Soạn bài Một kiểu phát biểu luận đề độc đáo của Xuân Diệu – Ngữ văn 9 KNTT

Căn cứ vào nhan đề bài viết, hãy xác định vấn đề được bàn luận trong bài nghị luận.

Trả lời: Nhan đề đã gói trọn luận đề của bài viết: tác giả bàn về cách Xuân Diệu nói ra luận đề trong Vội vàng, một cách nói rất riêng. Cần chú ý hai chữ then chốt. “Luận đề” ở đây là tư tưởng mà bài thơ muốn chứng minh: tuổi trẻ ngắn ngủi nên phải sống gấp, tận hưởng ngay. “Độc đáo” cho biết điều người viết quan tâm không phải bản thân tư tưởng ấy, mà là cách nhà thơ nói ra nó.

Trong bài nghị luận, tác giả đã trình bày những luận điểm nào? Nêu mối quan hệ giữa các luận điểm đó.

Trả lời:

Mối quan hệ: các luận điểm nối nhau theo trình tự: thừa nhận, đặt giới hạn rồi mới khẳng định. Luận điểm đầu xác nhận đặc điểm bề nổi; luận điểm thứ hai hạn chế đánh giá quá đà về đặc điểm ấy; luận điểm thứ ba, quan trọng nhất, chỉ ra cái riêng đích thực. Hai luận điểm trước dọn đường để luận điểm thứ ba nổi bật, nên trật tự không thể đảo.

Xác định các lí lẽ và bằng chứng mà tác giả sử dụng để làm sáng tỏ luận điểm được trình bày trong phần (4).

Trả lời: Luận điểm của phần (4) là: “Luận đề trở nên hấp dẫn, trở nên mới mẻ chính nhờ phần cá biệt hoá của Xuân Diệu”. Bảng dưới đây tách riêng từng lí lẽ và dẫn chứng đi kèm:

Nhận xét: lí lẽ nào cũng đi kèm dẫn chứng thơ cụ thể, phần lớn được chèn ngay trong câu văn, khiến lập luận vừa chặt chẽ vừa sinh động.

Trong bài nghị luận, tác giả có nêu ý kiến nhận xét trái chiều. Đó là ý kiến nào? Việc nêu ý kiến đó có tác dụng gì?

Trả lời:

• Ý kiến trái chiều: có thể có người (thậm chí cả chính Xuân Diệu trong ý thức sáng tác) cho rằng sức hút của Vội vàng nằm ở bản thân luận đề, tức là bài thơ hay vì tư tưởng sống vội mà nó chứng minh. Ở đoạn (3), tác giả cảnh báo không nên coi giá trị thẩm mĩ của Vội vàng chỉ là giá trị của luận đề; sang đoạn (4), ông nhắc lại suy nghĩ có thể có của nhà thơ rồi phản bác bằng câu “Nhưng thực tế là…”.
• Tác dụng:
  • Tạo thế đối thoại, làm lập luận khách quan, thuyết phục hơn: người viết không áp đặt mà cân nhắc cả cách nghĩ khác.
  • Làm nổi bật luận điểm chính nhờ phép đối lập: chính vì luận đề không phải phát minh, nên cái riêng của Xuân Diệu phải nằm ở chỗ khác, ở cảm xúc và cá tính.
  • Gợi cho người đọc một bài học về cách đọc thơ: đừng chỉ tìm tư tưởng, hãy cảm nhận cách tư tưởng được nói ra.

Thông qua bài nghị luận trên, em thấy tác giả có ý kiến như thế nào về quan niệm sống của Xuân Diệu? Em có tán thành ý kiến đó không? Vì sao?

Trả lời:

• Ý kiến của người viết: Phan Huy Dũng tóm lối sống mà Vội vàng đề xuất là “phải tận hưởng gấp gấp những lạc thú cuộc đời, bởi đời người hữu hạn, tuổi trẻ có kì mà thời gian trôi như nước xiết”. Ông không phê phán quan niệm này; ngược lại, ông trân trọng việc Xuân Diệu biến nó thành “điều tâm huyết” riêng của một người yêu đời tha thiết, coi đó là biểu hiện của khát khao giao cảm với đời.
• Em tán thành, với cách hiểu đúng về chữ “vội vàng”. Sống vội ở đây không phải là ăn chơi, hưởng thụ ích kỉ, mà là trân trọng từng khoảnh khắc tuổi trẻ, biết rung động trước vẻ đẹp quanh mình và không để thời gian trôi qua vô ích. Chính Xuân Diệu đã nói rõ ý thức về thời gian một đi không trở lại:
  

  Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,

  Với học sinh hôm nay, quan niệm ấy nhắc em học tập, rèn luyện, yêu thương hết mình khi còn trẻ. Tuy vậy, “vội” cũng cần đi cùng tỉnh táo: sống nhanh mà thiếu định hướng thì dễ hóa thành gấp gáp, nông nổi.

Theo cảm nhận của tác giả bài nghị luận, trong “muôn điệu” của “tâm hồn” thơ, bài thơ Vội vàng có đặc điểm riêng nào?

Trả lời:

• Theo Phan Huy Dũng, nét riêng của Vội vàng là một bài thơ luận đề mà không khô khan. Tư tưởng chung được Xuân Diệu thấm đẫm cảm xúc nồng nhiệt, biến thành điều ông tự chiêm nghiệm và tha thiết gửi gắm.
• Cái riêng ấy hiện ra ở mấy điểm: cuộc đời được cảm nhận bằng mọi giác quan như một người tình; nhịp thơ biến đổi từ năm chữ sang tám chữ như cảm xúc tràn bờ; những câu liệt kê nối nhau bằng chữ “và” như không muốn dừng.
• Ngay khổ mở đầu đã cho thấy cái tôi muốn đoạt quyền tạo hóa để giữ lại cái đẹp:
  

  Tôi muốn tắt nắng đi
  Cho màu đừng nhạt mất;
  Tôi muốn buộc gió lại
  Cho hương đừng bay đi.

• Vì thế, giữa nhiều điệu tâm hồn thơ trong Bài 7, Vội vàng là điệu của khát khao giao cảm, của một trái tim yêu đời đến cuống quýt. Đọc thêm bài viết về phong cách sáng tác của Xuân Diệu sẽ giúp em thấy đặc điểm này xuyên suốt thơ ông.