Trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống – Dàn ý + 12 bài văn mẫu hay nhất (lớp 6)

Tối thứ sáu, mẹ vừa gắp cho tôi miếng cá kho vừa kể chuyện Linh nhà bên được giải Nhì cuộc thi Toán của quận, rồi chốt bằng câu quen thuộc: con xem người ta kìa. Miếng cá vẫn thơm, nhưng tôi nuốt không trôi. Chuyện bố mẹ so sánh con mình với “con nhà người ta” có lẽ nhà nào cũng từng có. Tôi hiểu vì sao người lớn làm vậy, nhưng tôi không tin rằng cứ so sánh thì con sẽ cố gắng hơn.

Người lớn tin rằng đặt con bên cạnh một tấm gương sáng, con sẽ biết ngượng mà phấn đấu. Mong muốn ấy không có gì sai. Trong văn bản Xem người ta kìa! của Lạc Thanh, người viết về sau cũng hiểu rằng mẹ so sánh chỉ vì sợ con thua kém bạn bè. Có điều, một mong muốn tốt chưa chắc đã đi đúng đường.

Trước hết, bị so sánh thường làm con buồn và mất tự tin hơn là có thêm động lực. Linh giỏi Toán thật, còn tôi thích vẽ và vừa vẽ xong bộ tranh minh họa cho tập san của lớp. Khi điều mình làm được bị đem đặt cạnh một thành tích khác hẳn, tôi thấy công sức của mình chẳng đáng kể gì. Một người tin rằng mình kém cỏi thì rất khó cố gắng.

Thứ hai, mỗi người có một sức học, một sở thích và một nhịp lớn lên riêng. Lạc Thanh cũng cho rằng con người vốn khác nhau và những nét riêng ấy cần được tôn trọng. Bắt một đứa mê vẽ phải giỏi Toán như bạn khác chẳng khác gì đòi giàn mướp ra quả bí.

Thứ ba, so sánh mãi còn làm sứt mẻ tình cảm giữa những đứa trẻ. Có một thời gian tôi tránh mặt Linh, dù Linh chẳng có lỗi gì. Hai đứa từng cùng nhau thả diều trên sân thượng, vậy mà chỉ vì một câu so sánh, tôi lại nhìn bạn như nhìn một đối thủ.

Có người sẽ hỏi: không so sánh thì lấy gì để con biết mình đang đứng ở đâu? Tôi nghĩ vẫn có một cách so sánh đúng, là so con với chính nó của hôm qua. Tháng trước được sáu điểm Toán, tháng này được bảy điểm, đó là một bước tiến đáng khen, và lời khen đúng lúc sẽ khiến con muốn bước thêm bước nữa.

Tôi không trách mẹ, vì tôi biết sau câu nói ấy là nỗi lo của mẹ. Tôi chỉ mong một tối nào đó, bên mâm cơm, mẹ sẽ hỏi hôm nay con làm được điều gì mới, thay vì kể chuyện con nhà người ta.

Tối Chủ nhật vừa rồi, trong bữa cơm chưa đầy nửa tiếng, tôi đếm được mười một lần chuông báo tin nhắn. Bố xem nhóm chat cơ quan, mẹ trả lời khách đặt hàng, anh trai lướt video bóng đá, còn bé Na bốn tuổi được dựng chiếc máy tính bảng vào bình nước để xem hoạt hình cho chịu ăn. Tôi cũng chẳng khá hơn: điện thoại nằm úp bên bát, cứ rung lên là tay tôi lại với. Bữa cơm mỗi người một màn hình như thế đang có ở nhiều nhà. Theo tôi, đó là thói quen nên bỏ, nhất là với những đứa trẻ mười một, mười hai tuổi như chúng tôi.

Điều dễ thấy nhất là bữa cơm mất đi chính cái làm nên nó: lúc cả nhà nói chuyện với nhau. Cả ngày bố mẹ đi làm, anh em tôi đi học, chỉ bữa tối mới đủ mặt. Vậy mà hôm ấy, khi tôi kể chuyện được cô chọn đọc bài văn trước lớp, mẹ ừ một tiếng, mắt vẫn không rời màn hình. Tôi kể dở rồi thôi, và buồn suốt buổi tối.

Thứ hai, vừa ăn vừa dán mắt vào màn hình thì chẳng biết mình ăn gì, ăn bao nhiêu. Bé Na mải xem nên ngậm cơm rất lâu, có hôm bữa tối của em kéo dài hơn một tiếng. Tôi thì ngược lại, ăn vội vàng, ăn xong mới nhận ra hôm nay mẹ nấu canh cua, món tôi thích nhất. Một bữa ăn ngon cần được nhìn, được ngửi, được nếm, chứ không phải nuốt cho xong.

Thứ ba, ở tuổi chúng tôi, thói quen ôm màn hình trong bữa cơm dễ kéo theo thói quen ôm màn hình cả ngày. Đến bàn ăn còn không rời được điện thoại thì lúc học bài, lúc trước khi ngủ lại càng khó rời. Đã nhiều lần tôi thức quá mười một giờ đêm chỉ vì tự nhủ xem thêm một video nữa thôi, để rồi sáng hôm sau ngồi trong lớp mắt cứ díp lại.

Có người cho rằng bữa tối là lúc nghỉ ngơi, xem một chút cho đỡ mệt cũng chẳng sao. Tôi hiểu bố mẹ đi làm cả ngày rất vất vả. Nhưng nghỉ ngơi đâu nhất thiết phải bằng màn hình. Hôm sinh nhật bà nội, cả nhà ngồi ăn mà không ai cầm máy, bà kể chuyện hồi bé bố sợ ma đến mức đêm nào cũng đòi ngủ với bà, cả nhà cười đến chảy nước mắt. Bữa ấy ai cũng khen ngon, dù thức ăn chẳng khác ngày thường.

Nhà tôi đã thử một cách nhỏ. Mẹ đặt một chiếc giỏ mây trên nóc tủ giày; ai ngồi vào mâm thì để điện thoại vào giỏ, có cuộc gọi gấp mới được ra nghe. Bé Na được giao việc chia thìa đũa cho cả nhà nên không còn đòi máy tính bảng nữa. Tuần đầu, ai cũng thấy hai bàn tay thừa thãi. Sang tuần thứ hai, bữa cơm đã có lại tiếng cười.

Màn hình không có lỗi, lỗi ở chỗ chúng ta để nó chen vào giữa những người thân. Giờ mỗi tối trước khi ngồi vào mâm, tôi thả điện thoại vào chiếc giỏ mây, để nó nằm im ở đó, và thấy bữa cơm nhà mình dài thêm một chút.

Sáng nào đứng đánh răng, tôi cũng để vòi nước chảy ào ào xuống chậu rửa suốt hai, ba phút. Trước đây tôi chẳng hề để ý. Chỉ khi học văn bản Khan hiếm nước ngọt, tôi mới giật mình nhận ra thói quen để nước chảy tràn của mình, và của rất nhiều người, là một kiểu lãng phí đáng lo.

Bài đọc cho tôi biết phần nước ngọt mà ta có thể dùng chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong toàn bộ nước của hành tinh, mà phần ấy lại đang bị làm bẩn dần. Thế nhưng quanh tôi, người ta vẫn xịt nước rửa xe cả buổi, vẫn quên khóa vòi ở nhà vệ sinh trường, vẫn đổ đi cả xô nước còn trong chỉ vì ngại xách ra tưới cây.

Lãng phí nước làm tốn tiền của gia đình, nhưng điều đáng sợ hơn là ta quen coi nước như thứ không bao giờ hết. Ở những vùng núi đá hay vùng đất bị nhiễm mặn, người ta phải gánh nước mấy cây số đường hoặc mua từng can nước về dùng. Giọt nước ta xả đi vô ích có thể là giọt nước người khác đang cần.

Tiết kiệm nước không khó: khóa vòi và dùng cốc khi đánh răng, giữ lại nước vo gạo, nước rửa rau để tưới cây, báo ngay cho người lớn khi thấy vòi rò rỉ. Bố tôi đã đặt một chậu nhựa dưới vòi rửa rau, nước hứng được đủ tưới mấy luống cải trên sân thượng. Nhìn chậu nước ấy, tôi hiểu tiết kiệm bắt đầu từ chính đôi tay mình.

Hồi trống vào tiết ba vừa dứt, sân trường vắng tanh, chỉ còn bác Toản bảo vệ cầm cái kẹp gắp rác đi dọc các gốc bàng. Vỏ hộp sữa, que xiên, túi bim bim nằm rải rác khắp nơi, có cái bị gió dồn vào chân bồn hoa. Cảnh ấy lặp lại sau mỗi giờ ra chơi. Em cho rằng việc học sinh vứt rác bừa bãi ở sân trường là một thói quen xấu cần sửa ngay.

Nguyên nhân không phải vì thiếu thùng rác, vì dọc sân có tới sáu thùng màu xanh. Lí do là nhiều bạn nghĩ đã có người dọn, hoặc đơn giản là ngại đi thêm vài bước. Có bạn còn nhét vỏ hộp sữa vào hốc cây cho khuất mắt.

Thói quen ấy có hại hơn vẻ ngoài nhỏ nhặt của nó. Rác làm sân trường bẩn, bốc mùi mỗi khi trời nắng, ruồi kiến kéo đến quanh ghế đá. Nó bắt bác Toản, một người đã ngoài năm mươi tuổi, phải cúi lom khom hàng giờ làm hộ phần việc lẽ ra là của chúng em. Nó còn cho thấy chúng em chưa thật sự coi trường là nhà của mình.

Em đề xuất mỗi lớp nhận chăm một ô sân, cuối giờ ra chơi có hai bạn trực đi kiểm tra; lớp nào giữ ô sân sạch cả tuần được cắm lá cờ xanh trước cửa lớp. Quan trọng hơn, mỗi bạn hãy tự cầm vỏ hộp của mình đến thùng rác. Chỉ mất vài bước chân, nhưng sau giờ ra chơi, bác Toản sẽ được ngồi nghỉ ở cổng thay vì đi nhặt rác khắp sân.

Nói tục cho vui thôi mà, cả nhóm tao ai chẳng thế, Kiên đáp tỉnh bơ khi lớp trưởng nhắc cậu trong giờ ra chơi. Em biết Kiên không phải người xấu, cậu còn hay giúp các bạn lắp lại xích xe đạp. Nhưng em không đồng tình với suy nghĩ của Kiên, và của khá nhiều bạn, rằng nói tục thì mới thân, mới ngầu, mới giống người lớn.

Nói tục là dùng những từ ngữ thô tục, bậy bạ trong lời ăn tiếng nói hằng ngày, có khi chỉ là câu cửa miệng, có khi là để chửi nhau. Ở lớp em, những từ ấy thường bật ra lúc đá cầu, lúc chơi game cùng nhau hay khi bị điểm kém.

Trước hết, tình thân không đến từ những từ ngữ bậy bạ. Hai người bạn thân là hai người hiểu nhau và giúp nhau, chứ đâu phải hai người chửi nhau to nhất. Em có một cô bạn thân từ hồi lớp Một; chúng em chưa bao giờ phải dùng một câu tục nào mà vẫn hiểu nhau chỉ qua một cái nháy mắt.

Thứ hai, nói tục không làm ai trông ngầu hơn trong mắt người khác. Hôm lớp em đi tham quan, một bạn buột miệng chửi thề trên xe, chú lái xe quay lại nhìn, cả lớp ngượng đỏ mặt. Người nghe không thấy bạn ấy mạnh mẽ, chỉ thấy bạn ấy thiếu lễ độ. Những người chúng em nể phục, như thầy dạy thể dục hay anh đội trưởng đội bóng của trường, lại nói năng rất đàng hoàng.

Thứ ba, nói tục lâu thành nết, muốn bỏ cũng khó. Kiên kể có lần cậu lỡ miệng ngay trước mặt bà nội, bà buồn đến mức cả buổi chiều không nói với cậu câu nào. Lời nói quen miệng ngoài sân sẽ theo ta về nhà, vào lớp, ra chỗ đông người, lúc ấy muốn giữ cũng không giữ được.

Muốn bỏ thói quen này, mỗi bạn có thể tự chọn cho mình một câu thay thế khi tức, như trời ơi hay chán thật. Cả nhóm nhắc nhau bằng một cái gõ nhẹ vào vai, không cần mắng mỏ. Em và mấy bạn đã rủ Kiên thử cách ấy. Sau hai tuần, cậu nói tục ít hẳn, và chính cậu thừa nhận nói năng tử tế lại thấy nhẹ người.

Không cần đến một từ bậy nào, chúng ta vẫn vui, vẫn thân, vẫn đủ ngầu theo cách của riêng mình.

Sáng thứ hai, ở góc bảng lớp em có ai đó vẽ một cây sào và viết bên cạnh hai chữ to tướng: Quỳnh Sào. Quỳnh cao nhất lớp, hơn bạn thấp nhất gần một cái đầu. Bạn lặng lẽ cầm giẻ xóa đi, không nói gì, nhưng em thấy hai tai bạn đỏ ửng. Chê bai ngoại hình, đặt biệt danh theo dáng người, màu da hay chiếc răng niềng của bạn là chuyện khá thường gặp ở lứa tuổi chúng em. Em nghĩ đó là một hiện tượng đáng buồn và cần chấm dứt.

Nhiều bạn bảo chỉ đùa cho vui, ai mà chẳng có biệt danh. Đúng là có những biệt danh thân thương mà chính người được gọi cũng thích. Nhưng một lời đùa chỉ là đùa khi cả hai cùng cười. Khi người bị gọi cúi đầu, đỏ mặt, thì đó đã là lời chê bai.

Lời chê ngoại hình làm tổn thương sâu hơn ta nghĩ, vì ngoại hình là thứ bạn ấy không tự chọn được. Quỳnh không thể ngủ một đêm mà thấp đi. Sau vụ cây sào, bạn bắt đầu đi hơi khom lưng, xếp hàng thì cố đứng lùi xuống cuối. Một dòng chữ trên bảng có thể xóa trong một giây, còn cái khom lưng ấy bạn mang theo rất lâu.

Ngoài ra, chê bai ngoại hình khiến ta nhìn người khác thật hẹp. Quỳnh là thủ môn đội bóng ném khối 6, là người vẽ đẹp nhất lớp, là đứa bạn luôn để dành nửa ổ bánh mì cho ai quên ăn sáng. Gọi bạn bằng một biệt danh về chiều cao là bỏ qua tất cả những điều ấy.

Em nghĩ trước khi gọi ai bằng biệt danh, mỗi người hãy tự hỏi: bạn ấy có thích được gọi như thế không? Thấy bạn bị trêu thì đừng cười theo, vì tiếng cười của người xung quanh làm lời trêu chọc nặng gấp đôi. Sau hôm đó, lớp em đã họp và thống nhất chỉ gọi nhau bằng tên, ai quen miệng thì được nhắc khẽ.

Tuần trước, trong trận gặp lớp 6A, Quỳnh bay người cản được một cú ném phạt. Cả lớp đứng bật dậy hô vang tên bạn, cái tên thật của bạn: Quỳnh. Em thấy bạn đứng thẳng lưng, cao và đẹp hơn bao giờ hết.

Đoạn clip dài mười lăm giây: Đức chạy đà, bật nhảy qua xà rồi trượt chân ngã ngồi xuống đệm, chiếc quần thể dục rách một đường. Chưa đến giờ ăn trưa, clip đã có mặt trong nhóm chat của lớp, kèm một dòng chế giễu và hàng chục biểu tượng mặt cười. Khi gần như ai cũng có điện thoại, chuyện quay lén bạn rồi đăng lên nhóm lớp để trêu chọc ngày càng hay gặp. Em cho rằng đây là một trò đùa sai và cần dừng lại.

Trước hết, đó là việc làm khi chưa được người trong clip đồng ý. Hình ảnh của Đức là của Đức. Không ai có quyền đem khoảnh khắc người khác lúng túng nhất ra cho cả lớp xem, rồi cho cả người ngoài lớp xem khi clip bị chuyển tiếp đi.

Thứ hai, một đoạn clip sống lâu hơn nhiều so với một câu trêu. Câu trêu ngoài sân nói xong là thôi, còn clip thì có thể bị lưu lại, gửi đi, xem lại hàng tháng sau. Suốt tuần ấy, Đức đi đâu cũng nghe có người bắt chước cú ngã của mình. Cậu xin nghỉ giờ thể dục hai buổi liền, dù trước đó đó là môn cậu thích nhất.

Thứ ba, người quay và người chia sẻ thường nghĩ mình vô can vì chỉ bấm một cái nút. Nhưng mỗi lượt chuyển tiếp, mỗi biểu tượng mặt cười là thêm một phần vào nỗi xấu hổ của bạn. Trong chuyện này, không có ai chỉ đứng xem.

Trước khi giơ điện thoại lên quay ai đó, hãy tự hỏi: nếu người trong clip là mình thì sao? Khi nhận được một clip như thế, đừng gửi tiếp; hãy nhắn riêng cho người đăng đề nghị gỡ xuống, hoặc báo với cô chủ nhiệm. Lớp em đã làm như vậy. Chiều hôm đó, bạn đăng clip đã gỡ bài và xin lỗi Đức trước lớp.

Đức kể với em rằng điều cậu nhớ nhất không phải cú ngã, mà là lúc mở nhóm chat ra thấy cả lớp đang cười. Liệu có ai trong chúng ta muốn mình là một trong những tiếng cười ấy?

Giờ ra chơi ở lớp em có một cảnh khá lạ: trống vừa đánh, nửa lớp vẫn ngồi nguyên chỗ, người gục xuống bàn, người lôi truyện tranh ra đọc, người ngồi tán chuyện. Hoài, bạn ngồi cạnh em, có câu cửa miệng: ra sân làm gì cho mệt, ngồi dưới quạt còn sướng hơn. Nhiều bạn nghĩ giống Hoài. Em thì không đồng tình.

Ngồi trong lớp nghe thì có vẻ là nghỉ, nhưng thật ra chúng em đã ngồi suốt hai tiết, lưng còng xuống, mắt hết nhìn bảng lại nhìn vở. Cơ thể lúc này không cần thêm mười lăm phút ngồi, mà cần được đứng dậy, đi lại, vươn vai. Hôm nào Hoài ngồi lì thì đến tiết ba lại ngáp ngắn ngáp dài; hôm nào bị em kéo ra đá cầu thì tiết sau tỉnh như sáo.

Ra sân còn là lúc chơi với bạn, mà chơi cùng nhau là cách nhanh nhất để thân nhau. Nhờ những trận đá cầu dưới gốc phượng, em quen thêm mấy bạn lớp bên, có bạn còn chỉ em cách tâng cầu bằng má ngoài bàn chân.

Có bạn bảo ra sân thì nắng, mồ hôi nhễ nhại vào lớp rất khó chịu. Điều ấy có phần đúng. Nhưng sân trường đâu chỉ có chỗ nắng: còn hành lang, còn bóng cây, còn những trò nhẹ nhàng như nhảy dây, ô ăn quan. Chỉ cần chọn trò vừa sức và mang theo một chiếc khăn nhỏ.

Em đề nghị lớp góp tiền mua chung vài quả cầu, một sợi dây nhảy để ở góc lớp, ai muốn chơi cứ lấy. Giờ Hoài đã thành người giữ quả cầu của cả nhóm. Hôm qua, trống vừa đánh, cậu đã đứng bật dậy trước cả em.

Tan tiết năm, cổng trường em biến thành một khu chợ nhỏ: xiên que chiên, bánh tráng trộn, xúc xích nướng, những cốc trà sữa và chai nước ngọt màu sặc sỡ. Vĩnh, bạn cùng bàn của em, chưa bao giờ đi qua cổng mà tay không. Em cũng từng như vậy. Nhưng sau một lần đau bụng phải nghỉ học hai ngày, em đã nghĩ khác về thói quen ăn vặt ở cổng trường.

Phải công nhận đồ ăn vặt rất ngon và rẻ, lại là dịp để cả nhóm đứng tụm lại trò chuyện. Không ai cấm chúng ta thỉnh thoảng ăn một que xúc xích. Điều em muốn bàn là chuyện ăn vặt ngày nào cũng ăn, ăn thay bữa và ăn những thứ không rõ làm ra thế nào.

Trước hết là chuyện sạch sẽ. Phần lớn hàng quán ở cổng trường bày ngay trên vỉa hè, bụi đường và khói xe bay vào; chảo dầu chiên thì đen sẫm, chẳng biết đã dùng mấy lượt. Lần em đau bụng chính là sau một cốc đá bào siro đỏ chót.

Thứ hai, ăn vặt nhiều làm mất bữa chính. Vĩnh ăn hai xiên chiên với một chai nước ngọt lúc mười một giờ, đến bữa trưa chỉ nhấm vài thìa cơm rồi bỏ. Lần đi khám răng gần đây, bác sĩ còn dặn cậu phải bớt đồ ngọt và đừng uống nước ngọt có ga thay nước lọc nữa.

Thứ ba, tiền ăn vặt góp lại không hề nhỏ. Em thử ghi sổ một tuần và giật mình thấy số tiền ấy gần bằng giá cuốn truyện em mong mua từ lâu.

Em không định rủ các bạn bỏ hẳn quà vặt, chỉ mong mỗi người ăn ít đi và chọn kĩ hơn: ăn sáng đầy đủ để khỏi đói giữa buổi, mang theo bình nước từ nhà, và nếu muốn ăn thì chọn hàng có tủ kính che, người bán đeo găng tay.

Tuần này, Vĩnh mang đến lớp một bình nước to bằng cả cánh tay, bên trong là nước chanh mẹ pha. Cậu bảo trông thì hơi quê, nhưng uống mát hơn hẳn chai nước ngọt.

Sáng mồng sáu Tết, trên đường ra chợ, Nam và em nghe tiếng kêu yếu ớt phát ra từ một thùng các-tông cạnh bãi đất trống. Trong thùng là ba chú mèo con mắt còn kèm nhèm, bên cạnh có nửa bát cơm đã khô cứng. Ai đó đã mang chúng ra đây rồi đi. Chuyện vứt bỏ chó mèo khi chúng ốm, khi già, khi đẻ nhiều hay chỉ vì chủ không còn thích nữa không hề hiếm ở quanh ta. Em cho rằng đó là việc làm nhẫn tâm và thiếu trách nhiệm.

Nhiều người nuôi một chú chó, chú mèo vì thấy nó dễ thương lúc còn bé xíu. Nhưng con vật lớn lên, rụng lông, cắn dép, đi vệ sinh bừa, cần tiêm phòng và cần người chăm. Đến lúc ấy, có người chọn cách dễ nhất: mang nó đi thật xa và bỏ lại.

Trước hết, vứt bỏ con vật là đẩy nó vào chỗ chết. Chó mèo đã quen sống cùng người không biết tự kiếm ăn ngoài đường. Chúng dễ bị xe đâm, bị đói, bị bệnh hoặc bị bắt đi. Trong ba chú mèo hôm ấy, một chú đã không qua được buổi tối.

Thứ hai, đó là thất hứa với một sinh vật tin mình. Văn bản Vì sao chúng ta phải đối xử thân thiện với động vật? trong sách Cánh diều nhắc chúng em rằng con người gắn bó với muôn loài từ thuở nhỏ và cần cư xử tử tế với chúng. Con vật nuôi trong nhà còn gắn bó hơn thế: nó chờ chủ ở cửa, mừng quýnh khi nghe tiếng xe. Đem bỏ nó là phụ lòng tin ấy.

Thứ ba, chó mèo bị bỏ rơi còn gây phiền cho cả khu phố: chúng bới thùng rác, đánh nhau ban đêm, có thể mang mầm bệnh. Người bỏ chúng tưởng mình đã giải quyết xong rắc rối, thật ra chỉ đẩy rắc rối sang cho người khác.

Trước khi nhận nuôi, cả nhà nên hỏi nhau: ai sẽ chăm nó mỗi ngày, có đủ tiền tiêm phòng không, có chỗ cho nó ở khi nó lớn không. Nếu thật sự không nuôi được nữa, hãy nhờ bạn bè, hàng xóm hoặc các nhóm cứu hộ tìm người nhận nuôi, đừng bỏ nó ngoài đường. Còn chúng em, thấy con vật bị bỏ rơi thì báo người lớn để cùng tìm cách giúp.

Hai chú mèo còn lại, giờ một chú ở nhà Nam, một chú ở nhà em. Con mèo nhà em có đôi mắt xanh biếc, chiều nào cũng nằm ở bậc cửa chờ em đi học về. Nhìn nó, em không hiểu sao lại có người nỡ đặt một sinh linh như thế vào thùng các-tông rồi quay đi.

Cuốn Dế Mèn phiêu lưu kí em vừa đổi được ở thư viện có một dòng bút chì ở trang đầu: tặng người đọc tiếp theo, chương hai là hay nhất. Chủ cũ của nó là một anh lớp 9 em không quen. Em có được cuốn sách ấy là nhờ góc đổi sách cũ mà Thư, lớp phó học tập lớp em, đề xuất với cô thư viện từ đầu năm. Em thấy đây là một việc làm rất đáng khen và nên được nhân rộng.

Cách làm rất đơn giản. Cuối phòng thư viện có hai chiếc giá gỗ. Ai mang đến một cuốn sách còn đọc được thì được chọn một cuốn khác mang về. Mỗi cuốn có dán một tờ giấy nhớ để người đọc trước ghi vài dòng cho người đọc sau.

Góc đổi sách trước hết cho những cuốn sách cũ được sống tiếp. Ở nhà em, mấy chồng truyện thiếu nhi của anh trai nằm im trên nóc tủ đã nhiều năm. Giờ chúng đã đến tay những bạn khác, còn em mang về những cuốn mình chưa từng đọc.

Thứ hai, nó giúp các bạn đọc nhiều hơn mà không tốn tiền. Không phải nhà nào cũng có điều kiện mua sách mới thường xuyên. Chỉ với một cuốn sách cũ, đổi đi đổi lại, một bạn có thể đọc cả chục cuốn trong năm học.

Thứ ba, những tờ giấy nhớ biến việc đọc thành một cuộc trò chuyện. Có cuốn mang tới năm lời nhắn của năm người đọc khác nhau, người khen, người chê, người dặn đừng lật trộm trang cuối. Đọc những dòng ấy, em thấy như mình đang ngồi chung một câu lạc bộ với các anh chị khóa trên.

Tất nhiên góc đổi sách vẫn còn chuyện phải lo: có người mang sách rách đến đổi, có cuốn bị cầm về mãi không thấy quay lại. Thư và các bạn trong đội đã đặt ra quy định nhỏ: sách phải còn đủ trang, ai đổi thì ghi tên vào sổ. Những rắc rối ấy sửa được, không vì thế mà bỏ một việc tốt.

Em mong mỗi lớp đều có một giá sách đổi nho nhỏ ở cuối phòng. Còn cuốn Dế Mèn phiêu lưu kí kia, đọc xong em sẽ mang trả lại giá, kèm một tờ giấy nhớ mới: chương một cũng hay lắm.

Có một chi tiết trong cuốn Totto-chan bên cửa sổ mà em đọc đi đọc lại: buổi đầu đến trường mới, cô bé Totto-chan được thầy hiệu trưởng Kobayashi cho kể bất cứ chuyện gì mình thích, và thầy ngồi nghe gần bốn tiếng đồng hồ. Trước đó, cô bé vừa vào lớp Một được ít ngày đã bị cho thôi học vì quá hiếu động. Cuốn tự truyện của Kuroyanagi Tetsuko gợi cho em nghĩ về một hiện tượng vẫn gặp quanh mình: người lớn, và cả chúng ta, hay vội gắn cho những đứa trẻ hiếu động cái mác hư, cá biệt.

Ở trường cũ, Totto-chan làm những trò khiến cả lớp không học được, và cô giáo coi em là một học sinh phiền phức. Nếu chuyện dừng ở đó, có lẽ cô bé đã lớn lên với ý nghĩ mình là đứa trẻ hư. Nhưng ở trường Tomoe, nơi lớp học đặt trong những toa tàu điện cũ, thầy Kobayashi nhìn thấy một đứa trẻ tò mò, giàu tưởng tượng. Thầy thường nói với cô bé rằng em là một cô bé ngoan, và lời khen giản dị ấy đã nâng đỡ cô rất nhiều.

Quanh em cũng có những Totto-chan. Hồi tiểu học, lớp em có một bạn không ngồi yên nổi quá mười phút, hay hỏi những câu chẳng dính dáng đến bài. Cả lớp gọi bạn là cá biệt. Bạn ngày càng ít nói, cuối năm thì chuyển trường. Em vẫn nhớ bạn ấy là người lắp mô hình giỏi nhất lớp.

Vì sao không nên vội gắn mác? Thứ nhất, hiếu động chưa phải là hư. Hư là cố tình làm điều xấu, còn nhiều đứa trẻ hiếu động chỉ có quá nhiều năng lượng và quá nhiều câu hỏi. Nhầm hai điều ấy là phạt một đứa trẻ vì chính sự tò mò, thứ mà việc học rất cần.

Thứ hai, cái mác người khác gắn cho ta dễ thành cái mác ta tự gắn cho mình. Bị gọi là hư mãi, đứa trẻ sẽ nghĩ mình hư thật và thôi cố gắng. Totto-chan may mắn vì gặp được một người thầy chịu lắng nghe; không phải đứa trẻ nào cũng có được may mắn ấy.

Thứ ba, lắng nghe giúp người lớn tìm ra cách dạy hợp với từng em. Thầy Kobayashi không bắt học trò ngồi im suốt ngày mà cho các em học bằng nhiều cách, cả bằng những buổi đi dạo, ca hát, ngắm cây cỏ. Cô bé từng bị cho thôi học đã học được rất nhiều ở ngôi trường ấy.

Có người sẽ nói không nghiêm thì trẻ sẽ nhờn. Em đồng ý trẻ con cần nề nếp, cần biết khi nào phải giữ trật tự cho người khác học. Nhưng nghiêm khắc với một hành động khác hẳn với dán nhãn cả một con người. Ta có thể nhắc bạn ngồi yên mà không gọi bạn là cá biệt.

Với học sinh chúng em, việc nhỏ nhất có thể làm là thôi gọi bạn bằng những cái mác như thế, rủ bạn vào nhóm, giao cho bạn việc hợp với sự hiếu động của bạn, chẳng hạn phụ trách trò chơi trong giờ sinh hoạt lớp.

Gấp cuốn sách lại, em nhớ mãi lời khen ngắn của thầy hiệu trưởng dành cho Totto-chan. Có khi, chỉ một lời khen nói đúng lúc đã đủ giữ cho một đứa trẻ không đánh mất chính mình.