, em chỉ giữ một cặp vần ở hai dòng chẵn (mưa – thưa, im – tim, dần – gần). Hiệu đồng hồ đầu ngõ là của ông nội em; chuyện bà cụ mang đồng hồ của người chồng đã mất đến sửa là ông kể. Dòng thứ tám tốn công nhất. Nháp viết Chiếc nào chạy nhanh, chiếc nào chậm: đúng ý, nhưng tiếng thứ hai và thứ tư cùng thanh bằng, tiếng cuối lại không vần với mưa. Em đổi nhanh thành vội, chậm thành thưa: tiếng tích tắc thưa đi là ông biết chiếc đồng hồ ấy đang yếu.

Nước nổi tràn đồng, trắng mênh mang,
Điên điển ven bờ đã trổ vàng.
Má chống xuồng đi, con ngồi mũi,
Hái từng chùm nắng bỏ vô khoang.

Má nấu canh chua cá linh non,
Thả vô một nắm bông vàng rực.
Ba nếm, gật gù khen vừa miệng,
Hương bay qua rạch, thơm sực nức.

Bạn trên phố hỏi: lũ có sợ?
Con kể nghe về một mùa bông,
Về hàng điên điển vàng đang nở,
Nước tới, phù sa lại phủ đồng.

Đằng sau bài thơ: Em để nguyên mấy tiếng của người miền Tây trong bài: má, ba, vô, rạch. Viết về mùa nước nổi mà đổi thành mẹ, bố, vào thì bài thơ mất giọng quê. Mùa nước, nước từ thượng nguồn đổ về tràn đồng, hàng điên điển ven bờ trổ bông vàng, má chống xuồng đi hái bông về nấu canh chua với cá linh. Bài có ba khổ, mỗi khổ một kiểu vần: khổ đầu ba dòng chung vần ang (mang – vàng – khoang), khổ hai vần cách bằng hai tiếng trắc (rực – nức), khổ ba vần chéo (sợ – nở, bông – đồng). Nhịp chủ yếu 4/3; dòng Con kể nghe về một mùa bông ngắt 3/4 để hai chữ mùa bông dồn về cuối. Chữ em sửa là nắng. Nháp viết Hái từng chùm bông bỏ vô khoang, vừa lặp chữ bông với khổ sau, vừa chưa thấy màu; gọi chùm bông điên điển là chùm nắng thì cả khoang xuồng sáng lên. Khổ cuối là câu trả lời cho người bạn ở thành phố: với người ở đây, đó là mùa nước, không chỉ là lũ.

Chị lên cấp ba, đi xe khác,
Chiếc xe xanh cũ lại về em.
Chuông rè, giỏ méo, yên vá chỉ,
Sơn tróc như tranh bé vẽ lem.

Hôm đầu, sên tuột giữa đường dốc,
Em dắt bộ, mặt nặng như chì.
Lắp mãi, tay đen, gió thổi thốc,
Lật ngược xe, thấy mấy chữ ghi.

Nét bút xóa cũ, chữ nghiêng ngả:
Tên chị, kèm dòng: đi chậm thôi.
Em lấy bút, viết thêm bên dưới,
Hai cái tên giờ đã thành đôi.

Giờ mỗi lần lên con dốc ấy,
Chuông rè kêu khẽ, nghe như cười.
Em bóp phanh, đi chậm, đúng theo
Lời chị dặn chị năm lên mười.

Đằng sau bài thơ: Hai dòng cuối phải đọc liền mới thành câu. Em cố ý ngắt dòng ở chữ theo để người đọc dừng một nhịp rồi mới gặp lời dặn, và lời dặn ấy hóa ra chị viết cho chính chị. Chiếc xe xanh chị đi suốt mấy năm; chị lên cấp ba thì xe về tay em, kèm cái chuông rè và cái giỏ méo. Hôm sên tuột, lật ngược xe ra lắp, em mới thấy dòng chữ bút xóa dưới yên. Vần thay đổi theo khổ: khổ hai gieo chéo (dốc – thốc, chì – ghi), các khổ còn lại gieo cách ở dòng chẵn. Dòng Chuông rè, giỏ méo, yên vá chỉ ngắt 2/2/3 như đang điểm lại từng chỗ hỏng. Bản đầu của dòng bốn khổ một là Sơn tróc loang lổ trông thật kém: đúng vần với em nhưng lệch thanh, giọng lại chê bai. Em muốn chiếc xe cũ mà đáng yêu, nên so lớp sơn tróc với bức tranh em bé vẽ lem.

Ba giờ sáng, mẹ khẽ gọi con,
Ngoài vườn sương ướt lối đi mòn.
Đèn pin buộc trán, thang tre vác,
Vải chín đầy cành như chấm son.

Mẹ leo thang, bẻ từng chùm quả,
Con đứng dưới, ôm sọt đón vào.
Hai vệt đèn chạm nhau, chênh chao,
Như hai đứa trẻ đùa trong lá.

Mẹ bóc một quả, đưa con nếm,
Cùi trắng ngọt mát, con xin thêm.
Trời hửng, sọt đầy, xe tới cổng,
Mẹ mới ngồi, tựa cột bên thềm.

Vải lên xe, đi về phố xá,
Người ăn có biết lúc ba giờ?
Con thì biết: trong từng quả ngọt
Có ánh đèn mẹ, có sương mờ.

Đằng sau bài thơ: Mùa vải năm ngoái em theo mẹ ra vườn ba đêm liền. Nhà trồng vải thường hái từ lúc trời còn tối để kịp đóng sọt cho xe đến lấy, nên đèn pin buộc trán là thứ không thể thiếu. Em nhớ nhất cảnh hai ngọn đèn, một trên thang, một dưới gốc, cứ chạm vào nhau giữa tán lá. Khổ hai em gieo vần ôm: quả và lá ở hai đầu ôm lấy cặp vào – chao ở giữa. Khổ mở đầu dùng vần on (con – mòn – son); khổ ba, khổ bốn chỉ để dòng hai hiệp với dòng bốn (thêm – thềm, giờ – mờ). Nhịp 3/4 dùng nhiều nhất, như Mẹ leo thang, bẻ từng chùm quả. Chữ được sửa là chênh chao. Nháp viết Hai ánh đèn rọi qua rọi lại, nghe như tả đèn pha ngoài đường; chênh chao cho thấy ánh đèn lắc theo người đứng trên thang. Câu hỏi ở khổ cuối em giữ nguyên, vì đó đúng là điều em nghĩ khi nhìn xe vải chạy đi.

Bác giữ ngọn đèn ở đảo xa,
Mỗi tối đèn quay rọi lối qua.
Từng chớp, từng hồi bác thuộc lòng
Như thuộc giọng ai gọi ở nhà.

Sáng sáng lau từng tấm kính đèn,
Rau mọc trong thùng, gió muối quen.
Sổ ghi sức gió, ghi màu sóng,
Trang giấy mặn mùi, chữ nhỏ chen.

Bác gọi về nhà khi có sóng,
Tiếng gió ù ù lẫn tiếng cười.
Con kể chuyện trường, khoe điểm Toán,
Bác hỏi: lớp con được mấy người?

Tối ấy con ngồi bên cửa sổ,
Bật ngọn đèn bàn, học tới khuya.
Ngoài ấy, chắc đèn bác cũng sáng:
Bác cháu hai đèn, một biển chia.

Đằng sau bài thơ: Bác ruột em giữ đèn hải đăng ở một đảo nhỏ đã hơn mười năm. Mỗi lần bác gọi về, tiếng gió lấn cả tiếng nói, và câu bác hay hỏi nhất là lớp con có bao nhiêu bạn. Em đặt câu ấy ở cuối khổ ba mà không giải thích: một người quanh năm sống giữa biển, ít người qua lại, lại tò mò về những đám đông nhỏ ở trường. Giống Mẫu 6, bài này giữ luật 2–4–6 (bằng, trắc xen nhau ở ba vị trí ấy) cho mọi dòng, nhịp 4/3. Khác ở vần: hai khổ đầu mỗi khổ ba tiếng cùng vần (xa – qua – nhà, đèn – quen – chen), hai khổ cuối chỉ còn một cặp (cười – người, khuya – chia). Khuya với chia là vần thông: chữ viết khác nhau mà đọc lên vẫn hiệp. Em phải làm lại dòng thứ tám. Bản đầu là Trang giấy nhàu đi vì gió mặn, có hình ảnh nhưng tiếng cuối là thanh trắc, không vần với đèn, quen. Em giữ vị mặn, chuyển vào giữa dòng rồi chọn chữ chen, hình dung những dòng nhật kí chữ nhỏ viết sát vào nhau.

Hai tám Tết, dãy trọ thưa người,
Xe khách đầu ngõ đón về nhà.
Bố mẹ ở lại vì vé đắt,
Mùng bốn xưởng mở, lại vào ca.

Mẹ mua lá dong về gói bánh,
Hộp bánh quy làm khuôn, vuông cạnh.
Nồi cơm điện luộc mười tiếng chẵn,
Bố canh nồi, khen: ngon hơn hẳn!

Chiều ba mươi, ba phòng ở lại
Kê bàn giữa lối, góp mâm chung.
Người mang đĩa giò, người nồi xôi,
Cành đào chợ muộn nở lung tung.

Giao thừa, mẹ gọi về cho ngoại,
Màn hình nhòe khói hương bàn thờ.
Ngoại cười móm mém, khoe nồi bánh,
Mẹ bảo khói cay, mắt hơi mờ.

Dãy trọ, mấy ổ khóa nằm ngủ,
Chỉ ba cánh cửa sáng đèn thôi.
Pháo hoa nổ đâu xa, rất nhỏ,
Ba cửa cùng mở, Tết vào rồi.

Đằng sau bài thơ: Hai cái Tết gần đây, nhà em đều ăn Tết ở khu trọ. Bố mẹ em làm công nhân, vé xe ngày giáp Tết đắt hơn ngày thường nhiều, mà mùng bốn xưởng đã chạy máy. Em tránh để bài thơ thành lời than, nên chọn những chi tiết vừa buồn cười vừa thương: bánh chưng gói bằng khuôn hộp bánh quy, luộc trong nồi cơm điện, cành đào chợ muộn nở lung tung. Năm khổ đi từ hai tám Tết đến giao thừa. Khổ hai gieo vần liền, cả bốn tiếng đều thanh trắc (bánh – cạnh, chẵn – hẳn); ba khổ sau để dòng lẻ tự do. Nhịp 4/3 xen 2/2/3, như dòng Mẹ bảo khói cay, mắt hơi mờ. Đây cũng là dòng em sửa nhiều nhất. Bản đầu là Mẹ quay mặt đi, lặng lẽ khóc: nói hết, lại không vần. Để mẹ đổ cho khói hương thì người đọc biết mẹ khóc, và biết làn khói ấy ở tận quê, chỉ hiện trong màn hình.

Bản nháp:

Chiều hè em lên đê thả diều,
Cánh diều bay cao giữa trời xanh.
Tiếng sáo vi vu nghe thật là hay,
Em yêu cánh diều mãi mãi không thôi.
Bố làm diều cho em bằng tre,
Dây diều dài thật dài,
Diều bay cao tít tận trời mây,
Em mong diều bay về đến nhà em.

Bản sửa:

Gió nồm lên đê, chiều tháng sáu,
Khung tre bố vót suốt hôm qua.
Giấy dán hai lần, dây quấn ống,
Diều chạy theo con, rồi vút xa.

Sáo diều cất tiếng, u u… u…
Cả triền đê lặng nghe sáo ru.
Trâu ngẩng đầu lên, thôi gặm cỏ,
Cò đứng một chân, nghiêng theo gió.

Tối rồi, cuộn dây, diều chẳng xuống,
Cứ níu tay con, giật từng hồi.
Về nhà, tay vẫn còn rung nhẹ,
Như diều còn kéo giữa mây trôi.

Đằng sau bài thơ: Bản nháp này em viết trong mười phút, ngay tối hôm đi thả diều về, đọc lại thì thấy gần đủ các lỗi của người mới tập. Số chữ không đều: dòng ba, dòng bốn và dòng cuối có tám tiếng, dòng sáu chỉ năm tiếng. Xanh, hay, thôi chẳng hiệp vần với nhau; mây và hay trông giống mà một bên là vần ây, một bên là vần ay. Từ ngữ toàn chữ có sẵn: trời xanh, thật là hay, mãi mãi. Dòng thứ tư nói thay người đọc điều đáng lẽ họ phải tự cảm thấy. Khi sửa, em giữ ba ý cũ (bố làm diều, tiếng sáo, diều bay cao) nhưng tìm cho mỗi ý một chi tiết: khung tre bố vót, con trâu thôi gặm cỏ, bàn tay về nhà còn rung. Khổ một, khổ ba theo vần cách (qua – xa, hồi – trôi), khổ hai vần liền (u – ru, cỏ – gió). Chữ yêu thì em bỏ hẳn.