Tập làm một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ – Dàn ý + 12 bài mẫu (lớp 7)

Chị vào đại học
Ba lô căng phồng
Bến xe sáng sớm
Mẹ đứng ngóng trông.

Góc bàn chị cũ
Còn lọ bút chì
Em ngồi học thử
Thấy nhớ lạ kì.

Tối nay chị gọi
Hỏi em ăn chưa
Em kể đủ chuyện
Hệt như ngày xưa.

Chị cười trong máy
Bảo em ngủ đi
Màn hình tắt rồi
Em còn thầm thì.

Lời người viết: Chị gái em đỗ đại học ở thành phố khác. Ngày chị đi, em không khóc, nhưng tối hôm ấy ngồi vào góc bàn của chị thì thấy trống trải. Bài thơ có bốn khổ, mỗi khổ một thời điểm: lúc tiễn, lúc ngồi một mình, lúc chị gọi về, lúc tắt máy. Em gieo vần cách ở dòng hai và dòng bốn (phồng – trông, chì – kì, chưa – xưa, đi – thì). Dòng cuối em cố ý để lửng: em vẫn nói chuyện dù chị đã cúp máy, người đọc tự hiểu em nhớ chị đến mức nào.

Bé mới một tuổi
Bập bẹ cả ngày
Gọi đèn là sáng
Gọi chim là bay.

Bố đi làm về
Bé reo ba ba
Cả nhà cười rộ
Vang khắp hiên nhà.

Hôm nay bé gọi
Tên em thật tròn
Em hôn má bé
Thơm mùi sữa non.

Lời người viết: Em gái em đang tập nói và gọi đồ vật bằng những cái tên rất lạ: thấy đèn thì kêu sáng, thấy chim thì kêu bay. Em thấy chuyện ấy giống đồng dao nên chọn thể bốn chữ, nhịp 2/2 cho vui tai. Khổ một dùng điệp ngữ “gọi … là” hai lần. Khổ ba là lần đầu bé gọi được tên em, cũng là lúc em vui nhất, nên em để nó ở cuối bài. Chữ “tròn” ở dòng mười nghĩa là bé phát âm rõ, đủ tiếng, em chọn chữ này vì nó vừa đúng nghĩa vừa vần được với “non”.

Mưa rào tan học
Hai đứa chạy mau
Mái hiên tiệm sách
Nép sát vào nhau.

Bác chủ tiệm cười
Rót hai chén trà
Hai đứa đọc ké
Truyện cũ ngày xa.

Mưa tạnh từ lâu
Đèn đường sáng hết
Hai đứa ngẩng lên
Truyện cũng vừa kết.

Lời người viết: Đây là kỉ niệm của em và bạn thân năm lớp 6. Em muốn bài thơ có một cái kết hơi buồn cười: hai đứa trú mưa mà quên cả mưa. Khổ cuối em đổi sang vần trắc (hết – kết) để câu thơ dừng gọn như một tiếng gấp sách. Em không dùng chữ “vui” hay “thân” lần nào; chén trà của bác chủ tiệm và cuốn truyện đọc chung đã đủ cho thấy buổi chiều ấy đáng nhớ thế nào. Nhịp 2/2 đều đặn giúp bài thơ đọc nhanh như bước chân chạy mưa, đúng không khí hai đứa trẻ vội vàng tìm chỗ trú.

Mưa vừa ngớt hạt
Sân thành biển khơi
Thuyền giấy em thả
Bồng bềnh rong chơi.

Ếch ộp bờ ao
Gọi nhau inh ỏi
Cây bàng rũ tóc
Giọt nào cũng chói.

Mặt trời ló ra
Chào sân, chào ngõ
Thuyền em mắc cạn
Giữa vũng nước nhỏ.

Lời người viết: Em đứng ở cửa nhìn ra sân sau một trận mưa: cái gì em thấy trước thì viết trước. Sân ngập nước thành biển trong mắt một đứa trẻ, cây bàng rũ nước như người vừa gội đầu, mặt trời thì chào hỏi như người hàng xóm. Ba lần nhân hóa nhưng em đặt ở ba khổ khác nhau cho khỏi dồn. Khổ hai và khổ ba dùng vần trắc (ỏi – chói, ngõ – nhỏ), đọc lên nghe lách tách như tiếng nước nhỏ giọt. Câu cuối, con thuyền mắc cạn, là một chút tiếc của em vì nắng lên nhanh quá.

Đêm qua em sốt
Mẹ thức canh chừng
Khăn ướt trên trán
Mắt mẹ rưng rưng.

Sáng mẹ nấu cháo
Hành thơm, tiêu cay
Thổi từng thìa nhỏ
Đút em tận tay.

Bát cháo hết veo
Mồ hôi túa ra
Em khỏe hẳn lại
Mẹ cười hiền hòa.

Lời người viết: Bài thơ kể theo đúng trình tự một lần em ốm: đêm sốt, sáng ăn cháo, ra mồ hôi rồi khỏe. Dòng bốn tiếng buộc em chọn chữ thật gọn, chẳng hạn “hành thơm, tiêu cay” chỉ bốn tiếng mà có cả mùi lẫn vị. Em dùng tương phản giữa khổ đầu và khổ cuối: mắt mẹ rưng rưng lúc em sốt, mẹ cười khi em khỏe. Lúc đầu dòng cuối là “Mẹ thở phào ra”, nhưng chữ “ra” đã dùng ở dòng mười, nên em đổi thành “Mẹ cười hiền hòa”, vừa vần vừa dừng bài thơ ở một nụ cười.

Sáng nào cũng thế
Trời còn lờ mờ
Ông bật chiếc đài
Nghe tin bốn bờ.

Đài cũ sơn bong
Ăng-ten buộc chỉ
Tiếng rè rè rè
Ông vẫn nghe kĩ.

Cháu mua điện thoại
Ông ngắm hồi lâu
Rồi lại bật đài
Như thuở ban đầu.

Lời người viết: Ông em có một chiếc đài bán dẫn dùng từ khi bố em còn nhỏ. Năm ngoái cả nhà góp tiền mua cho ông chiếc điện thoại, ông khen đẹp rồi vẫn nghe đài. Em viết bài thơ này để giữ lại thói quen ấy. Từ tượng thanh “rè rè rè” chiếm gần hết một dòng, vì đó là âm thanh em nghe mỗi sáng ở nhà ông. Bài thơ không nói ông thương nhớ ngày xưa, chỉ để chiếc đài cũ và chiếc điện thoại mới đứng cạnh nhau cho người đọc tự nghĩ. Ba khổ gieo ba kiểu vần khác nhau, khổ giữa dùng vần trắc (chỉ – kĩ).

Trâu nhà ông sừng cong
Da đen bóng như sơn
Mắt hiền như giếng nước
Soi mây trắng chập chờn.

Ông dắt trâu ra đồng
Khi sương mờ cánh cò
Cày xong sào ruộng trũng
Trâu được gặm cỏ no.

Em ngồi trên lưng trâu
Ngắm trời xanh xa vời
Trâu bước chậm từng bước
Như sợ em đánh rơi.

Ông bảo trâu là bạn
Của nhà nông bao đời
Em vuốt sừng trâu nhẹ
Trâu khịt mũi đáp lời.

Lời người viết: Mỗi hè em về quê đều được ông cho cưỡi trâu. Em tả con trâu bằng hai phép so sánh ở khổ đầu (da bóng như sơn, mắt như giếng nước), rồi chuyển sang kể: một buổi cày, một buổi em ngồi trên lưng trâu. Hình ảnh con trâu bước chậm như sợ đánh rơi em là điều em nghĩ thật lúc ấy. Bài thơ ngắt nhịp 3/2 ở nhiều dòng (Trâu nhà ông / sừng cong), đọc lên chậm rãi như bước trâu. Câu kết em để con trâu “đáp lời” như một người bạn, đúng với điều ông nói ở dòng trước. Lần viết đầu, bài thơ chỉ có hai khổ, tả con trâu từ sừng đến đuôi, đọc lên giống bài văn miêu tả bị ngắt dòng. Cô giáo nhận xét bài thơ chưa có em ở trong đó. Em viết thêm khổ ba, kể lúc mình ngồi trên lưng trâu, và khổ bốn, kể lời ông. Từ lúc có người, bài thơ mới có cảm xúc. Em cũng phải đếm lại rất kĩ, vì có dòng em lỡ viết thành sáu tiếng mà không để ý: Ông dắt con trâu ra đồng, sau phải bỏ chữ “con”. Bốn khổ là vừa, viết thêm em sợ sẽ lặp lại những điều đã nói.

Giàn mướp sau nhà bà
Hoa vàng như nắng rơi
Ong bay về đậu khắp
Rủ bướm cùng ghé chơi.

Quả mướp dài lủng lẳng
Đung đưa gió hè sang
Bà hái về nấu canh
Thêm vài con tôm càng.

Có quả bà để già
Phơi khô đến mùa đông
Ruột thành xơ trắng muốt
Kì nồi sạch bóng đồng.

Em hỏi sao mướp tốt
Bà cười: nhờ tưới chăm
Em nghĩ còn nhờ bà
Sáng nào cũng ra thăm.

Lời người viết: Em chọn viết về một loài cây rất thường, cây mướp, để thử xem có làm thành thơ được không. Bài thơ đi theo vòng đời của giàn mướp: ra hoa, có quả, quả già thành xơ dùng để cọ nồi. Chi tiết xơ mướp em hỏi bà mới biết. Khổ cuối là một cuộc đối đáp nhỏ, và em mượn nó để nói tình cảm với bà mà không cần chữ “yêu” hay “thương”. Các cặp vần đặt ở cuối những dòng chẵn: rơi – chơi, sang – càng, đông – đồng, chăm – thăm.

Ban công nhà em nhỏ
Có đôi sẻ ghé chơi
Sáng nào cũng tíu tít
Như kể chuyện trên trời.

Em rắc ít hạt kê
Vào chiếc nắp hộp tròn
Sẻ nghiêng đầu nhìn em
Rồi mổ, ra chiều ngon.

Một hôm sẻ tha rơm
Làm tổ dưới giàn hoa
Mẹ bảo đừng làm động
Để sẻ được ở nhà.

Mấy tuần sau trong tổ
Thò ra ba mỏ vàng
Ban công nhà em bỗng
Thành một xóm rộn ràng.

Lời người viết: Ở chung cư, con vật gần em nhất là đôi chim sẻ hay đậu ở ban công. Bài thơ kể một câu chuyện có đầu có cuối trong bốn khổ: sẻ đến chơi, em cho ăn, sẻ làm tổ, sẻ nở con. Em thích nhất chữ “xóm” ở dòng cuối, vì một ban công nhỏ bỗng có cả một gia đình hàng xóm. Lời mẹ dặn ở khổ ba là chuyện thật; em đưa vào để bài thơ có thêm người, không chỉ có chim.

Gió mùa về đêm qua
Gõ cửa từng mái nhà
Sáng ra hàng xà cừ
Lá rụng như mưa sa.

Mẹ lôi chiếc áo len
Thơm mùi nắng năm nào
Tay áo ngắn một đoạn
Mẹ cười: con lớn cao.

Trên đường đến lớp học
Hơi thở thành làn mây
Cả bọn thi nhau thổi
Cười vang cả hàng cây.

Gió mùa đâu đáng ghét
Gió mang mùa đông sang
Mang áo len của mẹ
Ôm em ấm dịu dàng.

Lời người viết: Đề bài cho viết về một hiện tượng thiên nhiên, em chọn đợt gió mùa đông bắc đầu tiên trong năm. Khổ đầu em dùng vần liền (qua – nhà) rồi vần tiếp ở dòng bốn (sa), ba tiếng cùng vần làm khổ thơ chạy liền như một cơn gió. Chi tiết tay áo len bị ngắn là chuyện thật nhà em, em đưa vào vì nó cho thấy một năm đã trôi qua. Khổ cuối dùng điệp từ “mang” để nối gió mùa với chiếc áo của mẹ: thứ người ta hay than phiền hóa ra lại mang đến một điều ấm áp. Lúc đầu em định viết một bài buồn, vì gió mùa làm lá rụng và trời xám. Nhưng khi ngồi ghi các chi tiết ra nháp, em thấy những gì mình nhớ nhất lại đều vui: chiếc áo len thơm mùi nắng, trò thi thổi hơi thở thành mây trên đường đi học. Vì thế bài thơ đi từ cái lạnh ở khổ đầu sang cái ấm ở khổ cuối. Em giữ nhịp 2/3 cho hầu hết các dòng (Gió mùa / về đêm qua) để giọng thơ chậm, như người kể chuyện bên bếp lửa.

Năm giờ, phố còn ngủ
Chị gánh hoa đi qua
Bên này thúng cúc trắng
Bên kia thúng hồng ta.

Đòn gánh oằn một nhịp
Theo bước chân nhẹ nhàng
Hương hoa đi trước chị
Đánh thức cả phố hàng.

Mẹ em mua bó cúc
Chị gói vào giấy hồng
Thêm cho em cành nhỏ
Cười: tặng bé, không đồng.

Chị đi khuất cuối phố
Phố thức dậy dần dần
Cành cúc trong cốc nước
Thơm suốt đến cuối tuần.

Lời người viết: Sáng nào đi tập thể dục với mẹ, em cũng gặp một chị gánh hoa từ ngoại thành vào phố. Em muốn viết về chị nhưng không muốn bài thơ thành lời thương hại, nên chọn những chi tiết đẹp: thúng hoa hai bên, đòn gánh oằn theo nhịp chân, hương hoa đi trước người. Phép nhân hóa em thích nhất là dòng thứ bảy, khi mùi hoa được cho đi trước cả người gánh. Cành cúc chị tặng là có thật, và mùi thơm còn lại suốt mấy ngày sau chính là cảm xúc em muốn khép bài thơ.

Tôi là chiếc bảng đen
Ở lớp từ rất lâu
Bao lớp trò đi qua
Tôi nhớ từng mái đầu.

Mỗi sáng thầy cô viết
Lên tôi những dòng thơ
Những phép tính, bài văn
Và cả những ước mơ.

Chiều chiều bạn trực nhật
Lau tôi sạch như gương
Tôi lại thành trang mới
Đợi trống sớm sân trường.

Mai này các bạn lớn
Bay đi khắp gần xa
Nhớ chăng chiếc bảng cũ
Nơi con chữ nở hoa.

Lời người viết: Em thử một cách khác: để đồ vật tự kể bằng giọng “tôi”. Chiếc bảng đen chứng kiến mọi giờ học nên rất hợp làm người kể. Mỗi khổ là một thời điểm trong ngày hoặc trong đời học sinh: sáng có bài giảng, chiều được lau sạch, mai kia học trò ra trường. Ý tấm bảng được lau xong lại thành một trang mới là điều em nhận ra khi đến lượt mình trực nhật. Bài thơ giữ nhịp 2/3 khá đều, giọng chậm và hiền như một người đã ở lớp rất lâu.