Soạn bài Bức tranh của em gái tôi – Ngữ văn 6 Cánh diều (trang 66–70)

Trả lời (gợi ý): Nhan đề và bức tranh gợi ra một câu chuyện xoay quanh bức tranh do cô em gái vẽ – có thể là bức vẽ người anh – và tình cảm anh em trong gia đình qua bức tranh ấy.

Trả lời: Truyện kể theo ngôi thứ nhất: người kể là người anh, xưng “tôi”. Người anh kể về cô em gái Kiều Phương (Mèo) và cả về chính mình trong quan hệ với em.

Trả lời: Vì người anh thấy em gái hay lục lọi đồ đạc và đang chế ra một thứ bột màu đen sì, bí ẩn, lại thường bôi lem cả lên tay. Tò mò, nghi ngờ em bày trò nghịch, người anh lén theo dõi – và phát hiện em đang tự pha màu để vẽ tranh.

Trả lời: Phần 2 cho thấy Kiều Phương thật sự có năng khiếu vẽ: chú Tiến Lê – một họa sĩ – xem tranh của em và hết sức ngạc nhiên, khẳng định em có năng khiếu đặc biệt. Cả nhà vui mừng, trong khi người anh bắt đầu thấy mình bị lu mờ.

Trả lời:

• Tâm trạng: buồn, thấy mình bị bỏ rơi, muốn khóc; tự ti vì không có năng khiếu gì.
• Suy nghĩ: cho rằng mình kém cỏi, không còn thấy em gái đáng yêu như trước; vẻ mặt quen thuộc của em giờ lại như chọc tức mình.
• Hành động: hay gắt gỏng vì những lỗi nhỏ của em; lén xem tranh em vẽ rồi thở dài.

Người anh chuyển từ thái độ trêu chọc, coi thường sang mặc cảm, đố kị.

Trả lời: Kiều Phương được chú Tiến Lê giới thiệu dự một cuộc thi vẽ tranh quốc tế dành cho thiếu nhi và giành giải nhất; em còn tha thiết rủ anh đi cùng lúc lên nhận giải. Câu chuyện hấp dẫn vì người đọc tò mò: em vẽ gì mà đoạt giải, và người anh đang ghen tị sẽ phản ứng ra sao khi đứng trước thành công của em.

Trả lời: Chú bé ngồi hướng mắt qua khung cửa sổ; khuôn mặt như tỏa sáng một cách lạ lùng; ánh mắt và dáng ngồi toát lên vẻ suy nghĩ, mơ mộng. Đó chính là người anh – được nhìn bằng tình yêu thương trong sáng của cô em gái, đẹp hơn nhiều so với cách người anh tự nhìn mình.

Trả lời: Đứng trước bức tranh, người anh lần lượt trải qua: giật mình, sững sờ, ngỡ ngàng (không ngờ em vẽ mình) → hãnh diện (mình hiện lên đẹp đẽ đến thế) → xấu hổ (vì đã ghen tị, đối xử không tốt với em) → muốn khóc, ăn năn.

Trả lời: Truyện kể về tài năng của cô em gái và quá trình người anh nhận ra thói đố kị của bản thân.
Tóm tắt: Người anh có cô em gái tên Kiều Phương, hay bôi bẩn mặt mũi nên bị anh đặt tên là Mèo. Một hôm, anh lén theo dõi và thấy em pha màu từ nhọ nồi và các thứ bột. Chú Tiến Lê – một họa sĩ quen của gia đình – nhận ra em có năng khiếu vẽ đặc biệt. Từ đó, người anh buồn bã, tự ti, hay cáu gắt với em, lén xem tranh em vẽ. Kiều Phương được dự thi vẽ quốc tế và giành giải nhất; em đòi bằng được anh phải đi cùng. Tại phòng trưng bày, người anh sững sờ khi thấy trong bức tranh được giải là hình ảnh của chính cậu với vẻ mặt sáng ngời, mơ mộng. Cậu vừa ngỡ ngàng, hãnh diện vừa xấu hổ, nhận ra tâm hồn trong sáng và lòng nhân hậu của em gái.

Trả lời:

Người em hồn nhiên, độ lượng, giàu tình thương; người anh thì nhỏ nhen, đố kị nhưng cuối cùng biết nhận ra lỗi của mình.

Trả lời:

• Người em – qua hành động: lục lọi đồ đạc, mặt mũi lem luốc; lén chế màu từ nhọ nồi, vừa làm vừa hát; bị mắng thì xịu mặt, dẩu môi; trước khi đi thi hay ngắm nghía anh; nghe tin đoạt giải thì lao tới ôm cổ anh, nói nhỏ muốn anh cùng đi.
• Người anh – qua tâm trạng: bực bội vì em nghịch bẩn; buồn, thấy mình bị gạt ra ngoài, muốn khóc; tự thấy mình không có năng khiếu gì; khó chịu với cả vẻ mặt vốn thấy ngộ nghĩnh của em; đứng trước bức tranh thì ngỡ ngàng, hãnh diện rồi xấu hổ.
• Vì sao: truyện kể ở ngôi thứ nhất qua lời người anh. Người kể chỉ có thể quan sát hành động bên ngoài của em, nhưng lại hiểu rõ và tự bộc bạch được mọi suy nghĩ, cảm xúc bên trong của chính mình. Vì thế người em hiện lên qua việc làm, người anh hiện lên qua thế giới nội tâm.

Trả lời:

• a) Vì sao người anh “muốn khóc quá”: vì quá xúc động và ân hận. Trong khi cậu ghen tị, gắt gỏng, coi thường em, thì em vẫn yêu quý anh, vẽ anh đẹp đẽ, trong sáng đến thế. Cậu thấy mình không xứng đáng với tình cảm của em.
• b) Câu nói về “tâm hồn và lòng nhân hậu” của em: người anh đã thật lòng nhận ra lỗi của mình và tự đánh giá đúng bản thân: bức tranh đẹp không phải vì cậu tốt đẹp như thế, mà vì tấm lòng của người vẽ. Câu nói cho thấy người anh đã biết xấu hổ, biết trân trọng em gái – cậu đã thay đổi, trưởng thành.
• c) Sự bất ngờ ở kết thúc: bức tranh đoạt giải nhất lại vẽ chính người anh – người đang đố kị với em – và vẽ với vẻ đẹp đầy yêu thương. Chi tiết bất ngờ ấy khiến người anh và cả người đọc vỡ lẽ, tạo nên bước ngoặt về nhận thức của nhân vật.

Trả lời:

• Nội dung bị bỏ lửng: là những gì người anh từng nghĩ về em – một con bé nghịch ngợm, bày trò, đáng ghét, khiến mình bị lu mờ – cùng những lần cậu cáu gắt, xa lánh em.
• Tâm trạng: xấu hổ, hối hận, day dứt; cậu không nói hết được vì ngượng ngùng trước sự trái ngược giữa mình và em.
• Liên hệ (gợi ý): em có thể kể một lần đã hiểu lầm hoặc ghen tị với bạn bè, anh chị em, rồi sau đó nhận ra người ấy vẫn luôn tốt với mình và cảm thấy ân hận.

Trả lời: Truyện ca ngợi tâm hồn trong sáng, lòng nhân hậu, bao dung của Kiều Phương và sức mạnh cảm hóa của tình yêu thương; đồng thời đề cao sự tự nhận thức, dám nhìn lại mình của người anh. Trong cuộc sống, ai cũng có lúc so bì, đố kị với người giỏi hơn mình. Câu chuyện nhắc mỗi người: hãy vui với thành công của người khác, biết yêu thương, độ lượng, và khi mắc lỗi thì can đảm nhận ra để sửa chữa.