Soạn bài Quê hương (Tế Hanh) – Ngữ văn 9 Cánh diều (trang 36–38)

Trả lời: Đó là “tôi” – người con của làng chài đang sống xa quê, cũng chính là nhà thơ Tế Hanh. Nhân vật trữ tình vừa kể, vừa tả cuộc sống làng biển, vừa bộc lộ nỗi nhớ thương quê hương.

Trả lời:

• Vần: chủ yếu là vần chân, gieo liền từng cặp dòng hoặc gieo ôm: lưới – (dòng 4) cá; sông – hồng; mã – (dòng 8) gió; giang – làng; đỗ – (dòng 16) vỏ; về – ghe; trắng – nắng; xăm – nằm; nhớ – quá; vôi – khơi. Cách gieo vần chân xen bằng trắc làm lời thơ liền mạch, êm như nhịp sóng.
• Nhịp: phần lớn các dòng ngắt 3/5 hoặc 3/2/3 (ví dụ dòng 3: “Khi trời trong / gió nhẹ / sớm mai hồng”), có dòng 4/4; nhịp đều, khỏe khoắn ở cảnh ra khơi và chậm lại, lắng sâu ở đoạn nhớ quê.

Trả lời:

• Con người: “dân trai tráng”, “tấp nập”, “làn da ngăm rám nắng”, “nồng thở vị xa xăm” – những người dân chài khỏe mạnh, rắn rỏi, mang hương vị của biển cả.
• Con thuyền: “hăng như con tuấn mã”, “phăng mái chèo”, “vượt trường giang”, “im bến mỏi trở về nằm”, “nghe chất muối thấm dần” – con thuyền khi thì hăng hái, mạnh mẽ, khi thì như người lao động nghỉ ngơi sau chuyến đi biển.

Trả lời: Tác giả nhớ màu xanh của nước biển, những con cá ánh bạc, cánh buồm trắng như vôi, dáng thuyền rẽ sóng ra khơi, và đặc biệt là “cái mùi nồng mặn” – mùi đặc trưng của biển, của làng chài, của chính con người quê hương.

Trả lời:

Nêu cảm hứng chủ đạo của tác giả thể hiện trong bài thơ. Cảm hứng đó được thể hiện rõ nhất ở dòng hoặc đoạn thơ nào trong bài?

Trả lời: Xuyên suốt bài thơ là tình yêu, niềm tự hào và nỗi nhớ thương tha thiết đối với làng chài quê hương. Cảm hứng ấy thấm trong cả bài nhưng bộc lộ trực tiếp, rõ nhất ở bốn dòng cuối, khi nhà thơ thốt lên nỗi nhớ:

Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!

Cảnh những con thuyền ra khơi và cảnh đón thuyền cá về bến được tác giả miêu tả như thế nào? Hình ảnh người dân và cuộc sống làng chài được thể hiện trong hai cảnh này có nét gì nổi bật?

Trả lời:

⇒ Hai cảnh vẽ nên bức tranh làng chài tươi sáng, khỏe khoắn, đầy sức sống; con người lao động hiện lên với vẻ đẹp vừa bình dị vừa lớn lao.

Nêu cảm nhận của em về bốn dòng thơ cuối. Từ đó, xác định chủ đề bài thơ và tư tưởng của tác giả.

Trả lời:

• Cảm nhận: bốn dòng cuối là tiếng lòng của người con xa quê. Những hình ảnh thân thuộc (nước biển, đàn cá, cánh buồm, con thuyền) hiện về liên tiếp như một thước phim kí ức. Đặc biệt, nỗi nhớ được cảm nhận bằng khứu giác – “cái mùi nồng mặn” – mùi biển, mùi cá, mùi mồ hôi người lao động; câu cảm thán kết bài khiến nỗi nhớ trở nên cụ thể, cồn cào, da diết.
• Chủ đề: tình yêu và nỗi nhớ quê hương làng chài.
• Tư tưởng: nhà thơ trân trọng, tự hào về vẻ đẹp của quê hương và con người lao động; khẳng định quê hương luôn là một phần máu thịt, theo con người suốt cuộc đời dù đi xa đến đâu.

Em thích nhất hình ảnh nào trong bài thơ Quê hương? Vì sao? Chỉ ra điểm giống và khác nhau nổi bật nhất giữa bài thơ Quê hương với một bài thơ khác viết về cùng đề tài mà em biết.

Trả lời:

• Hình ảnh em thích nhất: cánh buồm được ví như mảnh hồn làng. Từ một vật bình thường, nhà thơ thấy cả ước mơ, khát vọng, linh hồn của làng chài gửi vào cánh buồm; hình ảnh vừa đẹp vừa thiêng liêng, cho thấy tình yêu và sự gắn bó sâu sắc của tác giả với quê.
• So sánh với bài Quê hương của Đỗ Trung Quân:
  • Giống nhau: cùng viết về quê hương bằng tình cảm chân thành, trìu mến; dùng những hình ảnh bình dị, gần gũi.
  • Khác nhau: Tế Hanh vẽ một làng chài cụ thể với cảnh lao động trên biển, cảm xúc của người xa quê nhớ về; Đỗ Trung Quân định nghĩa quê hương qua những kỉ niệm tuổi thơ (chùm khế ngọt, con diều, con đò nhỏ…) và nhắn nhủ mỗi người chỉ có một quê hương để yêu thương, gìn giữ.

Trả lời (gợi ý): Đọc bài thơ, em thêm yêu và tự hào về quê mình – nơi có những người lao động cần cù, những cảnh vật bình dị mà thân thương. Em hiểu rằng quê hương không chỉ là phong cảnh mà còn là âm thanh, mùi vị, kỉ niệm gắn với tuổi thơ; sau này đi đâu em cũng mang theo. Em muốn học tốt để góp phần làm cho quê hương ngày càng giàu đẹp.