Trần Đăng Khoa (sinh năm 1958) là nhà thơ, nhà báo Việt Nam, nổi tiếng từ khi còn là cậu bé làng quê Hải Dương với những bài thơ như Hạt gạo làng ta, Góc sân và khoảng trời. Lớn lên, ông trở thành người lính hải quân, viết về Trường Sa, rồi làm báo, viết tiểu luận và tham gia lãnh đạo Hội Nhà văn Việt Nam. Bài viết của Văn VN tóm tắt tiểu sử, các mốc đời, sự nghiệp, phong cách và tác phẩm của Trần Đăng Khoa trong sách giáo khoa.
Nhà thơ Trần Đăng Khoa là ai?
Trần Đăng Khoa là một trường hợp hiếm có của văn học Việt Nam: có thơ in báo từ khi mới bảy, tám tuổi và có tập thơ riêng lúc vừa tròn mười tuổi. Thơ ông có mặt trong sách giáo khoa từ tiểu học đến trung học phổ thông. Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
| Tên | Trần Đăng Khoa (dùng tên thật làm bút danh) |
| Năm sinh | 26/4/1958 |
| Quê quán | Xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay thuộc thành phố Hải Phòng) |
| Thể loại | Thơ, trường ca; truyện – ký; tiểu luận, phê bình |
| Tác phẩm tiêu biểu | Góc sân và khoảng trời, Khúc hát người anh hùng, Bên cửa sổ máy bay, Chân dung và đối thoại, Đảo chìm; các bài Hạt gạo làng ta, Lính đảo hát tình ca trên đảo |
| Giải thưởng | Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2001) |
| Trong SGK hiện hành | Đánh thức trầu, Sao không về Vàng ơi? (Ngữ văn 6); Cùng nhà văn Tô Hoài ngắm phố phường Hà Nội (Ngữ văn 9); Lính đảo hát tình ca trên đảo (Ngữ văn 10); Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn (Ngữ văn 12) |
Ông lớn lên ở một làng quê đồng bằng Bắc Bộ bên sông Kinh Thầy, đúng những năm máy bay Mỹ đánh phá miền Bắc. Góc sân, bờ ao, cánh đồng và cả tiếng bom quanh nhà đều đi vào những bài thơ đầu tiên của cậu bé Nam Sách.
Cuộc đời Trần Đăng Khoa qua các mốc chính
Đời Trần Đăng Khoa chia thành hai chặng rõ rệt: thần đồng thơ ở làng quê và người lính, nhà báo trưởng thành. Các mốc dưới đây được đối chiếu giữa trang Bảo tàng Văn học Việt Nam, Wikipedia và báo VTC News.
- 1958: sinh ngày 26/4 ở huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.
- Khoảng 1966: bảy, tám tuổi đã có thơ đăng báo.
- 1968: vừa tròn mười tuổi, tập thơ Từ góc sân nhà em được Nhà xuất bản Kim Đồng in; cùng thời gian này ông viết Hạt gạo làng ta.
- 1971: nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ nhạc Hạt gạo làng ta thành bài hát cùng tên.
- 1975: ngày 26/2 nhập ngũ khi đang học lớp 10, sau đó về Quân chủng Hải quân.
- Đầu thập niên 1980: ra Trường Sa; năm 1982 viết Lính đảo hát tình ca trên đảo.
- Những năm sau: học Trường Viết văn Nguyễn Du và Học viện Văn học thế giới mang tên M. Gorky (Nga); về công tác ở Tạp chí Văn nghệ Quân đội.
- 2001: được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- 2004: mang quân hàm thượng tá, chuyển sang Đài Tiếng nói Việt Nam, sau là Trưởng ban Văn học Nghệ thuật.
- 2008: khi Đài thành lập Hệ Phát thanh có hình (VOVTV), ông là người đứng đầu đầu tiên.
- 2020: được bầu làm Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khóa X (nhiệm kỳ 2020 – 2025).
Việc nhập ngũ năm 17 tuổi là bước ngoặt: cậu bé viết về góc sân trở thành người lính viết về biển đảo. Những năm ở hải quân, đặc biệt những chuyến ra Trường Sa, cho ông chất liệu của chặng thơ thứ hai và tập truyện – ký Đảo chìm.
Sự nghiệp sáng tác của Trần Đăng Khoa
Thơ thời thơ ấu (1966 – 1975). Những bài thơ viết từ năm bảy, tám tuổi được in báo, đọc trên đài và tập hợp trong Từ góc sân nhà em (1968), về sau phát triển thành tập Góc sân và khoảng trời, tái bản rất nhiều lần và được dịch ra nhiều thứ tiếng. Cùng giai đoạn, ông viết các trường ca Đi đánh thần Hạn (1970), Trường ca Trừng phạt (1973), Khúc hát người anh hùng (1974).
Thơ người lính biển. Sau khi nhập ngũ, thơ ông chuyển sang đề tài người lính hải quân và biển đảo, tiêu biểu là tập Bên cửa sổ máy bay (1985) với các bài Lính đảo hát tình ca trên đảo, Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn.
Văn xuôi, tiểu luận. Ông chuyển dần sang văn xuôi và phê bình: Chân dung và đối thoại (1998) – tiểu luận viết về các nhà văn đương thời, Đảo chìm (2000) – tập truyện – ký về Trường Sa, Hầu chuyện Thượng đế (2015).
Các bài thơ tiêu biểu cùng đường dẫn đọc toàn văn có trong bài tuyển tập thơ Trần Đăng Khoa hay nhất.
Những tác phẩm tiêu biểu của Trần Đăng Khoa
Hạt gạo làng ta (1968 – 1969)
Bài thơ bốn chữ nói về công sức làm ra hạt gạo ở làng quê thời chiến, với mồ hôi của mẹ và sự góp sức của các bạn nhỏ. Mở đầu bài thơ là hình ảnh dòng sông quê tác giả:
Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Wikipedia ghi bài thơ sáng tác năm 1968, một số tài liệu ghi 1969. Năm 1971, nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ nhạc bài thơ. Xem bài Hạt gạo làng ta – Tiếng Việt 5.
Góc sân và khoảng trời
Vừa là tên một bài thơ lục bát bốn câu, vừa là tên tập thơ nổi tiếng nhất của ông. Thế giới trong tập thơ là của một đứa trẻ nông thôn: cây trầu, cây dừa, con chó, ông trăng, những ngày mẹ ốm. Đọc bài thơ Góc sân và khoảng trời và bài thơ Mẹ ốm.
Sao không về Vàng ơi? (1967)
Báo Phụ nữ Việt Nam cho biết cậu bé Khoa viết bài này năm 1967, sau khi con chó nhà cậu biến mất trong một lần máy bay Mỹ ném bom. Nhà thơ Vũ Quần Phương từng bình bài thơ trên báo Nhân Dân. Học sinh lớp 6 dùng sách Cánh diều gặp lại bài thơ ở phần tự đánh giá của bài 7.
Lính đảo hát tình ca trên đảo (1982)
Bài thơ tự do viết ở đảo Sơn Ca, kể về một buổi văn nghệ của lính đảo với sân khấu dựng tạm bằng đá san hô. Giọng thơ hóm hỉnh mà thấm thía về đời sống gian khổ ở Trường Sa. Tìm hiểu tác giả, tác phẩm Lính đảo hát tình ca trên đảo và các bản tóm tắt bài thơ.
Đảo chìm (2000)
Tập truyện – ký viết về đời sống của những người lính giữ các đảo chìm ở quần đảo Trường Sa. Cùng với chặng thơ lính biển, đây là phần sáng tác cho thấy Trần Đăng Khoa đã chuyển hẳn từ đề tài tuổi thơ sang đề tài người lính và biển đảo.
Phong cách thơ của Trần Đăng Khoa
- Cái nhìn hồn nhiên mà sắc: những bài thơ thời nhỏ quan sát rất kỹ đồ vật, con vật quanh nhà và có những liên tưởng bất ngờ.
- Âm hưởng đồng dao, ca dao: thể bốn chữ, năm chữ, lục bát, điệp khúc dễ thuộc, dễ phổ nhạc.
- Chiến tranh trong mắt trẻ thơ: bom đạn hiện diện nhưng được kể bằng giọng trong trẻo, lạc quan.
- Hóm hỉnh, đời thường ở chặng lính biển: thơ về Trường Sa không lên gân mà gần lời trò chuyện, nhiều chi tiết thật.
- Đối thoại, tranh luận: ở văn xuôi, ông thích lối viết chân dung, đối thoại, nêu chính kiến thẳng thắn.
Trần Đăng Khoa được mệnh danh là gì?
Trần Đăng Khoa thường được gọi là “thần đồng thơ”. Trang Bảo tàng Văn học Việt Nam ghi ông nổi tiếng là thần đồng thơ từ khi mới bảy, tám tuổi; Wikipedia cũng cho biết từ nhỏ ông đã được nhiều người coi là thần đồng thơ văn. Danh xưng này gắn với giai đoạn ông viết Góc sân và khoảng trời, không phải là một danh hiệu chính thức.
Tác phẩm của Trần Đăng Khoa trong sách giáo khoa Ngữ văn
| Tác phẩm | Lớp – bộ sách | Bài học | Bài soạn trên Văn VN |
|---|---|---|---|
| Đánh thức trầu | Ngữ văn 6 Chân trời sáng tạo, tập 1 | Bài 5 – Trò chuyện cùng thiên nhiên (đọc kết nối chủ điểm) | Soạn bài Đánh thức trầu |
| Sao không về Vàng ơi? | Ngữ văn 6 Cánh diều, tập 2 | Bài 7 – Thơ (tự đánh giá) | Đang cập nhật |
| Cùng nhà văn Tô Hoài ngắm phố phường Hà Nội | Ngữ văn 9 Cánh diều, tập 2 | Bài 8 – Văn bản thông tin | Soạn bài Cùng nhà văn Tô Hoài ngắm phố phường Hà Nội |
| Lính đảo hát tình ca trên đảo | Ngữ văn 10 Cánh diều, tập 2 | Bài 7 – Thơ tự do | Soạn bài Lính đảo hát tình ca trên đảo |
| Đợi mưa trên đảo Sinh Tồn | Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo, tập 2 | Bài 9 – Khám phá tự nhiên và xã hội (đọc kết nối chủ điểm) | Đang cập nhật |
Ở bậc tiểu học, học sinh còn gặp Trần Đăng Khoa qua Hạt gạo làng ta, Trăng ơi… từ đâu đến?, Thả diều, Cây dừa. Hiếm có nhà thơ nào được học ở nhiều lớp đến vậy, từ lớp 2 đến lớp 12.
Tóm tắt tiểu sử Trần Đăng Khoa ngắn gọn
Trần Đăng Khoa sinh ngày 26/4/1958, quê xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương (nay thuộc Hải Phòng). Ông được gọi là thần đồng thơ khi có thơ in báo từ năm bảy, tám tuổi và có tập thơ Từ góc sân nhà em lúc mười tuổi (1968); tập Góc sân và khoảng trời cùng bài Hạt gạo làng ta gắn với tuổi thơ nhiều thế hệ. Năm 1975 ông nhập ngũ, làm lính hải quân, viết về Trường Sa, sau học Trường Viết văn Nguyễn Du và Học viện Gorky. Ông về Tạp chí Văn nghệ Quân đội, đến năm 2004 chuyển sang Đài Tiếng nói Việt Nam. Ông được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2001 và là Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khóa X.
Câu hỏi thường gặp về Trần Đăng Khoa
Trần Đăng Khoa quê ở đâu?
Ông quê xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng.
Trần Đăng Khoa sinh năm bao nhiêu?
Ông sinh ngày 26/4/1958.
Vì sao Trần Đăng Khoa được gọi là thần đồng thơ?
Vì ông có thơ đăng báo khi mới bảy, tám tuổi và tập thơ đầu tay được Nhà xuất bản Kim Đồng in khi ông vừa tròn mười tuổi.
Bài thơ Hạt gạo làng ta được viết năm nào?
Bài thơ thường được ghi viết năm 1968 (có tài liệu ghi 1969), được nhạc sĩ Trần Viết Bính phổ nhạc năm 1971.
Trần Đăng Khoa có đi lính không?
Có. Ông nhập ngũ ngày 26/2/1975, phục vụ trong Quân chủng Hải quân, từng ra Trường Sa và mang quân hàm thượng tá khi chuyển sang Đài Tiếng nói Việt Nam năm 2004.
Lời kết
Từ góc sân làng quê đến những đảo xa Trường Sa, tác giả Trần Đăng Khoa đã đi một chặng đường dài mà vẫn giữ được cái nhìn trong trẻo của tuổi thơ. Đọc thêm các bài thơ của ông trong tuyển tập thơ Trần Đăng Khoa.
Xem thêm: Giới thiệu tác giả Phạm Hổ · Giới thiệu tác giả Võ Quảng · Giới thiệu tác giả Phạm Tiến Duật