Nhân vật quan trọng là đoạn trích lớp VI, hồi III hài kịch Quan thanh tra của Ni-cô-lai Gô-gôn, học trong Bài 5 Tiếng cười của hài kịch, SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức tập một. Bài viết tổng hợp những kiến thức cần nhớ về tác giả Gô-gôn và đoạn trích: xuất xứ, hoàn cảnh ra đời của vở kịch, bố cục, nhân vật, giá trị nội dung, nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Nhân vật quan trọng
Đoạn trích diễn ra tại nhà thị trưởng, ngay sau khi Khơ-lét-xta-cốp – anh công chức quèn bị cả thị trấn tưởng nhầm là quan thanh tra – được đưa đi thăm thú và thết đãi linh đình.
- Màn chào hỏi: thị trưởng giới thiệu vợ là An-na An-đrê-ép-na và con gái Ma-ri-a An-tô-nốp-na. Hai bên trao đổi những lời xã giao khách sáo, Khơ-lét-xta-cốp làm điệu bộ ra vẻ quý phái, than phiền chuyến đi xa phải gặp “nào hàng quán bẩn thỉu, nào dân đen ngu dốt tối tăm”.
- Khoe địa vị: hắn tự nhận là bạn thân của quan vụ trưởng, mỗi ngày chỉ đến vụ ít phút để ra lệnh, đi đâu cũng bị người ta nhận ra, có lần còn bị tưởng là tổng tư lệnh. Các quan chức đứng nghe không dám ngồi.
- Khoe tài văn chương: hắn khoe quen đào hát, là bạn của Pu-skin, rồi nhận bừa là tác giả của đủ loại tác phẩm nổi tiếng. Ma-ri-a vạch ra một cuốn sách đã ghi rõ tên người khác, nhưng bị mẹ gạt đi, còn hắn thì chống chế trơ tráo.
- Khoe lối sống thượng lưu: nhà đẹp nhất Pê-téc-bua, dạ tiệc với “một quả dưa hấu đáng giá bảy trăm rúp”, chơi bài với thượng thư, đại sứ. Giữa chừng hắn lỡ lời kể mình chạy “lên tầng gác thứ tư”, rồi vội chữa là ở gác hai.
- Cao trào: hắn bịa chuyện được mời điều khiển cả một vụ, ai cũng sợ run, “Ngày nào tôi cũng vào trong điện”, sắp được thăng đại thống chế. Các quan chức run cầm cập. Đúng lúc ấy hắn trượt chân suýt ngã, cả bọn vội đỡ dậy; thị trưởng lắp bắp mời “quan lớn” đi nghỉ.
Bản dịch của Vũ Đức Phúc hiện vẫn được bảo hộ bản quyền, vì vậy bài chỉ tóm lược và trích ngắn. Em nên đọc toàn văn đoạn trích trong SGK để cảm nhận trọn vẹn nhịp điệu của lời thoại.
Thông tin tác giả Gô-gôn
Ni-cô-lai Va-xi-li-ê-vích Gô-gôn (Nikolai Vasilyevich Gogol, 1809 – 1852) sinh ở vùng Pôn-ta-va, thuộc U-crai-na ngày nay, trong một gia đình địa chủ nhỏ gốc Cô-dắc. Tuổi thiếu niên ông học ở Nê-giơn, sớm say mê văn chương và sân khấu.
Năm 1828, Gô-gôn lên Pê-téc-bua lập nghiệp và có thời gian làm viên chức nhỏ trong bộ máy hành chính. Những năm tháng ngồi bàn giấy, sống chật vật giữa thủ đô đã cho ông vốn hiểu biết sâu sắc về thế giới công chức, về thói ngạch bậc, luồn cúi và háo danh. Đây chính là chất liệu để ông dựng nên những nhân vật như Khơ-lét-xta-cốp.
Tập truyện Những buổi tối ở thôn trang gần Đi-can-ca (1831 – 1832) đem lại tiếng tăm cho Gô-gôn và tình bạn với Pu-skin. Tiếp đó là các tập Mia-gô-rốt (có truyện vừa Ta-rát Bun-ba), chùm truyện về Pê-téc-bua như Cái mũi, Nhật kí người điên, Chiếc áo khoác, hài kịch Quan thanh tra (1836) và tiểu thuyết Những linh hồn chết (tập một, 1842).
Gô-gôn được coi là một trong những người đặt nền móng cho văn xuôi hiện thực Nga thế kỉ XIX. Tiếng cười của ông đa giọng điệu: khi hóm hỉnh, khi châm biếm sắc lạnh, lại thường ẩn chứa nỗi buồn và lòng thương cảm với con người nhỏ bé, nên thường được gọi là tiếng cười qua nước mắt.
Thông tin tác phẩm Nhân vật quan trọng
Xuất xứ văn bản Nhân vật quan trọng
Đoạn trích thuộc lớp VI, hồi III vở hài kịch Quan thanh tra, in trong: Ni-cô-lai Gô-gôn, Quan thanh tra, Vũ Đức Phúc dịch, NXB Lao động – Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội, 2009. Nhan đề Nhân vật quan trọng do người biên soạn SGK đặt.
Hoàn cảnh sáng tác vở kịch Quan thanh tra
- Tháng 10 năm 1835, Gô-gôn viết thư nhờ Pu-skin gợi ý một giai thoại đậm chất Nga để viết hài kịch. Theo nhiều tài liệu, Pu-skin đã gợi cho ông câu chuyện về một người bị tưởng nhầm là quan thanh tra ở tỉnh lẻ (chính Pu-skin từng có lần bị nhầm như vậy); từ ý tưởng ấy, Gô-gôn hoàn thành Quan thanh tra trong thời gian ngắn.
- Vở kịch được công diễn lần đầu năm 1836 tại nhà hát A-lếch-xan-đrin-xki ở Pê-téc-bua, dưới triều Sa hoàng Ni-cô-lai I – thời kì bộ máy quan liêu Nga nổi tiếng hà khắc, tham nhũng. Vở kịch lập tức gây chấn động và tranh cãi gay gắt, vì nhiều người thấy chính mình trong đám quan chức trên sân khấu.
Thể loại, phương thức thể hiện
- Thể loại: hài kịch (kịch trào phúng) năm hồi.
- Phương thức thể hiện: lời thoại của nhân vật (đối thoại, những đoạn độc thoại dài của Khơ-lét-xta-cốp) kết hợp chỉ dẫn sân khấu.
Nhân vật trong đoạn trích
- Khơ-lét-xta-cốp: viên chức hạng bét ở Pê-téc-bua, bị tưởng nhầm là quan thanh tra; nhân vật trung tâm, hiện thân của thói khoác lác, háo danh, nhẹ dạ.
- Thị trưởng và các quan chức Ác-tê-mi Phi-líp-pô-vích (trưởng viện tế bần), Lu-ca Lu-kích (kiểm học): khúm núm, sợ hãi, tin sái cổ.
- An-na An-đrê-ép-na (vợ thị trưởng) và Ma-ri-a An-tô-nốp-na (con gái): người nghe, người gợi chuyện, đối tượng để hắn tán tỉnh và phô trương.
Bố cục – Nhân vật quan trọng có mấy phần?
Đoạn trích có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến lời mời các quan ngồi): màn chào hỏi xã giao, Khơ-lét-xta-cốp tự đặt mình vào giới thượng lưu thủ đô.
- Phần 2 (tiếp theo đến “Ngày nào tôi cũng vào trong điện”): những lời khoác lác ngày càng leo thang về quan hệ, tài văn chương, lối sống xa hoa, quyền uy.
- Phần 3 (còn lại): Khơ-lét-xta-cốp trượt chân, các quan chức kính cẩn đỡ dậy, thị trưởng lắp bắp mời hắn đi nghỉ.
Giá trị nội dung
- Khắc họa sinh động thói khoác lác, háo danh, rỗng tuếch của Khơ-lét-xta-cốp – kiểu người mà về sau được gọi thành tên “thói Khơ-lét-xta-cốp”.
- Phơi bày sự khúm núm, sợ quyền lực và ngu muội của đám quan chức tỉnh lẻ, những kẻ vì có tật giật mình mà tin cả những lời bịa đặt lộ liễu nhất.
- Qua đó, Gô-gôn phê phán một xã hội trọng hư danh, ngạch bậc và tiền bạc dưới chế độ Sa hoàng; đồng thời gửi lời cảnh tỉnh về thói phô trương có thể nảy sinh trong bất kì ai.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống hiểu lầm độc đáo làm nền cho mọi tiếng cười.
- Nghệ thuật phóng đại, cường điệu được đẩy lên theo từng nấc (từ bạn quan vụ trưởng đến người “vào trong điện”).
- Ngôn ngữ nhân vật đậm cá tính: lời độc thoại dài, lan man, tự ngắt quãng, tự sửa của Khơ-lét-xta-cốp; tiếng lắp bắp của thị trưởng.
- Chỉ dẫn sân khấu giàu tính hành động (đứng bật dậy, run cầm cập, trượt chân, kính cẩn đỡ dậy) tạo tiếng cười trực quan.
- Thủ pháp tương phản và để nhân vật tự lật tẩy qua lỡ lời.
Ý nghĩa nhan đề Nhân vật quan trọng
Nhan đề mang sắc thái mỉa mai. Kẻ được cả thị trấn tôn làm “nhân vật quan trọng” thực chất chỉ là một anh công chức nhỏ, nợ tiền trọ, nói năng hồ đồ. Tầm quan trọng ấy không nằm ở con người hắn mà do nỗi sợ và óc xu nịnh của đám quan chức tạo ra. Nhan đề vì thế vừa gọi đúng trung tâm của lớp kịch, vừa là một lời giễu cợt với cả xã hội sùng bái danh vị.
Sơ đồ tư duy Nhân vật quan trọng
Tóm tắt Nhân vật quan trọng
Mẫu 1 – Tóm tắt Nhân vật quan trọng ngắn nhất
Tại nhà thị trưởng, Khơ-lét-xta-cốp – kẻ bị tưởng nhầm là quan thanh tra – được giới thiệu với vợ con chủ nhà. Được tâng bốc, hắn bịa ra đủ chuyện về địa vị, tài văn chương và cuộc sống xa hoa ở thủ đô, càng nói càng hăng đến mức tự nhận ngày nào cũng vào cung. Các quan chức sợ run người; hắn trượt chân, được họ đỡ dậy và thị trưởng lắp bắp mời đi nghỉ.
Mẫu 2 – Tóm tắt Nhân vật quan trọng đầy đủ
Sau bữa tiệc thịnh soạn, Khơ-lét-xta-cốp được thị trưởng đưa về nhà và giới thiệu với An-na An-đrê-ép-na cùng Ma-ri-a An-tô-nốp-na. Hắn vừa chào hỏi khách sáo vừa than thở phải rời xa giới thượng lưu để đi qua những miền quê tối tăm. Thấy mọi người kính cẩn đứng nghe, hắn khoe mình thân với quan vụ trưởng, được lính gác nhầm là tổng tư lệnh, quen Pu-skin, viết hàng loạt tác phẩm nổi tiếng; khi Ma-ri-a chỉ ra một cuốn sách của người khác, hắn liền bảo còn một cuốn cùng tên do mình viết. Hắn tiếp tục khoe nhà đẹp, tiệc sang, bạn bè là thượng thư, đại sứ, lỡ miệng nhắc căn gác trên cao rồi vội chữa lại. Cao trào là chuyện hắn được mời điều khiển cả một vụ, khiến ai cũng khiếp sợ. Các quan chức run cầm cập; hắn trượt chân và được họ đỡ dậy, rồi theo thị trưởng vào buồng nghỉ, miệng vẫn khen món cá ngon.
Lời kết
Qua đoạn trích Nhân vật quan trọng, Gô-gôn dựng nên một trong những màn khoác lác nổi tiếng nhất của sân khấu thế giới. Nắm vững tác giả, hoàn cảnh ra đời của vở kịch, bố cục và các thủ pháp trào phúng sẽ giúp em soạn bài và phân tích đoạn trích thuận lợi hơn.
Xem thêm: