Soạn bài Hai loại khác biệt (Giong-mi Mun) – Ngữ văn 6 Kết nối tri thức

Em có muốn thể hiện sự khác biệt so với các bạn trong lớp hay không? Vì sao?

Trả lời:

Gợi ý: Em có muốn mình khác biệt, nhưng không phải bằng vẻ ngoài lạ mắt. Em mong được các bạn nhớ đến vì một điều tốt riêng của mình, chẳng hạn vẽ đẹp, kể chuyện hay hay luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác. Có nét riêng như vậy giúp em tự tin hơn và biết mình có giá trị gì trong tập thể.

Em suy nghĩ như thế nào về một bạn không hề cố tỏ ra khác biệt, nhưng vẫn có những ưu điểm vượt trội?

Trả lời:

Em rất quý những bạn như vậy. Bạn không cần phô trương mà vẫn nổi bật nhờ năng lực và cách cư xử thật sự của mình. Điều đó cho thấy bạn khiêm tốn, chín chắn và chỉ chú tâm làm thật tốt việc của bản thân. Em muốn học theo bạn ấy hơn là học theo những người chỉ thích gây chú ý.

Theo dõi: Bài tập mà giáo viên giao cho học sinh thực hiện nhằm mục đích gì?

Trả lời:

Theo lời thầy, bài tập là dịp để mỗi học sinh cho mọi người thấy con người thật của mình rõ hơn thường ngày. Đi kèm là một điều kiện duy nhất: không làm hại, không quấy rầy ai và không vi phạm nội quy.

Theo dõi: Bằng chứng thể hiện sự khác biệt của số đông học sinh trong lớp.

Trả lời:

• Nhiều bạn dùng trang phục kì quặc để thể hiện cá tính (chính người viết cũng mặc đồ ngủ đến trường).
• Có bạn để tóc lạ, có bạn bày trò với đồ trang sức hay phấn son.
• Có bạn làm những việc ồn ào để gây chú ý: mấy bạn gái dắt tay nhau đi khắp hành lang, vừa cười vừa hát như các em nhỏ, một bạn nữ nhào lộn giữa phòng ăn.

Theo dõi: Bằng chứng cho thấy sự khác biệt của J?

Trả lời:

• Vẻ ngoài của J không thay đổi gì so với mọi ngày.
• Mỗi lần được gọi, cậu đứng dậy trả lời, giọng chậm rãi, rõ ràng, lễ độ và chân thành.
• Cậu thưa thầy cô đúng mực, gọi bạn bè bằng anh chị.
• Hết tiết, cậu lên bắt tay thầy giáo như để cảm ơn.

Suy luận: Vì sao các bạn học sinh trong lớp ngạc nhiên về J?

Trả lời:

• J vốn là cậu bạn trầm lặng, không kì quặc mà cũng chẳng nổi tiếng, nên không ai nghĩ cậu sẽ gây ấn tượng.
• Giữa lúc cả lớp đua nhau làm trò lạ, J lại chọn cách nghiêm túc, trân trọng từng tiết học – điều chưa ai nghĩ tới.
• Thái độ ấy lạ đến mức các bạn còn băn khoăn không biết cậu làm thật hay đùa.

Theo dõi: Cách sử dụng lí lẽ để làm rõ vấn đề.

Trả lời:

Sau khi kể chuyện, người viết nêu lí lẽ chính: sự khác biệt chia thành hai kiểu: kiểu vô nghĩa và kiểu có ý nghĩa. Tác giả dùng ngay câu chuyện vừa kể làm bằng chứng: lựa chọn của bản thân và đa số bạn bè (dễ dàng, không cần suy nghĩ) minh họa cho loại thứ nhất; còn cách làm của J (nghiêm túc, chững chạc, cần dũng cảm) minh họa cho loại thứ hai. Kết quả là cái nhìn của cả lớp về J thay đổi hẳn – đó là bằng chứng cho sức nặng của sự khác biệt có ý nghĩa.

Theo dõi: Kết luận nào được người viết rút ra sau khi trình bày lí lẽ và bằng chứng?

Trả lời:

Kết luận: những người tìm cách gây chú ý bằng trò ồn ào, dễ dãi rốt cuộc sẽ bị chúng ta lướt qua, vì thật ra họ chẳng khác ai. Chỉ những người khác biệt một cách có ý nghĩa mới được chú ý và được xem là khác biệt thật sự.

Văn bản có kể một câu chuyện mà tác giả là người trong cuộc. Theo em, giữa việc kể lại câu chuyện và rút ra bài học từ câu chuyện, điều nào quan trọng hơn? Căn cứ vào đâu mà em xác định như vậy?

Trả lời:

Rút ra bài học quan trọng hơn. Căn cứ:

• Nhan đề Hai loại khác biệt chính là nội dung của bài học, không phải tên câu chuyện.
• Câu chuyện chỉ được kể đủ để làm bằng chứng; người viết còn không nhớ rõ đó là tiết học môn gì và gọi nhân vật bằng một chữ cái J – chi tiết cụ thể không phải điều cốt yếu.
• Hai đoạn cuối dành hẳn cho việc phân tích, khái quát thành bài học chung cho mọi người.

Việc thể hiện sự khác biệt của số đông các bạn trong lớp và của J hoàn toàn khác nhau. Sự khác nhau ấy biểu hiện cụ thể như thế nào?

Trả lời:

Trong văn bản này, tác giả đi từ thực tế để rút ra điều cần bàn luận hay nêu điều cần bàn trước, sau đó mới đưa ra bằng chứng từ thực tế để chứng minh? Hãy nhận xét về sự lựa chọn cách triển khai này.

Trả lời:

• Người viết xuất phát từ thực tế: kể trọn câu chuyện về bài tập 24 giờ trước, rồi mới nêu ý kiến về hai loại khác biệt.
• Nhận xét: cách triển khai này tự nhiên, hấp dẫn. Người đọc bị cuốn vào câu chuyện, tự mình cảm nhận sự thay đổi thái độ với J, nên khi đọc đến phần bàn luận thì dễ đồng tình. Bài nghị luận nhờ vậy nhẹ nhàng, gần gũi, không giống lời giảng giải khô khan.

Tác giả phân chia sự khác biệt thành hai loại: sự “khác biệt vô nghĩa” (qua cách thể hiện của số đông các bạn trong lớp) và sự “khác biệt có ý nghĩa” (qua cách thể hiện của J). Em có đồng tình với cách phân chia như thế không? Vì sao?

Trả lời:

Em đồng tình. Khác biệt vô nghĩa chỉ là thay đổi bề ngoài, ai muốn cũng làm được, nên khi nhiều người cùng làm thì nó lại thành giống nhau. Khác biệt có ý nghĩa xuất phát từ suy nghĩ, thái độ và hành động có giá trị, đòi hỏi sự nghiêm túc và cả lòng can đảm, vì thế mới để lại ấn tượng lâu dài. Cách chia này giúp em biết nên đầu tư vào điều gì khi muốn khẳng định bản thân.

Do đâu số đông thường thể hiện sự khác biệt vô nghĩa? Muốn tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa, con người cần có những năng lực và phẩm chất gì?

Trả lời:

• Lí do số đông chọn khác biệt vô nghĩa: đó là cách nhanh, dễ, không tốn công suy nghĩ; chỉ cần thay quần áo hay làm trò là được chú ý ngay. Nhiều người lại hay bắt chước nhau, thấy bạn làm gì cũng làm theo.
• Năng lực, phẩm chất cần có để khác biệt có ý nghĩa: hiểu biết và biết phân biệt điều có giá trị; sự nghiêm túc, kiên trì; lòng tự tin và bản lĩnh để không ngại bị cười; thái độ tôn trọng người khác; năng lực thật sự trong học tập, công việc.

Theo em, bài học về sự khác biệt được rút ra từ văn bản này có phải chỉ có giá trị đối với lứa tuổi học sinh hay không? Vì sao?

Trả lời:

Không. Câu chuyện diễn ra ở trường học, nhưng bài học đúng với mọi lứa tuổi. Người lớn đi làm, doanh nghiệp làm sản phẩm hay một nghệ sĩ biểu diễn đều muốn được chú ý; nếu chỉ chạy theo cái lạ bề ngoài, họ sẽ nhanh chóng bị lãng quên. Chính tác giả – một giáo sư kinh doanh – đã đưa câu chuyện này vào một cuốn sách viết cho người trưởng thành, cho thấy bài học có giá trị với bất kì ai.