Soạn bài Nguyên Hồng – nhà văn của những người cùng khổ – Ngữ văn 6 Cánh diều

Trả lời:

Văn bản bàn về nhà văn Nguyên Hồng, cụ thể là lí giải vì sao ông được gọi là nhà văn gắn bó máu thịt với người nghèo khổ.

Ở văn bản này, người viết định thuyết phục điều gì?

Trả lời:

Người viết muốn người đọc tin rằng Nguyên Hồng thật sự là người cầm bút vì những thân phận nghèo khổ, và tình thương sâu nặng ấy bắt nguồn từ chính cuộc đời nhiều cay đắng của ông.

Để thuyết phục, người viết đã nêu lên những lí lẽ và bằng chứng cụ thể nào?

Trả lời:

Trả lời:

Khi đọc trước, em đánh dấu ba câu nêu ý chính ở đầu mỗi phần và gạch chân các dẫn chứng về cuộc đời Nguyên Hồng. Một vài nét về người viết:

• Ông sinh năm 1930, mất năm 2018; quê gốc ở huyện Gia Lâm, nay thuộc Hà Nội.
• Bắt đầu đứng lớp ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội từ năm 1960, sau đó phụ trách bộ môn văn học hiện đại Việt Nam của khoa Ngữ văn.
• Được phong giáo sư, là Nhà giáo Nhân dân; năm 2000 được tặng Giải thưởng Nhà nước.
• Các công trình tiêu biểu: Nhà văn, tư tưởng và phong cách; Nguyên Hồng, con người và sự nghiệp; Chân dung văn học; Con đường đi vào thế giới nghệ thuật của nhà văn.

Vận dụng những hiểu biết sau khi học văn bản Trong lòng mẹ (Bài 3) để đọc hiểu và tìm ra những thông tin được bổ sung khi học bài này.

Trả lời:

Ở Bài 3, em đã biết chú bé Hồng mồ côi cha, mẹ đi xa, bị bà cô tìm cách gieo vào đầu những ý nghĩ xấu về mẹ. Văn bản này bổ sung:

• Lí do người mẹ phải xa con: cuộc hôn nhân ép buộc với người chồng già nghiện ngập, sau khi chồng mất lại bị nhà chồng xua đuổi.
• Tuổi thơ lăn lộn kiếm sống và những năm sống nghèo ở Hải Phòng của tác giả.
• Tính cách đặc biệt của nhà văn khi trưởng thành: giàu nước mắt, giản dị, mang dáng dấp người lao động.

Chú ý câu mở đầu, các câu triển khai và câu kết.

Trả lời:

Ý chính: Nguyên Hồng là người đa cảm, nước mắt luôn sẵn sàng rơi trước mọi nỗi buồn vui của đời sống.

• Câu mở đầu nêu nhận xét chung: ông “rất dễ xúc động, rất dễ khóc”.
• Các câu triển khai liệt kê những lần khóc: vì bạn bè, vì nhân dân, vì Tổ quốc, vì cả nhân vật của mình.
• Câu kết nâng lên thành nhận định về văn chương: mỗi dòng ông viết đều thấm nước mắt thương người từ một trái tim nhạy cảm.

Chú ý lí lẽ, bằng chứng.

Trả lời:

Phần 2 đi tìm nguyên nhân của sự nhạy cảm ấy. Lí lẽ: người thiếu tình thương từ bé thì luôn khao khát được thương và dễ thấu hiểu nỗi đau của người khác. Bằng chứng: cha mất sớm, mẹ phải tái giá, bị họ hàng bên chồng coi khinh nên không được gần con; cậu bé ở với bà cô độc ác; quãng đời đó in đậm trong truyện ngắn Mợ Du cùng cuốn hồi kí Những ngày thơ ấu.

Trả lời:

Mấy dòng nhật kí của chú bé thèm một xu mua xôi giữa trời rét chứng minh cho nhận định: Nguyên Hồng lớn lên trong cảnh thiếu thốn tình thương, vì thế lúc nào cũng thèm được yêu thương. Câu cuối đoạn trích cho thấy nỗi tủi thân của đứa trẻ vắng mẹ, vì không ai ngoài mẹ thật lòng chăm chút cho em.

Trả lời:

Đoạn văn cho thấy Nguyên Hồng không chỉ thiếu tình cảm mà còn thiếu cả cơm áo: ngay từ tuổi đi học, ông đã phải tự kiếm sống bằng những “nghề nhỏ mọn” ở những nơi như cổng chợ, vườn hoa, bãi bóng, các bến tàu xe, chơi chung với đủ loại trẻ lang thang. Nhờ vậy, ông thuộc lòng đời sống của những người khốn khó nhất trong xã hội cũ.

Trả lời:

Theo người viết, đó là “chất dân nghèo, chất lao động” – thứ chất liệu ông có được nhờ nhiều năm sống giữa người nghèo ở Hải Phòng, điều mà các cây bút khác khó có được.

Trả lời:

Lời bà Nguyên Hồng – thấy chồng ngồi nhâm nhi chén rượu chẳng khác gì bác phu xe ngồi hè phố sau buổi làm nặng nhọc – là bằng chứng sinh động cho lối sống bình dị của nhà văn. Nó làm sáng tỏ ý: chất người lao động đã ngấm vào cả cách ăn uống, đi đứng, nói năng thường ngày của ông. Lời kể của người vợ, người gần gũi nhất, khiến nhận xét của tác giả thêm đáng tin.

Văn bản viết về vấn đề gì? Nội dung của bài viết có liên quan như thế nào với nhan đề Nguyên Hồng – nhà văn của những người cùng khổ? Nếu được đặt nhan đề khác cho văn bản, em sẽ đặt là gì?

Trả lời:

• Vấn đề: ngòi bút Nguyên Hồng luôn hướng ngòi bút về phía người nghèo, và lí do vì sao ông trở thành như thế.
• Quan hệ với nhan đề: nhan đề chính là luận đề được nêu gọn trong một câu; ba phần của văn bản lần lượt chứng minh và giải thích nhận định đó. Nội dung và nhan đề thống nhất với nhau.
• Nhan đề khác em có thể đặt: Trái tim Nguyên Hồng; Nước mắt và trang văn Nguyên Hồng; Nhà văn mang chất người lao động.

Để thuyết phục người đọc rằng: Nguyên Hồng “rất dễ xúc động, rất dễ khóc”, tác giả đã nêu lên những bằng chứng nào (ví dụ: “khóc khi nhớ đến bạn bè, đồng chí từng chia bùi sẻ ngọt”;…)?

Trả lời:

Tác giả đưa ra bốn bằng chứng, xếp từ chuyện riêng đến chuyện chung rồi đến chuyện nghề:

• Ông khóc mỗi khi nhớ tới bạn bè, đồng chí từng cùng mình chia sẻ gian khó.
• Ông khóc khi nghĩ về cuộc sống cực khổ của nhân dân thời trước.
• Ông khóc khi nhắc tới ơn nghĩa của quê hương, đất nước, của Đảng và Bác Hồ – những người đã cho ông lí tưởng sống.
• Ông khóc cả khi kể về nỗi đau, nỗi oan của những nhân vật do chính ông tưởng tượng ra.

Sau đó, tác giả còn thêm một câu cảm thán: không ai đếm nổi số lần nhà văn rơi nước mắt trong đời.

Ý chính của phần 1 trong văn bản là: Nguyên Hồng “rất dễ xúc động, rất dễ khóc”. Theo em, ý chính của phần 2 và phần 3 là gì?

Trả lời:

• Phần 2: sớm mất cha, xa mẹ, sống trong cảnh hắt hủi nên Nguyên Hồng luôn thèm khát tình thương và đặc biệt thấu hiểu những người bất hạnh.
• Phần 3: cuộc đời lăn lộn giữa tầng lớp nghèo khổ nhất khiến cả con người lẫn văn chương Nguyên Hồng thấm đẫm phẩm chất của người lao động; ông thực sự đứng về phía nhân dân lao động.

Ba ý chính nối tiếp nhau theo quan hệ biểu hiện – nguyên nhân – kết quả, cùng làm sáng tỏ nhan đề.

Trả lời:

• Em hiểu rằng những gì kể trong Trong lòng mẹ là chuyện có thật của chính nhà văn: chú bé Hồng chính là Nguyên Hồng thuở nhỏ, nên từng cảm xúc trong đoạn trích mới chân thực đến vậy.
• Em hiểu rõ hơn vì sao người mẹ phải bỏ con đi xa và vì sao bà cô lại ghẻ lạnh hai mẹ con: người mẹ là nạn nhân của cuộc hôn nhân do gia đình ép buộc và sự khinh miệt của nhà chồng.
• Em cảm nhận sâu hơn niềm khao khát tình mẹ của bé Hồng: đó là nỗi thiếu thốn kéo dài suốt tuổi thơ, nên giây phút được nằm trong lòng mẹ mới hạnh phúc đến thế.

Viết một đoạn văn thể hiện cảm nghĩ của em về nhà văn Nguyên Hồng, trong đó có sử dụng một trong các thành ngữ sau: chân lấm tay bùn, khố rách áo ôm, đầu đường xó chợ, tình sâu nghĩa nặng.

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo:

Đọc xong văn bản của Nguyễn Đăng Mạnh, em thấy thương và cảm phục nhà văn Nguyên Hồng hơn rất nhiều. Tuổi thơ của ông là một chuỗi ngày buồn: cha mất sớm, mẹ phải đi xa, cậu bé sống nhờ người cô lạnh lùng và có khi chỉ mong một xu để mua gói xôi ăn cho đỡ rét. Lớn lên một chút, ông đã phải bươn chải kiếm sống, chơi với đám trẻ đầu đường xó chợ, sống giữa những người phu, người thợ nghèo ở Hải Phòng. Thế nhưng những cay đắng ấy không làm trái tim ông chai sạn mà lại khiến ông giàu lòng thương người. Ông khóc vì bạn, vì dân, vì cả những nhân vật do mình viết ra. Em nghĩ, chính vì từng nếm trải nỗi khổ nên ông viết về người nghèo bằng tất cả sự thấu hiểu và trân trọng. Nguyên Hồng nhắc em biết sống chan hòa, biết sẻ chia với những bạn bè có hoàn cảnh khó khăn quanh mình.

(Thành ngữ được sử dụng: đầu đường xó chợ.)