Đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ lục bát – Dàn ý + 12 đoạn văn mẫu hay nhất (lớp 6)

Tối qua, nghe mẹ ru bé Mít bằng mấy câu hát không đầu không cuối, tôi bỗng nhớ đến bài thơ À ơi tay mẹ của Bình Nguyên mà lớp vừa học. Bài thơ là lời ru của chính người mẹ, nên đọc lên tôi nghe như có tiếng võng kẽo kẹt ở đâu đây. Điều làm tôi xúc động nhất là đôi bàn tay. Bàn tay ấy chắn mưa sa, chặn bão cho mùa màng, lại thức trọn một đời để hát ru con. Nhà thơ không kể dài dòng mẹ vất vả ra sao, chỉ để bàn tay làm thay mọi việc, vậy mà tôi hiểu hết. Tôi thích cả cách mẹ gọi con, khi là cái trăng vàng, khi là cái trăng tròn, như thể đứa bé là cả bầu trời của mẹ. Những tiếng à ơi, ru cho lặp đi lặp lại, cộng với nhịp lục bát lên xuống đều đều, khiến bài thơ giống hệt một bài hát ru. Đến đoạn người mẹ nói mai sau dù bể cạn non mòn thì tay mẹ vẫn còn hát ru, tôi thấy sống mũi cay cay, vì tình mẹ ở đây không chịu thua cả thời gian. Nhà thơ còn bảo bàn tay ấy có phép nhiệm màu, mà phép màu đó chỉ là bao nhiêu năm mẹ dãi nắng dầm mưa. Gấp sách lại, tôi nhìn sang tay mẹ đang vỗ nhẹ lưng em tôi, mấy ngón tay chai vì xách nước tưới rau, và lần đầu tiên thấy bàn tay ấy đẹp đến thế.

Bạn đã bao giờ chạy ào vào nhà gọi mẹ mà chỉ nghe tiếng mình vọng lại chưa? Người con trong bài thơ Về thăm mẹ của Đinh Nam Khương gặp đúng cảnh ấy: trời chiều mùa đông, gian bếp còn lạnh tanh, mẹ đi vắng. Lạ là cả bài thơ hầu như không có mẹ xuất hiện, mà chỗ nào tôi cũng thấy mẹ. Mẹ ở trong chiếc nón mê đã cũ, trong tấm áo tơi sờn, những thứ theo mẹ ra đồng qua bao mùa mưa nắng. Mẹ ở trong đàn gà con lích chích quanh nhà, trong căn bếp lạnh đang đợi người về nhóm lửa. Đọc tới đó, tôi mới hiểu đồ vật cũng biết kể chuyện, nếu người viết đủ thương để lắng nghe. Chi tiết làm tôi lặng đi lâu nhất là mấy quả na cuối vụ mẹ vẫn để phần con. Không biết bao giờ con mới về, mẹ vẫn giữ lại, như một lời hẹn không cần nói ra. Thể lục bát với lời kể chậm rãi, giản dị làm tôi hình dung người con đang đi một vòng quanh ngôi nhà, dừng lại trước từng đồ vật. Bài thơ ngắn, không một lời than, nhưng đọc xong tôi thương mẹ mình hơn, thương cả những người mẹ ở quê đang lặng lẽ để dành cho con những thứ ngon nhất.

Trong tủ sách nhà tôi có cuốn thơ Trần Đăng Khoa bố mua từ hồi bố còn đi học, gáy sách đã bong. Bài tôi mở nhiều nhất là Mẹ ốm, bài thơ lục bát nhà thơ viết khi mới là một cậu bé. Ngay mấy dòng đầu, căn nhà như lặng hẳn đi: người mẹ mọi hôm hay vui chơi nay chẳng nói cười, lá trầu khô nằm trong cơi, cuốn Truyện Kiều gấp lại, ruộng vườn vắng bóng người cuốc cày. Chỉ bằng vài đồ vật, cậu bé cho thấy mẹ ốm thì mọi thứ quanh mẹ cũng như ốm theo. Tôi thương nhất ý thơ nói những nắng mưa từ ngày xưa đã lặn vào đời mẹ đến giờ chưa tan, vì nó giúp tôi hiểu cơn đau hôm nay là bao năm vất vả dồn lại. Rồi bài thơ ấm dần khi cô bác xóm làng mang trứng, mang cam tới, anh y sĩ mang thuốc vào. Đoạn tôi thích nhất lại là đoạn buồn cười: để mẹ vui, cậu bé ngâm thơ, kể chuyện, múa hát, diễn kịch giữa nhà, một mình sắm cả ba vai chèo. Tôi hình dung cậu đổi giọng liên tục, mặt đỏ lựng, còn mẹ nằm cười mà mắt rưng rưng. Bài thơ khép lại bằng một câu rất lớn: “Mẹ là đất nước, tháng ngày của con”. Một đứa trẻ ở làng quê đã nói được điều mà nhiều người lớn còn ngập ngừng chưa dám nói.

Bài thơ Việt Nam quê hương ta của Nguyễn Đình Thi mở ra bằng một tiếng gọi: “Việt Nam đất nước ta ơi”. Tôi đọc to câu ấy trong giờ Văn và giật mình vì giọng mình run run, như đang gọi một người thân. Liền sau đó là cả một biển lúa mênh mông, rồi lời tự hỏi có nơi nào đẹp hơn thế. Thêm những con cò chao cánh, thêm mây mờ che đỉnh Trường Sơn: chỉ bốn dòng mà có đồng bằng, có núi, có trời, như bức tranh vẽ bằng rất ít nét. Đọc tiếp, tôi nhận ra bài thơ không chỉ tả cảnh. Nó kể về những con người gương mặt hằn dấu nhọc nhằn, cả nam lẫn nữ cùng một màu áo nâu, khi có giặc thì vùng lên, đánh xong lại hiền như xưa. Tôi phục cái hiền ấy hơn cả cái dữ dội. Nhịp lục bát êm, vần nối nhau như những đợt sóng lúa, các từ láy mênh mông, rập rờn khiến lời thơ nhẹ mà vẫn đầy tự hào. Tôi chưa từng thấy Trường Sơn, nhưng nhờ bài thơ, tôi mong có ngày được đứng giữa một cánh đồng thật rộng, nhìn mây trên núi xa và khẽ gọi tên đất nước mình.

Nhà bà nội tôi có một bờ rào duối, mùa hè bìm bìm leo kín, sáng nào cũng nở những bông tím nhạt. Vì thế lần đầu đọc bài thơ Hoa bìm của Nguyễn Đức Mậu, tôi có cảm giác bài thơ viết về chính góc vườn ấy. Hai dòng mở đầu “Rung rinh bờ giậu hoa bìm / Màu hoa tim tím tôi tìm tuổi thơ” chơi chữ rất khéo: tiếng tím và tiếng tìm đứng sát nhau, đọc lên nghe như màu hoa dắt người ta đi tìm lại những ngày bé. Sau đó, nhà thơ cứ thế kể bằng chữ có: có con chuồn ớt lơ ngơ bay lên bắt nắng, có cây hồng trĩu cành, có cánh diều trên mây, có con thuyền giấy… Tôi thích nhất hình ảnh buổi trưa rụng xuống một vài tiếng chim, vì tiếng chim vốn để nghe, vậy mà ở đây nó rơi như một quả chín. Những thứ nhà thơ kể đều nhỏ bé, chẳng có gì đắt giá, nhưng ghép lại thành trọn một mùa hè tuổi nhỏ ở làng quê. Cuối bài là câu hỏi về người bạn cũ đã mười năm chưa hẹn ngày về, không ai trả lời, để lại một khoảng bâng khuâng. Đọc xong, tôi hiểu vì sao bố tôi mỗi lần về quê hay đứng rất lâu trước bờ rào cũ. Hè này về nội, tôi định ngồi bên giậu bìm lâu hơn một chút, trước khi tôi cũng lớn lên và phải đi tìm lại nó.

Hồi lớp Một, tôi có một chồng truyện tranh cổ tích mỏng, đọc đến mủn cả gáy. Bây giờ học Chuyện cổ nước mình của Lâm Thị Mỹ Dạ, tôi mới hiểu mình đã được nhận gì từ chồng truyện ấy. Nhà thơ nói thẳng vì sao yêu truyện cổ: truyện hiền hậu mà ý nghĩa thì sâu, dạy người ta thương người như thương thân, tin rằng người hiền sẽ gặp điều lành. Điều làm tôi thích thú nhất là bài thơ giấu những câu chuyện quen ngay trong từng dòng. Chỉ một hình ảnh quả thị thơm, tôi đã nhận ra cô Tấm; chỉ một lời nhắc chuyện đẽo cày chiều theo người qua đường, tôi nhớ ngay anh thợ mộc mất trắng vốn liếng giữa đường. Đọc thơ mà như chơi trò đoán truyện. Bốn dòng nói đời cha ông đã cách ta xa tít, như chân trời cuối một dòng sông, chỉ còn chuyện cổ cho con cháu nhận mặt ông cha, khiến tôi nghĩ truyện cổ giống một sợi dây nối người hôm nay với những người đã sống từ rất lâu. Nhịp lục bát mềm mại làm lời thơ nghe như lời kể bên hiên nhà, rất hợp với những câu chuyện vốn được truyền bằng miệng. Tôi định chép bài thơ vào trang đầu cuốn sổ truyện cổ đang sưu tầm cho em gái.

Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.

Nếu được chọn một bài ca dao để gửi cho người bạn ở xa chưa từng đến Hà Nội, tôi sẽ chọn bài này. Bốn dòng lục bát chứa trọn một buổi sớm Thăng Long, và lạ thay, phần lớn được vẽ bằng âm thanh. Dòng đầu là gió và cành trúc nghiêng la đà, một chuyển động rất khẽ. Sang dòng thứ hai, tiếng chuông đền Trấn Vũ (có bản chép là Trấn Võ) hòa với tiếng gà gáy canh ở Thọ Xương, tiếng ngân dài, tiếng gáy giòn, nghe như thành phố đang thức dậy từng chút một. Dòng thứ ba phủ lên tất cả một lớp khói sương mịt mù, khiến bức tranh mờ đi như được nhìn qua ô kính đọng hơi nước. Đến dòng cuối, nhịp chày giã giấy của làng Yên Thái vang lên đều đều, rồi mặt hồ Tây hiện ra phẳng lặng như một tấm gương. Tôi thích cách tác giả dân gian để cái đẹp hiện ra dần dần, từ nghe đến thấy, giống người đi trong sương sớm, nghe tiếng trước rồi mới gặp cảnh. Mỗi địa danh lại là một nét riêng của đất kinh kì: đền cổ, phường xưa, làng nghề, hồ rộng. Đọc xong, tôi tò mò muốn biết ngày nay còn ai ở Yên Thái làm giấy dó không, và hẹn với mình rằng lần đầu ra Hà Nội, tôi sẽ dậy thật sớm ra hồ Tây, xem còn nghe được chút gì của buổi sớm năm xưa.

Bà ngoại tôi người Huế, mỗi lần ru cháu là bà ngân mấy câu hò kéo dài đến mức tôi tưởng bà quên lời. Vì vậy, gặp bài ca dao mở đầu bằng dòng “Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá” trong sách Ngữ văn 6, tôi đọc theo giọng bà và thấy dòng sông hiện lên ngay. Bài ca dao không đếm chữ ngay ngắn như lục bát thường gặp: hai dòng đầu dài tám tiếng, toàn tên bến, tên làng, con đò đi từ Đông Ba qua Đập Đá, về Vĩ Dạ rồi tới ngã ba Sình. Chính vì phá cách như thế, câu thơ có nhịp của mái chèo, cứ khua đều hết bến này sang bến khác. Sang hai dòng sau, thơ trở lại nhịp sáu tám quen thuộc, trăng chênh chếch, bóng đổ lờ đờ trên nước, tiếng hò vọng lại từ xa. Con đò đang đi bỗng chậm hẳn, như người chèo buông mái để nghe. Tôi cảm được tình của người Huế với dòng sông quê mình: không cần nói yêu, chỉ cần gọi tên từng bến nước. Lần sau gọi điện cho bà, tôi sẽ nhờ bà hò lại bài này thật chậm để tôi ghi âm.

Bài ca dao Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ giống một lời mời đi chơi rất vui. Chỉ trong hai dòng đầu, tác giả dân gian đã dắt ta đi một vòng: cầu Thê Húc, chùa Ngọc Sơn, rồi Đài Nghiên, Tháp Bút vẫn còn chưa mòn. Chữ xem lặp lại làm bước chân như nhanh hơn, háo hức hơn. Nhưng tôi nhớ nhất dòng cuối, vì nó là một câu hỏi: ai đã gây dựng nên non nước này? (Có bản chép là non sông, có bản là xây dựng.) Câu hỏi không cần trả lời, ai cũng biết đó là ông cha ta, những người đã đắp nên hồ, dựng nên cầu, xây nên tháp. Đang mải ngắm cảnh, người đọc bỗng được nhắc phải biết ơn. Hôm theo bố đi qua cây cầu son đỏ, tôi nhẩm lại bài ca dao và thấy nó hợp đến lạ, như được viết ra để đọc đúng chỗ ấy.

Cô Diệp dạy Toán lớp tôi quê Hà Tĩnh. Một lần cô đọc hai câu “Đường vô xứ Nghệ quanh quanh / Non xanh nước biếc như tranh họa đồ” và bảo đó là lời giới thiệu hay nhất về quê cô. Về nhà đọc lại, tôi thấy cô nói đúng. Hai chữ quanh quanh vẽ ra con đường uốn lượn theo núi, theo sông, đi mãi chưa tới mà chẳng ai thấy mệt. Câu sau ví cả vùng đất với một bức tranh: núi xanh, nước biếc, như họa sĩ đã vẽ sẵn. Chỉ một cặp lục bát mà vừa có đường đi, vừa có cảnh, vừa có lời mời ngầm. Vần quanh và tranh ôm lấy nhau, đọc lên tròn trịa như tiếng gọi. Có bản còn thêm hai dòng mời người ta vô xứ Nghệ, nhưng với tôi, hai dòng này đã đủ để mong một lần được đi trên con đường quanh quanh ấy.

Nhà nội tôi giờ là nhà mái bằng, nhưng trên tường vẫn treo tấm ảnh chụp ngôi nhà tranh cũ, nơi các cụ từng sống. Lần đầu nghe câu ca dao “Bao nhiêu nuộc lạt nhớ ông bà bấy nhiêu”, tôi phải hỏi bố nuộc lạt là gì. Bố chỉ vào tấm ảnh: mỗi chỗ buộc lạt giữ tranh vào rui, vào mè là một nuộc, một mái nhà có không biết bao nhiêu mà đếm. Từ đó tôi mới thấy cái tài của người xưa. Nỗi nhớ vốn không đo được, vậy mà ca dao đem nó so với một thứ đếm được, rồi bảo nhớ nhiều bằng ấy, tức là nhớ không kể xiết. Hình ảnh lại lấy ngay từ mái nhà, thứ ông bà dựng lên để che cho con cháu, nên càng nhìn lên càng nhớ người đã dựng. Hai chữ ngó lên ở dòng đầu cũng làm tôi chú ý: người ta ngước nhìn mái nhà như ngước nhìn một người lớn hơn mình. Cặp lục bát ngắn ngủi, giọng nhẹ như lời tự nói, mà chứa cả lòng biết ơn của mấy thế hệ. Chiều ba mươi Tết năm nay, khi bố thắp hương, tôi sẽ đứng cạnh và nhìn tấm ảnh ngôi nhà tranh lâu hơn một chút.

Có bản ca dao nói công cha như núi ngất trời, nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông; còn bà tôi thì vẫn hát bản quen thuộc hơn:

Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Hai bản khác nhau vài chữ nhưng cùng một cách nói: lấy những thứ lớn nhất con người nhìn thấy, núi cao và dòng nước chảy mãi từ nguồn, để so với công ơn cha mẹ. Núi Thái Sơn sừng sững gợi công cha vững chãi, nước trong nguồn không bao giờ cạn gợi tình mẹ dạt dào. Đọc đến đây, tôi thấy mình nhỏ xíu trước công ơn ấy. Nhưng hai dòng sau lại kéo tôi về những việc rất gần: một lòng thờ mẹ kính cha, cho tròn chữ hiếu. Chữ hiếu nghe to tát, mà thật ra có thể bắt đầu từ việc không để mẹ gọi đến lần thứ ba mới chịu tắt máy tính đi ngủ. Nhịp lục bát đều đặn khiến lời dạy này không nặng nề, dễ thuộc như một bài hát. Có lẽ vì thế mà bao đời nay, người Việt vẫn hát nó cho con nghe từ thuở còn nằm nôi.