Mở bài Quê hương (Tế Hanh) hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp, nâng cao

Tế Hanh là nhà thơ gắn bó cả đời với hình ảnh quê nhà, và bài thơ Quê hương là thi phẩm đánh dấu tên tuổi ông từ thuở còn rất trẻ. Viết bằng thể thơ tám chữ, bài thơ dựng lại cảnh sống của một làng chài miền biển, qua đó gửi gắm niềm thương nhớ trong trẻo mà da diết của người con phải sống xa quê.

Tế Hanh (1921–2009), tên khai sinh là Trần Tế Hanh, lớn lên ở một làng chài ven biển tỉnh Quảng Ngãi. Ông đến với thơ ở chặng cuối của phong trào Thơ mới, mang theo một giọng thơ chân thật, giàu hình ảnh và thấm đẫm tình quê. Bài thơ Quê hương được ông viết năm 1939, khi đang theo học ở Huế, in trong tập Nghẹn ngào rồi được đưa vào tập Hoa niên năm 1945. Bằng những câu thơ tám chữ khỏe khoắn, Tế Hanh tái hiện cảnh đoàn thuyền ra khơi, cảnh dân làng đón ghe về bến, đồng thời bày tỏ nỗi nhớ quê không nguôi của một người đang ở xa.

Mỗi người đều có một góc quê để thương, để nhớ, nên quê hương trở thành đề tài mà thi sĩ nào cũng muốn viết. Có người nhớ chùm khế ngọt, có người nhớ cánh đồng thả diều, còn Tế Hanh lại mang theo vị mặn của gió biển và màu cánh buồm trắng. Bài thơ Quê hương của ông không kể lể nhiều về mình mà để cho làng chài tự hiện lên với con thuyền, cánh buồm, người dân chài và mẻ cá bạc. Đằng sau bức tranh tươi sáng ấy là tấm lòng thiết tha của người con đã đi xa.

Thơ mới những năm cuối thập niên 1930 có nhiều giọng điệu buồn: cái sầu vũ trụ, cái tôi cô đơn, những mộng tưởng xa xôi. Giữa không khí đó, Tế Hanh xuất hiện với một hồn thơ khác hẳn, trong trẻo và gần gũi như con sông chảy qua làng. Bài thơ Quê hương là minh chứng rõ nhất cho nét riêng ấy. Không than thở, không trốn vào mộng, nhà thơ trẻ hướng ngòi bút về làng chài quê mình, về những con người lao động khỏe mạnh và cuộc sống no vui của họ.

Có những miền quê chỉ thật sự hiện rõ khi người ta đã rời xa nó. Năm 1939, chàng học trò Tế Hanh đang theo học ở Huế, cách làng chài Quảng Ngãi của mình cả một chặng đường dài. Nỗi nhớ quê dồn nén ấy đã kết thành bài thơ Quê hương. Mở đầu bằng câu giới thiệu mộc mạc “Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới”, bài thơ đưa người đọc về một vùng biển đầy nắng gió, nơi con người và cảnh vật đều đượm hương vị của biển cả.

Trong Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh nhận xét: “Tế Hanh là một người tinh lắm”. Nhà phê bình đặc biệt quý ở hồn thơ ấy khả năng cảm nhận những gì vô hình, như cái hồn của cả một làng quê gửi vào một cánh buồm. Nhận xét đó được minh chứng trọn vẹn qua bài thơ Quê hương. Từ những chi tiết rất đời thường của làng chài, Tế Hanh đã khơi ra vẻ đẹp khỏe khoắn của con người lao động và gửi vào đó tình yêu quê hương trong sáng, sâu nặng.

Đọc bài thơ Quê hương của Tế Hanh, khó ai quên được hình ảnh cánh buồm căng gió trên đường ra khơi: “Cánh buồm trương, to như mảnh hồn làng”, cánh buồm ấy còn rướn mình ra giữa trời để gom gió. Một vật dụng quen thuộc của nghề biển bỗng trở nên lớn lao, thiêng liêng như linh hồn của cả làng chài. Chỉ một hình ảnh ấy đã đủ cho thấy tài quan sát và tấm lòng gắn bó của nhà thơ với quê hương. Toàn bộ bài thơ là bức tranh tươi sáng về làng biển, vừa tự hào vừa thương nhớ.

Nỗi nhớ quê đôi khi không đến từ cảnh vật mà từ một mùi hương rất riêng. Với Tế Hanh, đó là mùi của biển, của cá tươi, của những con người dãi nắng ngoài khơi. Khép lại bài thơ Quê hương, ông thốt lên: “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!”. Câu thơ giản dị mà chứa cả một trời thương nhớ. Để đi đến tiếng reo ấy, nhà thơ đã dẫn người đọc qua cảnh làng chài lúc thuyền ra khơi, lúc ghe cá trở về, qua đó hiện lên tình quê chân thành của người đang sống nơi đất khách.

Suốt hành trình sáng tác, Tế Hanh luôn trở đi trở lại với quê nhà. Sau năm 1954, khi tập kết ra Bắc, ông viết Nhớ con sông quê hương với nỗi nhớ gắn với khát vọng thống nhất. Nhưng trước đó rất lâu, khi mới chừng mười tám tuổi, ông đã có bài thơ Quê hương, nơi tình quê còn nguyên vẻ hồn nhiên của tuổi học trò. Làng chài trong bài thơ hiện lên khỏe khoắn, tươi vui, giàu sức sống, như chính tâm hồn trẻ trung của nhà thơ thuở ấy.

Bài thơ Quê hương của Tế Hanh mở ra bằng một buổi sớm đẹp trời, khi trai tráng trong làng chèo thuyền ra khơi đánh cá. Chỉ trong sáu câu thơ, nhà thơ đã vẽ nên một không gian trong trẻo và một khí thế lao động hăng hái. Con thuyền lướt sóng như ngựa phi, cánh buồm căng như đang gom cả gió trời. Phân tích đoạn thơ này, ta thấy rõ niềm tự hào của Tế Hanh về sức sống mạnh mẽ của làng chài quê hương.

Sau cảnh ra khơi hăng hái, bài thơ Quê hương của Tế Hanh chuyển sang cảnh ghe thuyền trở về trong tiếng cười nói rộn rã của dân làng. Nổi bật trong tám câu thơ ấy là chân dung người dân chài rám nắng, cả thân mình như thấm vị biển khơi, và con thuyền nằm nghỉ sau chuyến đi dài: “Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ”. Đoạn thơ cho thấy cái nhìn tinh tế cùng tình cảm trìu mến mà nhà thơ dành cho những con người lao động nơi quê nhà.

Ba khổ thơ đầu bài Quê hương của Tế Hanh là cảnh làng chài hiện lên trong hồi ức; đến khổ cuối, nhà thơ mới nói thẳng nỗi lòng mình. Xa quê, người con ấy nhớ màu nước, nhớ cá bạc, nhớ cánh buồm vôi và con thuyền rẽ sóng. Nỗi nhớ dồn lại trong một tiếng reo mộc mạc mà da diết, như thể chỉ cần nhắm mắt lại là có thể thấy vị biển phả vào lòng. Bốn câu thơ cuối vì thế là nơi kết tinh tình yêu quê hương của tác giả.

Có những người mang quê hương theo mình như mang theo một phần da thịt. Tế Hanh là người như thế: đi đâu, ông cũng nghe trong mình tiếng sóng và vị mặn của làng chài Quảng Ngãi. Bài thơ Quê hương, viết khi tác giả còn là chàng học trò xa nhà, cho thấy điều đó rất rõ. Con người trong bài thơ rám nắng, nồng vị biển; con thuyền cũng thấm dần chất muối vào từng thớ gỗ. Quê hương không chỉ là nơi chốn để nhớ về, mà đã ngấm vào cơ thể, vào tâm hồn. Bằng thể thơ phóng khoáng và những liên tưởng táo bạo, Tế Hanh đã nâng cảnh sinh hoạt bình dị của một làng biển thành bài ca về sức sống và về sự gắn bó máu thịt giữa con người với cội nguồn.