Nguyễn Khuyến (1835 – 1909) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ 19. Phong cách sáng tác của Nguyễn Khuyến ấn tượng với nét độc đáo riêng.
Phong cách sáng tác của Nguyễn Khuyến là gì?
Phong cách sáng tác Nguyễn Khuyến gắn liền với sự giản dị, sâu sắc và tinh tế. Ông thể hiện rõ phong cách này ở cả hai mảng thơ trữ tình và thơ trào phúng, viết bằng cả chữ Hán lẫn chữ Nôm.
Thơ Nguyễn Khuyến có sự hòa quyện giữa trữ tình và châm biếm. Từng câu chữ như chất chứa nhiều suy ngẫm về cuộc sống, con người.
Dù là thơ trữ tình hay trào phúng, ông đều phản ánh rõ nét cuộc sống của con người trong xã hội Việt Nam cuối thế kỷ 19, nhất là ở làng quê đồng chiêm Bình Lục, nơi ông sống hai mươi lăm năm cuối đời sau khi cáo quan năm 1884. Từ đó thể hiện tấm lòng yêu nước cùng nỗi trăn trở về thời cuộc. Khi tìm hiểu tiểu sử Nguyễn Khuyến bạn sẽ thấy rõ hơn tấm lòng yêu nước của ông.
Những đặc điểm riêng trong phong cách thơ Nguyễn Khuyến
Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khuyến có những nét riêng nổi bật sau:
Tính hiện thực và chất dân dã trong thơ
- Thơ Nguyễn Khuyến phản ánh chân thực cuộc sống thường nhật, đặc biệt là cuộc sống của người nông dân.
- Sử dụng từ ngữ gần gũi, dễ hiểu nhưng vẫn chứa đựng chiều sâu.
- Các bài thơ như Thu điếu, Thu ẩm, Thu vịnh miêu tả tinh tế cảnh sắc thiên nhiên Bắc Bộ. Xuân Diệu, trong đoạn trích được học ở sách Ngữ văn 8, gọi ông là nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam.
- Bức tranh mùa thu không chỉ là cảnh vật mà còn thể hiện sự gắn kết giữa tác giả và quê hương, dù trong bối cảnh đất nước khó khăn.
- Tình bạn chân thành hiện lên trong Bạn đến chơi nhà và Khóc Dương Khuê, bài thơ song thất lục bát ông viết năm 1902 khi người bạn tri kỷ Dương Khuê mất.
- Thể hiện sự suy tàn của triều đình phong kiến và nỗi lòng của tác giả khi chứng kiến sự xâm lược của thực dân Pháp.
Chất trào phúng sắc bén
- Thơ Nguyễn Khuyến chứa đựng sự chỉ trích thói hư tật xấu xã hội, đặc biệt là giới quan lại và cái danh khoa bảng rỗng.
- Những bài như Tiến sĩ giấy, Hội Tây, Ông phỗng đá mang tính châm biếm sâu cay nhưng vẫn duyên dáng.
- Ông cũng hay tự cười mình, cười cảnh nghèo của mình, như trong Bạn đến chơi nhà.
- Trào phúng không chỉ để phê phán mà còn thể hiện sự thất vọng về thời cuộc, mang lại cảm xúc hài hước lẫn bi thương cho người đọc.
Sự kết hợp giữa cổ điển và dân dã
- Nguyễn Khuyến làm thơ Đường luật bằng cả chữ Hán và chữ Nôm; thơ Nôm của ông dùng nhiều từ thuần Việt, khẩu ngữ, gần với lời ăn tiếng nói của người nhà quê.
- Vừa nghiêm ngặt trong việc tuân thủ các quy tắc thơ cổ điển, vừa không bị gò bó trong khuôn khổ.
- Tạo ra những tác phẩm mang đậm bản sắc riêng, thể hiện cái nhìn cá nhân độc đáo trong thơ ca.
Lời kết
Phong cách sáng tác của Nguyễn Khuyến hòa quyện giữa tính giản dị, hiện thực và châm biếm. Ông xứng đáng là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam.