Chú bé làng Gióng vươn vai thành tráng sĩ mở đầu sách Ngữ văn 6 tập hai, còn ở cuối sách là một cuốn sách do chính em chọn đọc trong Bài 10. Giữa hai điểm ấy, em đã đi qua truyền thuyết, truyện cổ tích, văn bản nghị luận, văn bản thông tin và sáu kiểu bài viết mới. Phần Ôn tập học kì II Ngữ văn 6 Kết nối tri thức gói tất cả vào đúng một trang sách, trang 108, với năm câu hỏi. Trang này đặt bảng năm bài học lên trước để em nhìn được toàn cảnh, sau đó trả lời lần lượt từng câu, cuối cùng là một đề kiểm tra tự soạn dựa trên truyền thuyết Hồ Gươm, có đáp án và thang điểm. Mục lục các bài khác của bộ sách xem tại Ngữ văn 6 Kết nối tri thức.
Năm bài học của Ngữ văn 6 tập hai trên một bảng
Bảng dưới đây xếp các văn bản đọc chính theo từng bài. Cột cuối ghi điều em cần nắm khi gặp lại văn bản ấy, hoặc một văn bản cùng loại, trong đề kiểm tra.
| Bài | Văn bản đọc | Thể loại / loại văn bản | Điều cần nắm khi ôn |
|---|---|---|---|
| 6. Chuyện kể về những người anh hùng | Thánh Gióng | Truyền thuyết | Ba chặng đời nhân vật: ra đời kì lạ, lớn nhanh và đánh tan giặc Ân, bay về trời; những dấu tích còn lại như tre đằng ngà, ao hồ, làng Cháy. |
| Sơn Tinh, Thủy Tinh | Truyền thuyết | Cuộc giao tranh giữa thần núi và thần nước giải thích nạn lũ lụt hằng năm; người Việt cổ gửi vào đó ước mong chế ngự thiên tai. | |
| Ai ơi mồng 9 tháng 4 (Anh Thư) | Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện | Hội Gióng ở làng Phù Đổng: thời gian, địa điểm, các nghi lễ được kể theo trình tự thời gian; người anh hùng vẫn sống trong lễ hội của làng. | |
| 7. Thế giới cổ tích | Thạch Sanh | Truyện cổ tích | Hai tuyến nhân vật đối lập (Thạch Sanh hiền lành, dũng cảm – Lý Thông gian xảo); vật thần là cây đàn và niêu cơm; kết thúc có hậu. |
| Cây khế | Truyện cổ tích | Người em hiền lành được chim thần trả ơn bằng vàng, người anh tham lam bị biển cuốn; bài học về lòng tham và cách đối xử giữa anh em. | |
| Vua chích chòe | Truyện cổ tích (nước ngoài) | Nàng công chúa kiêu kì, hay chê bai người khác, phải trải qua cuộc sống vất vả mới hiểu giá trị của sự khiêm nhường. | |
| 8. Khác biệt và gần gũi | Xem người ta kìa! (Lạc Thanh) | Văn bản nghị luận | Từ câu cửa miệng của người mẹ, tác giả bàn chuyện vừa hòa nhập với mọi người vừa giữ được nét riêng của mình. |
| Hai loại khác biệt (Giong-mi Mun) | Văn bản nghị luận | Đi từ một trải nghiệm trong lớp học để phân biệt sự khác biệt vô nghĩa với sự khác biệt có ý nghĩa. | |
| Bài tập làm văn (Rơ-nê Gô-xi-nhi, Giăng-giắc Xăng-pê) | Truyện | Ni-cô-la nhờ bố làm hộ bài văn tả người bạn thân nhất, rồi hai người lớn cãi nhau; tiếng cười về thói làm hộ và về chuyện mỗi người bạn một vẻ. | |
| 9. Trái Đất – ngôi nhà chung | Trái Đất – cái nôi của sự sống (Hồ Thanh Trang) | Văn bản thông tin | Có sa-pô, đề mục, ảnh minh họa; nước là điều kiện then chốt của sự sống; đoạn cuối đặt ra câu hỏi về sức chịu đựng của Trái Đất trước tác động của con người. |
| Các loài chung sống với nhau như thế nào? (Ngọc Phú) | Văn bản thông tin | Sự đa dạng của muôn loài và mối ràng buộc giữa chúng; con người cần tôn trọng sự sống chung ấy. | |
| Trái Đất (Ra-xun Gam-da-tốp) | Thơ | Văn bản kết nối chủ điểm: sau hai văn bản thông tin, chủ đề Trái Đất được nhìn lại qua cảm xúc của một nhà thơ. | |
| 10. Cuốn sách tôi yêu | Bài học dự án: đọc sách tự chọn (Sách hay cùng đọc, Cuốn sách yêu thích), bài Nhà thơ Lò Ngân Sủn – người con của núi (Minh Khoa) ở mục Gặp gỡ tác giả, mục Phiêu lưu cùng trang sách; sáng tạo sản phẩm minh họa sách và Ngày hội với sách. | ||
Văn bản thực hành đọc của từng bài: Bánh chưng, bánh giầy (Bài 6), Sọ Dừa (Bài 7), Tiếng cười không muốn nghe của Minh Đăng (Bài 8), Sinh vật trên Trái Đất được hình thành như thế nào? của Nguyễn Quang Riệu (Bài 9). Đề kiểm tra hay lấy ngữ liệu ngoài sách cùng loại với các văn bản này, vì vậy nắm đặc điểm thể loại quan trọng hơn thuộc lòng nội dung.
Trả lời 5 câu Ôn tập học kì II (trang 108)
Ở đầu trang 108, sách nêu hai yêu cầu cần đạt. Thứ nhất, em nhớ lại kiến thức về thể loại hoặc loại văn bản, kiểu bài viết, nội dung nói và nghe, kiến thức tiếng Việt của học kì II. Thứ hai, em dùng tổng hợp những điều đó để luyện đọc, viết, nói và nghe.
Câu 1 (trang 108): Lập danh sách thể loại, loại văn bản và chọn văn bản yêu thích
Lập danh sách các thể loại hoặc loại văn bản đã được học trong Ngữ văn 6, tập hai. Với mỗi thể loại hoặc loại văn bản, chọn một văn bản mà em yêu thích và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Chỉ ra đặc điểm cơ bản của thể loại hoặc loại văn bản được thể hiện qua văn bản ấy.
b. Trình bày điều em tâm đắc với văn bản đã chọn qua đoạn viết ngắn hay qua hình thức thuyết trình trước các bạn hoặc người thân.
Trả lời:
Danh sách: truyền thuyết (Bài 6), văn bản thông tin thuật lại một sự kiện (Bài 6), truyện cổ tích (Bài 7), văn bản nghị luận (Bài 8), truyện (văn bản kết nối chủ điểm ở Bài 8), văn bản thông tin (Bài 9), thơ (văn bản kết nối chủ điểm ở Bài 9). Bài 10 không học thể loại mới mà luyện đọc sách theo hứng thú riêng.
a. Mỗi loại chọn một văn bản, đối chiếu với đặc điểm đã học:
| Thể loại / loại văn bản | Văn bản em chọn | Đặc điểm thể hiện qua văn bản |
|---|---|---|
| Truyền thuyết | Sơn Tinh, Thủy Tinh | Gắn với thời đại Hùng Vương (vua Hùng thứ mười tám kén rể cho Mị Nương); nhân vật là các vị thần có tài phi thường: một người dâng nước, một người bốc đồi dời núi; yếu tố kì ảo dày đặc; truyện giải thích hiện tượng lũ lụt và thể hiện khát vọng làm chủ thiên nhiên. |
| Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện | Ai ơi mồng 9 tháng 4 | Cho biết rõ thời gian (mồng 9 tháng Tư âm lịch), địa điểm (làng Phù Đổng), các nghi lễ của hội Gióng; sự việc xếp theo trình tự thời gian; xen giải thích ý nghĩa để người đọc hiểu vì sao lễ hội được gìn giữ. |
| Truyện cổ tích | Thạch Sanh | Nhân vật chính là chàng mồ côi nghèo, chính diện đối lập với Lý Thông phản diện; nhiều chi tiết hoang đường (chằn tinh, đại bàng, cây đàn thần, niêu cơm ăn mãi không hết); kể theo trình tự thời gian; kết thúc người tốt được đền đáp, kẻ ác bị trừng trị. |
| Văn bản nghị luận | Hai loại khác biệt | Có vấn đề rõ (thế nào là khác biệt đáng có); ý kiến của người viết được nêu thẳng; lí lẽ đi kèm bằng chứng lấy từ một lớp học có thật; cách lập luận đi từ trải nghiệm cụ thể tới kết luận chung. |
| Truyện | Bài tập làm văn | Người kể xưng “tôi” là cậu bé Ni-cô-la; cốt truyện xoay quanh một tình huống nhỏ ở nhà; tiếng cười đến từ chỗ người lớn tranh nhau làm hộ bài cho trẻ con. |
| Văn bản thông tin | Trái Đất – cái nôi của sự sống | Có nhan đề, sa-pô, các đề mục chia phần, ảnh minh họa; các phần nối nhau theo quan hệ nhân – quả; ngôn ngữ chính xác, khách quan. |
| Thơ | Trái Đất | Nội dung đi qua cảm xúc chứ không qua số liệu: nhà thơ bày tỏ tình cảm của mình bằng hình ảnh, nhịp điệu, cách gieo vần; cùng đề tài với văn bản thông tin nhưng cách nói khác hẳn. |
b. Đoạn viết ngắn về Thạch Sanh:
Trong truyện Thạch Sanh, em nhớ nhất không phải trận chém chằn tinh mà là lúc chàng ngồi trong ngục gảy đàn. Bị cướp công hai lần, bị lấp cửa hang, rồi bị vu oan, Thạch Sanh không than một lời nào với người đời, chỉ gửi nỗi oan vào tiếng đàn. Chính tiếng đàn ấy làm công chúa khỏi câm và giúp sự thật được sáng tỏ. Khi đã được minh oan, chàng còn tha cho mẹ con Lý Thông. Đến lúc quân mười tám nước kéo tới, chàng lại dùng tiếng đàn và một niêu cơm nhỏ để họ tự rút lui. Em tâm đắc ở chỗ người hiền trong truyện không thắng bằng mưu mẹo, mà thắng bằng sự ngay thẳng và lòng tốt. Nhân dân xưa đã tin như vậy, và em nghĩ niềm tin ấy vẫn đáng giữ.
Nếu thuyết trình, em mở đầu bằng một câu hỏi cho người nghe (theo bạn, vũ khí mạnh nhất của Thạch Sanh là gì?), sau đó kể ngắn hai chi tiết cây đàn và niêu cơm, kết thúc bằng điều mình rút ra. Thời gian nói khoảng hai phút là vừa.
Câu 2 (trang 108): Các kiểu bài viết đã thực hành và yêu cầu của từng kiểu
Hãy nêu các kiểu bài viết mà em đã thực hành khi học Ngữ văn 6, tập hai. Với mỗi kiểu bài, cho biết:
a. Mục đích mà kiểu bài hướng tới.
b. Yêu cầu đối với mỗi kiểu bài.
c. Các bước cơ bản để thực hiện bài viết.
d. Các đề tài cụ thể mà em muốn viết hoặc có thể viết thêm với mỗi kiểu bài (ngoài đề tài em đã chọn trong quá trình học).
e. Những kinh nghiệm mà em tự rút ra được khi thực hiện viết từng kiểu bài.
Trả lời:
Học kì II có sáu kiểu bài viết. Các bước làm bài của cả sáu kiểu đều theo một vòng chung: chuẩn bị → tìm ý và lập dàn ý → viết bài → đọc soát, sửa lỗi, nên bảng chỉ ghi chỗ khác nhau ở bước chuẩn bị (mục c).
| Kiểu bài (bài học) | a. Mục đích | b. Yêu cầu | c. Lưu ý ở bước chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Thuyết minh thuật lại một sự kiện (Bài 6) | Giúp người đọc hình dung một sự kiện, một sinh hoạt văn hóa đã diễn ra và hiểu ý nghĩa của nó. | Cho người đọc biết đó là sự kiện gì, diễn ra khi nào, ở đâu, nhằm mục đích gì; thuật diễn biến theo trình tự hợp lí, thường là trình tự thời gian; chọn vài chi tiết nổi bật; kết bằng ý nghĩa hoặc cảm nghĩ. | Chọn sự kiện em được dự hoặc có đủ tư liệu; ghi lại thời gian, tên người, số liệu chính xác. |
| Đóng vai nhân vật kể lại một truyện cổ tích (Bài 7) | Kể lại câu chuyện quen thuộc từ góc nhìn của một nhân vật, làm câu chuyện mới mẻ hơn. | Ngôi thứ nhất, xưng “tôi” theo nhân vật đã chọn; giữ đúng các sự việc chính của truyện gốc; thêm suy nghĩ, cảm xúc, miêu tả hợp với nhân vật. | Chọn nhân vật có mặt ở nhiều sự việc; đọc lại truyện, gạch các sự việc chính. |
| Trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) mà em quan tâm (Bài 8) | Nói rõ suy nghĩ của mình về một hiện tượng và thuyết phục người đọc đồng tình. | Nêu được hiện tượng; ý kiến rõ ràng; có lí lẽ và bằng chứng; các ý sắp xếp hợp lí; khẳng định lại ý kiến ở cuối bài. | Chọn hiện tượng gần gũi, em thật sự có ý kiến; thu thập ví dụ từ đời sống, sách báo. |
| Biên bản một cuộc họp, cuộc thảo luận (Bài 9) | Ghi lại trung thực diễn biến, ý kiến và kết luận của cuộc họp để làm căn cứ về sau. | Đúng thể thức: tên biên bản, thời gian, địa điểm, thành phần, người chủ trì, thư kí; nội dung ghi ngắn gọn, khách quan, không bình luận; kết luận; giờ kết thúc; chữ kí chủ tọa và thư kí. | Kẻ sẵn khung biên bản; ghi trong lúc họp, hoàn thiện ngay sau buổi họp. |
| Tóm tắt bằng sơ đồ nội dung của một văn bản đơn giản (Bài 9) | Nắm ý chính và trình bày lại một cách trực quan, dễ nhớ. | Đủ ý chính, đúng trình tự văn bản gốc; thể hiện quan hệ giữa các ý bằng khung, mũi tên; chữ ngắn gọn, dùng từ khóa. | Đọc kĩ văn bản, gạch ý chính từng phần, chọn kiểu sơ đồ (hình cây, chuỗi, mạng nhện). |
| Trình bày ý kiến về một hiện tượng đời sống được gợi ra từ cuốn sách đã đọc (Bài 10) | Chia sẻ suy nghĩ về một vấn đề của cuộc sống mà cuốn sách làm em chú ý. | Nêu tên sách, tác giả; nêu hiện tượng đời sống gợi ra từ sách và ý kiến của em; dùng lí lẽ, bằng chứng lấy cả từ sách lẫn đời sống. | Ghi lại đoạn, chi tiết trong sách làm em suy nghĩ ngay khi đọc. |
Bài 10 còn có phần sáng tạo sản phẩm nghệ thuật (tranh, truyện tranh minh họa sách). Phần này không phải bài văn nên không xếp vào bảng.
d. Đề tài em có thể viết thêm:
- Thuật lại sự kiện: Hội khỏe Phù Đổng của trường; buổi lễ trưởng thành Đội; phiên chợ quê ngày Tết; lễ hội đua thuyền ở địa phương.
- Đóng vai kể chuyện: vai chim thần trong Cây khế; vai Lý Thông kể lại và hối hận; vai cô út trong Sọ Dừa; vai người hát rong trong Vua chích chòe.
- Trình bày ý kiến: chuyện đặt biệt danh, chế giễu ngoại hình bạn; xem video ngắn quá nhiều; mang đồ ăn vặt vào lớp; sách giấy hay sách điện tử.
- Biên bản: buổi họp lớp chuẩn bị cho ngày 20 tháng 11; buổi thảo luận nhóm phân công làm báo tường.
- Tóm tắt bằng sơ đồ: Các loài chung sống với nhau như thế nào?; một bài báo về tiết kiệm nước.
- Ý kiến gợi ra từ sách: Dế Mèn phiêu lưu kí và thói kiêu căng; một cuốn sách về loài vật và chuyện đối xử với vật nuôi.
e. Một số kinh nghiệm thật sự hữu ích:
- Với bài thuật lại sự kiện, ghi chép ngay khi sự kiện diễn ra, vì nhớ lại sau vài ngày rất dễ lẫn thứ tự.
- Khi đóng vai, đọc lại bài và tìm xem có câu nào nhân vật “biết” điều mà nhân vật đó không thể biết hay không. Đây là lỗi hay gặp nhất.
- Bài nghị luận yếu thường vì chỉ có lí lẽ, thiếu bằng chứng. Mỗi ý nên kèm ít nhất một ví dụ cụ thể.
- Biên bản không cần câu văn hay mà cần đúng và đủ; tránh chen cảm xúc cá nhân.
- Sơ đồ tóm tắt nên vẽ nháp bằng bút chì trước, vì các ý thường phải dời chỗ.
Câu 3 (trang 108): Nội dung nói và nghe, so sánh mục đích hoạt động nói ở năm bài
Nhắc lại những nội dung mà em đã thực hành nói và nghe ở mỗi bài trong học kì vừa qua. Cho biết mục đích của hoạt động nói ở các bài Chuyện kể về những người anh hùng, Thế giới cổ tích, Khác biệt và gần gũi, Trái Đất – ngôi nhà chung và Cuốn sách tôi yêu có gì giống và khác nhau.
Trả lời:
| Bài | Nội dung nói và nghe | Mục đích của hoạt động nói |
|---|---|---|
| 6. Chuyện kể về những người anh hùng | Kể lại một truyền thuyết | Tái hiện câu chuyện cho người nghe, truyền niềm tự hào về người anh hùng. |
| 7. Thế giới cổ tích | Kể lại một truyện cổ tích bằng lời một nhân vật | Kể chuyện theo cách mới, giúp người nghe thấy được suy nghĩ của nhân vật. |
| 8. Khác biệt và gần gũi | Trình bày ý kiến về một hiện tượng (vấn đề) đời sống | Bày tỏ quan điểm và thuyết phục người nghe. |
| 9. Trái Đất – ngôi nhà chung | Thảo luận về giải pháp khắc phục nạn ô nhiễm môi trường | Cùng nhau trao đổi để tìm ra giải pháp chung, nghe và đáp lại ý kiến của bạn. |
| 10. Cuốn sách tôi yêu | Giới thiệu sản phẩm minh họa sách ở Ngày hội với sách; trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống được gợi ra từ cuốn sách đã đọc | Giới thiệu sản phẩm, chia sẻ cảm nhận và quan điểm, lan tỏa niềm vui đọc sách. |
Giống nhau: cả năm hoạt động đều là nói trước người nghe, dựa trên những gì em vừa đọc và viết trong cùng bài học; đều cần chuẩn bị dàn ý, nói rõ ràng, kết hợp ánh mắt, cử chỉ và biết lắng nghe phản hồi.
Khác nhau: Bài 6 và Bài 7 là kể: người nói cần lôi cuốn, giữ đúng cốt truyện, có cảm xúc. Bài 8 và một phần Bài 10 là trình bày ý kiến: cái quan trọng là lí lẽ và bằng chứng. Bài 9 là thảo luận nhóm: không ai nói một mình, mục đích là thống nhất được giải pháp, nên kĩ năng nghe và nhường lời quan trọng ngang kĩ năng nói. Phần giới thiệu sản phẩm ở Bài 10 lại gần với thuyết minh: người nói giải thích ý tưởng của bức tranh, mô hình mình làm.
Câu 4 (trang 108): Tóm tắt kiến thức tiếng Việt học kì II và tác dụng với đọc, viết, nói
Tóm tắt những kiến thức tiếng Việt mà em đã được học trong Ngữ văn 6, tập hai (theo mẫu). Hãy cho biết những kiến thức tiếng Việt ấy đã giúp em đọc, viết, nói và nghe như thế nào. (Mẫu trong sách: Bài Chuyện kể về những người anh hùng – Dấu chấm phẩy: thường được dùng để đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một chuỗi liệt kê phức tạp. Ví dụ: Én bố mẹ tấp nập đi, về, mải mốt mớm mồi cho con; én anh chị rập rờn bay đôi; én ra ràng chấp chới vỗ cánh bên rìa hốc đá. (Hà My, Hang Én).)
Trả lời:
| Bài | Kiến thức tiếng Việt | Ví dụ tự đặt |
|---|---|---|
| 6. Chuyện kể về những người anh hùng | Dấu chấm phẩy dùng để ngăn các bộ phận trong một chuỗi liệt kê phức tạp. Nghĩa của từ ngữ: hiểu nghĩa yếu tố Hán Việt (giả trong sứ giả chỉ người) và nghĩa thành ngữ. Biện pháp tu từ điệp ngữ. | “Sân trường ngày hội thật nhộn nhịp: lớp 6A kéo co bên gốc phượng; lớp 6B nhảy bao bố ở góc sân; thầy cô đứng quanh vòng tròn reo hò cổ vũ.” |
| 7. Thế giới cổ tích | Nghĩa của từ ngữ: đoán nghĩa từ dựa vào các yếu tố tạo nên từ (gia tài: gia là nhà, tài là của cải) hoặc dựa vào từ ngữ xung quanh. Điệp ngữ và tác dụng nhấn mạnh, tạo nhịp. | Gia sản đoán được là của cải trong nhà; trong câu Chim bay mãi, bay mãi, việc lặp bay mãi gợi chặng đường rất xa. |
| 8. Khác biệt và gần gũi | Trạng ngữ: thành phần phụ, thường đứng đầu câu, nêu thời gian, nơi chốn, mục đích, cách thức… và giúp liên kết câu trong đoạn. Nghĩa của thành ngữ (chung sức chung lòng, mười phân vẹn mười). Lựa chọn từ ngữ và lựa chọn cấu trúc câu cho phù hợp với ý muốn nói. | “Sáng chủ nhật, cả lớp em đi trồng cây ở bờ đê.” (trạng ngữ chỉ thời gian); “Để kịp nộp bài, Lan thức dậy từ năm giờ sáng.” (trạng ngữ chỉ mục đích). |
| 9. Trái Đất – ngôi nhà chung | Văn bản và đoạn văn: văn bản là đơn vị giao tiếp hoàn chỉnh; đoạn văn là bộ phận của văn bản, gồm một hoặc nhiều câu cùng nói về một ý, bắt đầu bằng chữ viết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm câu. Từ mượn: phần lớn từ mượn trong tiếng Việt có gốc Hán, sau đó là gốc Pháp, những năm gần đây thêm nhiều từ gốc Anh; cần dùng đúng lúc, đúng chỗ. | Từ mượn tiếng Hán: hải cảng, môi trường; tiếng Pháp: ô-xi, xà phòng; tiếng Anh: in-tơ-nét, video. |
| 10. Cuốn sách tôi yêu | Không có bài thực hành tiếng Việt riêng; em vận dụng các kiến thức trên khi viết và nói về cuốn sách đã đọc. | |
Những kiến thức này giúp ích theo từng kĩ năng:
- Đọc: cách đoán nghĩa từ giúp em hiểu những từ cũ trong truyện dân gian mà không phải tra từ điển liên tục; nhận ra từ mượn giúp đọc văn bản thông tin ở Bài 9 nhanh hơn; thấy được điệp ngữ thì hiểu vì sao người kể nhấn mạnh một chi tiết.
- Viết: dấu chấm phẩy giúp câu thuật lại sự kiện không bị rối khi phải kể nhiều hoạt động cùng lúc; trạng ngữ giúp nối câu trong bài nghị luận; biết đoạn văn là gì thì chia bài rõ ràng, mỗi đoạn một ý.
- Nói và nghe: chọn đúng từ ngữ, cấu trúc câu làm lời nói có sức thuyết phục hơn khi trình bày ý kiến; tránh lạm dụng từ mượn tiếng Anh khi nói chuyện với người lớn tuổi.
Câu 5 (trang 108): Luyện tập, củng cố kĩ năng đọc, viết, nói và nghe
Luyện tập, củng cố kĩ năng đọc, viết, nói và nghe theo hướng dẫn của giáo viên.
Trả lời:
Câu này em làm theo yêu cầu của thầy cô trên lớp. Nếu tự ôn ở nhà, em có thể chia việc như sau:
| Kĩ năng | Bài luyện gợi ý | Cách tự kiểm tra |
|---|---|---|
| Đọc | Tìm đọc một truyền thuyết (Con Rồng cháu Tiên, Sự tích Hồ Gươm) và một truyện cổ tích ngoài sách (Tấm Cám, Sự tích cây vú sữa). | Trả lời được: nhân vật chính là ai, chi tiết kì ảo nào, truyện gửi gắm điều gì. |
| Viết | Viết một bài trình bày ý kiến trong 60 phút; viết một biên bản họp tổ. | Đối chiếu với cột “Yêu cầu” ở bảng Câu 2, đánh dấu ý còn thiếu. |
| Nói và nghe | Kể lại một truyện cổ tích bằng lời một nhân vật cho người thân nghe trong 3 phút. | Nhờ người nghe nhận xét: có đúng cốt truyện không, có giữ đúng ngôi kể không. |
| Tiếng Việt | Mỗi kiến thức ở Câu 4 đặt thêm hai câu ví dụ. | Tự gạch chân trạng ngữ, khoanh dấu chấm phẩy, gọi tên từ mượn trong câu của mình. |
Đề kiểm tra cuối học kì II Ngữ văn 6 tham khảo (tự soạn, có đáp án)
Đề do Văn VN biên soạn theo cấu trúc thường gặp, thời gian làm bài 90 phút. Ngữ liệu đọc hiểu là truyền thuyết Hồ Gươm do Văn VN kể lại bằng lời văn riêng.
I. Đọc hiểu (4 điểm)
Em hãy đọc kĩ câu chuyện dưới đây rồi lần lượt làm các câu từ 1 đến 6.
Hồi giặc Minh đô hộ nước ta, chúng coi người Việt chẳng khác gì trâu ngựa, bắt dân lên rừng tìm trầm, xuống biển mò ngọc trai. Ở vùng núi Lam Sơn, Lê Lợi tụ họp những người yêu nước dựng cờ khởi nghĩa. Nhưng buổi đầu quân ít, khí giới thiếu, nhiều trận phải rút vào rừng.
Thuở ấy có một người đánh cá tên là Lê Thận. Một đêm, Thận thả lưới ở khúc sông quen. Kéo lên thấy nặng tay, anh mừng thầm, nhưng trong lưới chỉ có một thanh sắt đen sì. Anh ném nó xuống nước rồi sang chỗ khác thả lưới. Lần thứ hai, rồi lần thứ ba, thanh sắt ấy vẫn nằm trong lưới của anh. Thận đưa lại gần ngọn đuốc mới nhận ra đó là một lưỡi gươm, bèn mang về dựng ở góc nhà.
Về sau, Thận gia nhập nghĩa quân. Một lần Lê Lợi cùng mấy tướng ghé nhà Thận. Căn nhà tối om bỗng sáng rực một góc: lưỡi gươm đang tỏa ánh sáng. Lê Lợi cầm lên xem, thấy trên lưỡi có khắc hai chữ “Thuận Thiên”, nhưng lúc ấy chưa ai đoán ra ý nghĩa.
Ít lâu sau, bị giặc đuổi gấp, Lê Lợi lánh vào rừng sâu. Giữa đêm, ông thấy trên ngọn một cây đa có ánh sáng lạ. Trèo lên, ông lấy được một chuôi gươm nạm ngọc. Đem chuôi tra vào lưỡi gươm ở nhà Thận thì vừa khít như được làm ra để dành cho nhau. Lê Thận nâng gươm dâng lên Lê Lợi và nói rằng trời đã trao việc lớn cho chủ tướng.
Từ khi có gươm thần, nghĩa quân như được tiếp thêm sức: trận nào cũng thắng giòn giã; đồn giặc nối nhau thất thủ; kho lương của giặc lần lượt về tay quân ta. Chẳng bao lâu, giặc Minh phải rút về nước.
Một năm sau khi lên ngôi vua, Lê Lợi ngự thuyền rồng dạo hồ Tả Vọng giữa kinh thành. Một con rùa vàng lớn nổi lên mặt nước, nói rằng Long Quân sai nó đến đòi lại gươm thần. Nhà vua hiểu ra, rút gươm trao cho rùa. Rùa ngậm gươm lặn xuống, mặt hồ còn le lói một vệt sáng xanh. Từ đó, hồ Tả Vọng được gọi là hồ Hoàn Kiếm, nghĩa là hồ trả gươm.
(Văn VN kể lại theo truyền thuyết)
Câu 1. Câu chuyện trên thuộc thể loại nào?
A. Truyện cổ tích B. Truyền thuyết C. Văn bản thông tin D. Văn bản nghị luận
Câu 2. Chi tiết nào dưới đây không phải là chi tiết kì ảo?
A. Lưỡi gươm ba lần nằm trong lưới của Lê Thận
B. Chuôi gươm tỏa sáng trên ngọn cây đa
C. Lê Lợi tụ họp những người yêu nước dựng cờ khởi nghĩa
D. Rùa vàng nổi lên đòi lại gươm thần
Câu 3. Trong câu “Từ khi có gươm thần, nghĩa quân như được tiếp thêm sức: trận nào cũng thắng giòn giã; đồn giặc nối nhau thất thủ; kho lương của giặc lần lượt về tay quân ta.”, dấu chấm phẩy được dùng để làm gì?
A. Kết thúc một câu trần thuật
B. Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một chuỗi liệt kê phức tạp
C. Báo hiệu lời nói trực tiếp của nhân vật
D. Ngăn cách trạng ngữ với phần còn lại của câu
Câu 4. Tên gọi Hoàn Kiếm có nghĩa là gì, và đây là từ mượn của ngôn ngữ nào?
A. Hồ trả gươm – mượn tiếng Hán B. Hồ giữ gươm – mượn tiếng Hán C. Hồ trả gươm – mượn tiếng Pháp D. Gươm thần – từ thuần Việt
Câu 5. Xác định trạng ngữ trong câu “Một năm sau khi lên ngôi vua, Lê Lợi ngự thuyền rồng dạo hồ Tả Vọng giữa kinh thành.” và nêu tác dụng của trạng ngữ đó.
Câu 6. Lưỡi gươm được tìm thấy dưới sông, chuôi gươm lại được tìm thấy trên rừng. Theo em, chi tiết này muốn nói điều gì về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn? Trả lời trong 3–5 câu.
II. Viết (6 điểm)
Chọn một trong hai đề:
Đề 1. Viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện (một hoạt động văn hóa, thể thao hoặc một buổi lễ) mà em đã tham gia hoặc chứng kiến ở trường, ở địa phương.
Đề 2. Có bạn cho rằng đặt biệt danh cho bạn bè chỉ là chuyện đùa vui. Viết bài văn trình bày ý kiến của em về hiện tượng này.
Đáp án và hướng dẫn chấm
| Câu | Đáp án / gợi ý | Điểm |
|---|---|---|
| 1 | B. Truyện gắn với nhân vật và sự kiện lịch sử có thật (Lê Lợi, khởi nghĩa Lam Sơn), có yếu tố kì ảo và giải thích tên gọi một địa danh. | 0,5 |
| 2 | C. Đây là sự việc lịch sử, bình thường; ba chi tiết còn lại đều hoang đường. | 0,5 |
| 3 | B. Ba vế trận nào cũng thắng giòn giã, đồn giặc nối nhau thất thủ, kho lương… về tay quân ta là ba bộ phận liệt kê, mỗi vế có cấu tạo khá dài. | 0,5 |
| 4 | A. Hoàn là trả lại, kiếm là gươm; đây là từ mượn tiếng Hán (từ Hán Việt). | 0,5 |
| 5 | Trạng ngữ: Một năm sau khi lên ngôi vua. Tác dụng: cho biết thời gian sự việc trả gươm diễn ra; nối đoạn này với đoạn trước (sau chiến thắng), làm mạch kể liền lạc. | 1,0 |
| 6 | Ý hợp lí, ví dụ: gươm có lưỡi ở sông, chuôi ở rừng, ghép lại vừa khít cho thấy sức mạnh của nghĩa quân là sức mạnh hợp lại của mọi miền, miền xuôi và miền ngược, người đánh cá và người làm rừng; chỉ khi đoàn kết, cuộc khởi nghĩa mới thắng. Đúng 3–5 câu, diễn đạt rõ. | 1,0 |
| Viết | Đề 1: giới thiệu sự kiện, thời gian, địa điểm; thuật diễn biến theo trình tự; có chi tiết nổi bật; nêu ý nghĩa, cảm nghĩ. Đề 2: nêu hiện tượng, ý kiến rõ ràng (đồng tình hay không), ít nhất hai lí lẽ có bằng chứng, nêu cách ứng xử phù hợp. Chấm chung: đúng kiểu bài, bố cục đủ ba phần (1,0); nội dung (3,5); chính tả, dùng từ, đặt câu (1,0); sáng tạo (0,5). | 6,0 |
Những chỗ học sinh lớp 6 hay mất điểm ở bài thi cuối năm
- Nhầm truyền thuyết với cổ tích. Mẹo phân biệt: truyền thuyết gắn với một thời đại, nhân vật hoặc dấu tích có thật (vua Hùng, Lê Lợi, làng Gióng, hồ Gươm); cổ tích xoay quanh số phận của những con người bình thường như người mồ côi, người em út, người nghèo, và thường kết thúc có hậu.
- Khi đóng vai lại kể ở ngôi thứ ba. Đang xưng “tôi” là Thạch Sanh, vài đoạn sau lại viết “Thạch Sanh nghĩ rằng…”. Đọc soát riêng các đại từ trước khi nộp bài.
- Bài nghị luận chỉ toàn lí lẽ. Người chấm cần thấy bằng chứng: một chuyện có thật trong lớp, một số liệu, một nhân vật trong sách.
- Bỏ qua câu hỏi tiếng Việt. Dấu chấm phẩy, trạng ngữ, từ mượn là những câu dễ ghi điểm nhất. Gạch chân đúng rồi mới giải thích tác dụng.
- Trả lời quá số câu cho phép. Đề ghi 3–5 câu mà viết nửa trang vẫn bị trừ điểm diễn đạt.
Xem thêm:
- Ôn tập học kì I Ngữ văn 6 Kết nối tri thức (trang 131 tập một)
- Soạn bài Thạch Sanh (Bài 7)
- Soạn bài Hai loại khác biệt (Bài 8)
- Đóng vai nhân vật kể lại truyện Vua chích chòe (bài viết mẫu cho kiểu bài Bài 7)
- Kể lại truyện Sọ Dừa bằng lời văn của em hoặc nhân vật Sọ Dừa
- Mục lục Ngữ văn 6 Kết nối tri thức