Xem người ta kìa! là văn bản nghị luận của tác giả Lạc Thanh, bài đọc mở đầu Bài 8 (Khác biệt và gần gũi) trong sách Ngữ văn 6 Kết nối tri thức tập hai. Bắt đầu từ câu nói quen thuộc của mẹ, người viết bàn về một vấn đề rất gần với học sinh: có nên cố gắng giống hệt người khác không? Bài viết dưới đây tổng hợp nội dung văn bản, thông tin tác giả, xuất xứ, bố cục, hệ thống ý kiến – lí lẽ – bằng chứng, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Xem người ta kìa!
Văn bản in ở SGK tập hai, khoảng trang 53 – 56 (gồm cả câu hỏi). Văn bản còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền nên Văn VN chỉ tóm lược ý từng đoạn và trích vài câu ngắn; phần trả lời câu hỏi SGK có trong bài soạn bài Xem người ta kìa!.
Câu nói quen thuộc của mẹ (đoạn 1 – 2). Hồi nhỏ, mỗi khi không vừa ý điều gì, mẹ của người viết lại thốt lên “Xem người ta kìa!”, kèm theo những câu như “Người ta cười chết!”. Là đứa con ngoan, người viết cố làm theo cho mẹ vui, nhưng trong lòng chẳng thấy dễ chịu. Khi mẹ đã mất và bản thân đã trưởng thành, người viết mới hiểu: mẹ chỉ mong con bằng bạn bằng bè, không để gia đình phải mang tiếng – và người mẹ nào cũng có mong ước ấy.
Mẹ cũng có lí (đoạn 3 – 4). Ai cũng mong mình giỏi giang, được quý mến, được thành công; nhiều người đã vươn lên nhờ học theo tấm gương của những người xuất sắc. “Người khác” mà mẹ muốn con giống chắc hẳn là một người hoàn hảo về mọi mặt. Dù hiểu như vậy, người viết vẫn thấy không thoải mái mỗi lần bị so sánh.
Mỗi người một vẻ (đoạn 5). Lớn lên, người viết nhận ra thế giới vô cùng đa dạng, từ muôn loài cho đến con người. Ngay trong một lớp học, bạn này khác bạn kia về dáng vẻ, giọng nói, thói quen, sở thích, tính cách: người mê vẽ, người thích hát, có bạn chỉ thật sự là mình khi ở sân thể thao. Người viết tâm đắc một câu nói: “Chỗ giống nhau nhất của mọi người trên thế gian này là… không ai giống ai cả.”
Hòa nhập nhưng không đánh mất mình (đoạn 6). Theo tác giả, người thân dù thương ta vẫn có lúc sai khi không cho ta được sống đúng với mình. Hòa nhập là cần thiết, nhưng có nhiều cách hòa nhập: “Mỗi người phải được tôn trọng, với tất cả những cái khác biệt vốn có.” Nét riêng của từng người làm cho tập thể thêm phong phú; đoàn kết không có nghĩa là xóa đi cá tính.
Đổi lời trách thành lời khích lệ (đoạn 7). Giờ đây người viết thấu hiểu tấm lòng của mẹ và không còn khó chịu. Tác giả muốn biến câu nói của mẹ thành lời động viên: người khác đã giỏi theo cách của họ, sao mình không giỏi theo cách của riêng mình? Bài viết khép lại bằng lời nhắn: hãy sống hòa đồng mà vẫn giữ bản sắc và biết tôn trọng sự khác biệt.
Thông tin tác giả Lạc Thanh
Sách giáo khoa và các tài liệu hướng dẫn học chỉ giới thiệu tên tác giả là Lạc Thanh, bài nghị luận này được đăng trên Tạp chí Sông Lam. Hiện chưa có nguồn đáng tin cậy công bố năm sinh, quê quán hay tiểu sử chi tiết của tác giả, nên Văn VN không đưa các thông tin đó để tránh sai lệch.
Qua văn bản, có thể thấy lối viết của Lạc Thanh khá gần gũi: tác giả không giảng giải khô khan mà kể lại kỉ niệm của chính mình, rồi từ câu chuyện riêng mới nói đến điều chung. Giọng văn chân thành, nhẹ nhàng như một lời tâm sự, xen nhiều câu hỏi để trò chuyện với người đọc. Nhờ vậy, một vấn đề lớn như quan hệ giữa cá nhân và tập thể trở nên dễ hiểu với học sinh lớp 6.
Thông tin tác phẩm Xem người ta kìa!
Xuất xứ của văn bản Xem người ta kìa!
Văn bản được in trên Tạp chí Sông Lam, số 8 năm 2020. Trong sách Ngữ văn 6 Kết nối tri thức, đây là văn bản đọc thứ nhất của Bài 8, học trước Hai loại khác biệt và Bài tập làm văn.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản nghị luận (bàn về một vấn đề trong đời sống).
- Phương thức biểu đạt chính: nghị luận, kết hợp tự sự (kể chuyện về mẹ) và biểu cảm.
Vấn đề nghị luận của văn bản
Văn bản bàn về mối quan hệ giữa cái riêng của mỗi người với cái chung của cộng đồng. Ý kiến chính: mỗi người đều khác nhau và sự khác biệt ấy đáng được tôn trọng; ta cần hòa đồng với mọi người nhưng không nên đánh mất bản sắc của mình.
Bố cục: Xem người ta kìa! có mấy phần?
Văn bản có thể chia làm 3 phần:
- Phần 1 (đoạn 1 – 2): Nêu vấn đề qua câu chuyện mẹ thường so sánh “tôi” với người khác.
- Phần 2 (đoạn 3 – 6): Bàn luận – mong muốn của mẹ là có lí, nhưng mỗi người đều khác nhau và cần được tôn trọng.
- Phần 3 (đoạn 7): Khẳng định lại vấn đề – đổi lời trách thành lời khích lệ, sống hòa đồng mà vẫn giữ cái riêng.
Ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản
| Ý kiến | Lí lẽ | Bằng chứng |
|---|---|---|
| Mẹ muốn con giống người khác là có lí | Ai cũng mong mình giỏi giang, được quý trọng, thành đạt; noi gương người giỏi giúp ta tiến bộ | Nhiều người đã tự vượt lên nhờ học theo những cá nhân xuất chúng |
| Mỗi người đều khác nhau | Thế giới muôn màu muôn vẻ, xã hội loài người cũng vậy | Các bạn trong lớp khác nhau về ngoại hình, giọng nói, sở thích, tính cách |
| Cần tôn trọng sự khác biệt | Nét riêng của từng người làm tập thể phong phú; chỉ chạy theo người khác thì không có gì riêng để đóng góp | Câu nói “không ai giống ai cả”; trải nghiệm của chính người viết với lời trách của mẹ |
Giá trị nội dung
Văn bản giúp người đọc hiểu rằng mỗi người là một cá thể riêng, có giá trị riêng. Lời so sánh “xem người ta kìa” xuất phát từ tình thương, nhưng nếu chỉ cố giống người khác thì ta dễ đánh mất chính mình. Điều cần thiết là biết hòa nhập với tập thể mà vẫn giữ được cái riêng, đồng thời tôn trọng sự khác biệt của người khác.
Giá trị nghệ thuật
- Mở bài bằng một câu chuyện, một câu nói quen thuộc nên gây tò mò, gần gũi.
- Lập luận chặt chẽ: công nhận ý kiến của mẹ có lí trước, rồi mới nêu suy nghĩ khác.
- Lí lẽ rõ ràng, bằng chứng lấy từ đời sống học trò.
- Nhiều câu hỏi tu từ, kết bài bằng câu hỏi mở tạo sự đối thoại với người đọc.
Ý nghĩa nhan đề Xem người ta kìa!
Nhan đề là câu cửa miệng của nhiều người mẹ. Dấu chấm than thể hiện sự trách móc, sốt ruột của mẹ khi so sánh con với người khác. Chọn câu nói ấy làm nhan đề, tác giả vừa gợi kỉ niệm quen thuộc với mọi người, vừa nêu đúng vấn đề cần bàn: có nên lấy người khác làm khuôn mẫu cho mình không?
Tóm tắt nội dung văn bản Xem người ta kìa!
Hồi nhỏ, người viết thường bị mẹ so sánh với người khác qua câu “Xem người ta kìa!” và thấy rất khó chịu. Khi trưởng thành, người viết nhận ra đó là cách mẹ bày tỏ mong muốn con bằng người. Học theo người giỏi là việc nên làm, song cuộc sống vốn đa dạng và cá tính của từng người đều có giá trị. Bởi vậy, ta cần hòa nhập mà không hòa tan, tôn trọng người khác và phấn đấu để tốt hơn theo con đường của mình.
Sơ đồ tư duy Xem người ta kìa!
Em có thể dùng sơ đồ dưới đây để ôn lại các ý chính trước giờ học.
Lời kết
Khi học Xem người ta kìa!, em cần nhớ: tác giả Lạc Thanh; văn bản in trên Tạp chí Sông Lam (số 8/2020); thể loại nghị luận về một vấn đề đời sống; bố cục 3 phần; ý kiến chính là mỗi người cần được tôn trọng với nét riêng của mình, hòa đồng nhưng không đánh mất bản thân. Bài học này cũng là gợi ý tốt để em viết bài văn trình bày ý kiến về một hiện tượng trong đời sống ở cuối Bài 8.
Xem thêm:
- Soạn bài Xem người ta kìa! (Kết nối tri thức 6)
- Soạn bài Học thầy, học bạn
- Góc nhìn – Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo
- Tài liệu Ngữ văn 6 Kết nối tri thức