Đoạn văn ghi lại cảm nghĩ về bài thơ sáu chữ, bảy chữ – Dàn ý + 12 đoạn văn mẫu (lớp 8)

Sáng Chủ nhật đầu tháng Năm, mẹ tôi ôm hết chăn bông ra ban công phơi, vừa trải chăn vừa bảo nắng đầu hè là thứ nắng thơm nhất năm. Chiều ấy mở sách soạn Nắng mới của Lưu Trọng Lư, tôi chợt hiểu vì sao một vệt nắng có thể làm người ta nhớ mẹ đến vậy. Bài thơ bảy chữ chỉ có ba khổ, mười hai dòng, mà chứa hai thứ nắng khác nhau. Nắng của hiện tại lặng lẽ rọi qua khung cửa: “Mỗi lần nắng mới hắt bên song”. Chữ hắt nghe như ánh sáng bị ném vào một căn phòng vắng, đi cùng tiếng gà trưa xao xác, khiến lòng nhà thơ “rượi buồn”. Nắng trong kí ức thì “reo ngoài nội”, rộn ràng như có người cười, bởi nó gắn với những buổi mẹ còn sống, còn đem tấm áo đỏ ra hong bên giậu. Tôi quý cách nhà thơ không than khóc, cũng không khen mẹ lấy một lời. Ông chỉ giữ lại tấm áo đỏ, dáng mẹ lúc vào ra và “nét cười đen nhánh” kín đáo sau tay áo. Phần lớn các dòng ngắt nhịp 4/3, đều đặn như hơi thở chậm của người đang cố nhớ cho thật rõ. Đọc xong, tôi chạy ra ban công áp mặt vào tấm chăn mẹ phơi. Nó ấm và có mùi nắng, thứ mùi mà cậu bé lên mười trong bài thơ hẳn đã ngửi thấy trên chiếc áo mẹ đưa.

Tôi chưa từng đến Tuyên Quang, vậy mà sau một tiết học đã thuộc tên một dòng sông và một ngọn núi ở đó: sông Gâm, non Thần. Đó là món quà của Nếu mai em về Chiêm Hóa, bài thơ sáu chữ của nhà thơ người Tày Mai Liễu. Cả bài là một lời nhờ rất dễ thương: người ở xa gửi nỗi nhớ theo chân một người sắp về quê, rồi tiện thể khoe đủ thứ, nào mưa tơ, rét lộc, nào đúng vụ măng. Dòng thơ sáu chữ ngắn, hay chia đều thành từng cặp 2/2/2, đọc lên như những bước chân nhỏ trên đường bản. Hình ảnh tôi nhớ nhất là “Đá ngồi dưới bến trông nhau”. Đá mà biết ngồi, biết ngóng, thì người nơi ấy hẳn còn chờ nhau thắm thiết hơn nhiều. Ở khổ hai, vần gieo vào cuối dòng thứ hai và thứ tư (nhau với màu), nên lời thơ tròn trịa như một câu hát. Đến khổ thứ tư, nhà thơ còn bảo nụ cười cô gái Tày đẹp tới mức mùa xuân cũng lạc đường, nghe như lời trai bản khen khéo làm tôi bật cười. Gấp sách, tôi mở bản đồ tìm sông Gâm. Trên màn hình nó chỉ là một vệt xanh mảnh, còn trong thơ, dòng sông ấy có hai bờ cát trắng và cả một mùa xuân đang đợi người về.

Mỗi lần về ngoại ăn Tết, tôi lại thấy mẹ mình khác hẳn: mẹ nói giọng quê to hơn, cười nhiều hơn, vừa đến đầu ngõ đã có người gọi tên mẹ như hồi mẹ còn đi học. Có lẽ vì thế mà khổ thơ thứ ba trong Đường về quê mẹ của Đoàn Văn Cừ làm tôi đọc mãi không chán. Người con trong bài nhớ lại ngày ấy, cứ mỗi mùa xuân, u lại dẫn mấy anh em về bên ngoại nhận họ. Dọc đường là rặng đề, dòng sông trắng, bãi tía cồn xanh, người xới cà ngô khắp đồng, rồi bỗng mạch kể dừng lại ở dáng u. Thúng cắp bên hông, nón đội đầu, khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu: chỉ toàn danh từ xếp cạnh nhau, ngắt nhịp ngắn, mà hiện lên cả một người phụ nữ quê chỉn chu đi thăm nhà mẹ đẻ. Rồi người con thốt lên: “Trông u chẳng khác thời con gái”. Tôi thích câu này vì nó vừa là lời khen vừa là một phát hiện. Đứa trẻ quen nhìn u tất tả ngoài đồng, nay mới thấy u mắt sáng, môi hồng, má đỏ au. Con đường về quê ngoại hóa ra cũng là con đường đưa mẹ trở về tuổi trẻ của chính mình. Bài thơ bảy chữ gieo vần đều ở dòng một, hai, bốn mỗi khổ (xuân, ngần, thân; đầu, nâu, au), đọc lên êm như lời bà kể chuyện. Khổ cuối khép lại bằng lời khen của người làng và ý nghĩ rằng dẫu theo chồng đi xa, u chưa bao giờ quên lối về. Tết vừa rồi, em Hoa nhà tôi chụp được tấm ảnh mẹ đứng cạnh bà ngoại ở cổng, mẹ cười híp cả mắt. Tôi định in tấm ảnh ấy ra, kẹp vào đúng trang sách có bài thơ.

Thằng Dũng em tôi học lớp Hai, tối qua ngẩng lên khỏi vở hỏi một câu khiến cả nhà im lặng: nhà mình ở chung cư thì quê hương của con ở đâu? Tôi không trả lời được, chỉ nhớ đến Bài học đầu cho con của Đỗ Trung Quân, bài thơ sáu chữ mà nhiều người quen gọi là Quê hương, mở đầu bằng đúng một câu hỏi như thế của đứa trẻ. Điều tôi phục là người mẹ trong bài không giảng giải. Mẹ đếm ra từng thứ con cầm được, nhìn được: chùm khế ngọt, con đường đi học có bướm vàng, con diều biếc, con đò nhỏ, cây cầu tre, chiếc nón lá. Cụm từ “Quê hương là” lặp lại ở đầu dòng như những bậc thang, mỗi bậc đặt thêm một kỉ niệm. Dòng sáu chữ thường ngắt 3/3 hoặc 2/4, câu nào cũng ngắn và trong, hợp với giọng một người mẹ nói để con nhỏ hiểu. Gần cuối, quê hương được so với mẹ: mỗi người chỉ có một. Bài thơ có hai bản kết khác nhau, một bản bỏ lửng bằng dấu chấm lửng, một bản nói thẳng rằng ai quên quê thì chẳng thể lớn thành người. Tôi thích bản bỏ lửng hơn, vì nó để người đọc tự trả lời. Bây giờ thì tôi nghĩ quê hương của Dũng có thể là sân chơi dưới chân tòa nhà, là gốc bằng lăng nó hay nhặt hoa. Tôi sẽ chép cho em mấy khổ đầu, để nó tự viết thêm những dòng “Quê hương là” của riêng mình.

Nhà tôi vừa có thêm em bé, và tối nào tôi cũng nghe mẹ ầu ơ bên chiếc võng ở hiên sau. Vì thế, khi đọc Trong lời mẹ hát của Trương Nam Hương, tôi dừng rất lâu ở khổ đầu. Nhà thơ để tuổi thơ “chở đầy cổ tích”, để lời mẹ chảy thành một dòng sông ngọt, rồi để chiếc võng đưa đứa trẻ đi cùng đất nước: “Chòng chành nhịp võng ca dao”. Từ láy chòng chành đặt ở đầu dòng làm câu thơ đung đưa thật, đọc chậm còn nghe được cả tiếng dây võng kẽo kẹt. Thể thơ sáu chữ, nhịp 2/2/2 hay 3/3, hợp với lời ru đến lạ, như thể mỗi dòng là một hơi mẹ hát. Nhưng bài thơ không chỉ êm. Ở mấy khổ giữa, thời gian đi qua làm tóc mẹ trắng dần, lưng mẹ còng xuống cho con cao lên, và câu chữ chùng lại thành một nỗi xót. Khổ cuối, lời ru hóa thành đôi cánh cho đứa con bay xa. Tối nay, lúc mẹ ru em, tôi không đeo tai nghe nữa mà ngồi nghe trọn một bài.

Một tiếng hò thì đủ sức gợi nhớ tới đâu? Đọc Nhớ đồng của Tố Hữu, tôi tìm được câu trả lời. Bài thơ ra đời năm 1939, khi nhà thơ trẻ bị giam ở nhà lao Thừa Phủ (Huế). Giữa buổi trưa, một tiếng hò từ đâu vọng vào, và thế là cả cánh đồng quê ùa về trong bốn bức tường. Từ “Đâu” mở đầu hàng loạt dòng thơ, mỗi lần lại gọi tên một thứ đang ở rất xa: gió trên cồn, đất “nhả mùi”, ruồng tre mát, những con người quen thuộc nơi thôn xóm. Đọc những dòng ấy, tôi hình dung người tù đang đưa tay dò dẫm trong bóng tối để tìm lại thế giới bên ngoài. Câu bảy chữ phần nhiều ngắt nhịp 4/3, chậm và nặng, nhất là ở câu được nhắc lại như điệp khúc: “Gì sâu bằng những trưa thương nhớ”. Chữ sâu ở đây được đo bằng nỗi nhớ chứ không bằng thước. Có đoạn nhà thơ nhớ lại chính mình những ngày còn tự do, nhẹ như một con chim cà lơi say hương đồng, và tôi hiểu nỗi nhớ đồng cũng là khát khao được sống, được hoạt động của một người tin vào lí tưởng. Bài thơ dạy tôi rằng những thứ quen thuộc nhất, như mùi đất sau mưa hay tiếng ai hò ngoài ruộng, có khi phải xa rồi mới biết quý.

Tôi đã cười rồi lại tiếc thay cho cô gái dệt lụa trong Mưa xuân của Nguyễn Bính. Câu chuyện chỉ có thế: chiều xuân, đoàn chèo làng Đặng đi qua ngõ, mẹ bảo tối nay thôn Đoài có hát; cô ngừng thoi, hai má bừng đỏ vì nghĩ đến anh. Trời lên đèn, cô ngửa bàn tay ra trước hiên để thử mưa: “Mưa chấm bàn tay từng chấm lạnh”. Tôi thích dòng thơ này nhất, vì nó tả mưa bụi bằng cảm giác trên da, lại như tả trái tim đang hồi hộp đếm từng giây. Cô xin mẹ đi xem, đường sang thôn bên chỉ cách một quãng đê. Thế rồi suốt đêm hát, cô mải tìm anh mà chẳng thiết xem chèo, còn anh thì chờ mãi chẳng thấy sang. Lúc về, con đê tưởng ngắn hóa dài, mưa bụi thành mưa nặng hạt. Cùng một cơn mưa xuân mà hiện ra với hai gương mặt, vui lúc đi, tủi lúc về, khiến tôi thấy nhà thơ thật tinh. Giọng thơ bảy chữ mộc như lời con gái quê kể chuyện riêng, nhiều chữ rất nói: chả sang, chả thiết, có ngắn gì đâu. Chỗ tôi thương nhất là chiếc thoi ngà nằm ở nhà nhớ ngón tay em, đồ vật cũng biết chờ người. Khổ kết lặp lại hoa xoan và hội chèo nhưng đã đổi giọng, mẹ bảo mùa xuân sắp hết ngày. Cô gái thì vẫn hỏi một câu không ai đáp: bao giờ hội Đặng mới lại đi ngang ngõ nhà mình?

Hàng liễu bên hồ gần trường tôi tháng Chín nào cũng rủ tóc xuống mặt nước, nhưng phải đọc Đây mùa thu tới của Xuân Diệu, tôi mới thấy dáng ấy buồn. Nhà thơ để liễu “đứng chịu tang”, tóc buông xuống thành “lệ ngàn hàng”, rồi reo lên hai lần liền rằng mùa thu tới. Một bên là dáng cây ủ rũ, một bên là tiếng reo, nên mùa thu vừa đến đã mang hai gương mặt. Tôi chú ý nhất đến âm thanh của bài thơ bảy chữ này. Khổ hai dồn liền những tiếng bắt đầu bằng r, run rẩy, rung rinh, đọc thành tiếng thì môi cũng run theo cành lá. Nhịp 4/3 đều, cuối dòng toàn vần bằng ngân dài, làm cái se lạnh lan ra rất chậm. Đến khổ cuối, cô thiếu nữ tựa cửa nhìn xa mà không nói, và tôi cũng chẳng muốn nói gì thêm. Chiều nay qua hồ, tôi sẽ thử đọc khẽ khổ thơ ấy.

Đọc Thơ duyên của Xuân Diệu, điều đầu tiên làm tôi thích lại là một chuyện rất “kĩ thuật”: vần. Ngay khổ đầu, ba chữ cuối dòng duyên, chuyền, huyền cùng mang vần uyên, nghe tròn và mềm như tiếng chim trên “cây me ríu rít”. Trời xanh ngọc đổ qua muôn lá, thu đến mà khắp nơi rung lên như dây đàn. Cảnh vật trong bài thơ bảy chữ này cái gì cũng có đôi: chim có “cặp chim chuyền”, chiều thì hòa cùng thơ. Rồi đến hai con người, mỗi người một bước, chẳng ai nói với ai, nhưng tôi cứ có cảm giác họ đứng cạnh nhau như một cặp vần. So sánh ấy làm tôi thấy thú vị: hai chữ cuối dòng đâu cần chạm vào nhau mà vẫn hợp nhau, người đọc chỉ nghe là biết. Chữ duyên ở nhan đề, tôi nghĩ, chính là sự hòa hợp tự nhiên đó, giữa người với cảnh và giữa người với người.

Tháng Giêng năm ngoái, chị Liên, chị họ tôi, đi lấy chồng ở tận trong Nam. Tết này về quê ngoại, tôi đứng trên đê nhìn mấy cô gái cắt cỏ, bỗng nhớ dáng chị đạp xe chở lúa ngày trước, và từ hôm ấy tôi đọc Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử bằng một con mắt khác. Hai khổ đầu là mùa xuân tươi như vừa rửa: nắng ửng, khói mơ tan, những mái tranh lấm tấm vàng, gió trêu tà áo biếc bên giàn thiên lý. Chữ chín ở nhan đề làm tôi nghĩ tới quả chín, căng mọng và thơm, xuân đầy tới mức sắp tràn. Nhưng chính lúc đầy nhất, nỗi lo xuất hiện. Giữa tiếng hát của các cô gái quê trên đồi, nhà thơ chen vào một ý nghĩ: rồi đây, trong đám con gái đang tuổi xuân kia, sẽ có người theo chồng bỏ cuộc chơi. Dấu gạch đầu dòng và dấu chấm lửng biến câu thơ thành một tiếng thở dài nhỏ. Khổ ba tả tiếng hát vắt vẻo giữa lưng chừng núi, có lúc hổn hển như nước với mây đang thì thầm, nghe vừa gần vừa xa. Đến khổ cuối, người trong cảnh đã thành khách xa, gặp mùa xuân chín mà sực nhớ làng, rồi hỏi thăm người chị ngày xưa, không biết năm nay chị còn gánh thóc trên bờ sông trắng giữa nắng chang chang không. Câu hỏi không có lời đáp. Tôi thích cái kết ấy, vì nó giống hệt cảm giác của tôi trên con đê chiều mồng ba: cảnh xuân y nguyên, chỉ thiếu một bóng người. Vần bằng ngân dài ở cuối dòng, như tan với vàng, sang ở khổ đầu, giữ cho nỗi buồn ấy nhẹ nhàng, không bi lụy.

Cường, cậu bạn ngồi cạnh tôi, quê ở Huế, đọc câu mở đầu Đây thôn Vĩ Dạ bằng giọng Huế khiến cả lớp im phăng phắc. Câu hỏi anh sao chẳng về chơi nghe như lời trách nhẹ, mà thật ra là một lời mời, nên cả khổ đầu sáng bừng lên: nắng mới lên trên hàng cau, khu vườn mướt xanh như ngọc, lá trúc che ngang gương mặt chữ điền. Tôi giật mình vì đây cũng là một thứ nắng mới, nhưng khác hẳn nắng hắt bên song của Lưu Trọng Lư; nắng của Hàn Mặc Tử tinh khôi như vừa rửa bằng sương. Sang khổ hai, câu thơ bảy chữ bị bẻ làm đôi, “gió theo lối gió” một vế, mây đi đường riêng một vế, như chính gió và mây đang chia lìa, còn dòng nước thì buồn thiu. Khổ ba, bóng người nhòa hẳn: “Áo em trắng quá nhìn không ra”. Từ một lời mời rất gần, bài thơ đi tới một câu hỏi rất xa, liệu tình ai có đậm đà. Tôi đọc mà thương người viết, vì càng yêu cảnh, ông càng sợ mình đứng ngoài cảnh.

Chiều thứ Bảy, bố chở tôi qua cầu Thăng Long. Xe dừng ít phút vì tắc đường, tôi nhìn xuống sông Hồng mùa nước đỏ, thấy một khúc gỗ nhỏ trôi lững lờ giữa dòng, và câu thơ “Củi một cành khô lạc mấy dòng” tự nhiên hiện ra trong đầu. Ở lớp, tôi từng đọc Tràng giang của Huy Cận như một bài thơ khó: buồn, mênh mông, nhiều chữ Hán Việt. Đứng trên cầu rồi mới thấy nỗi buồn ấy có kích thước thật. Sông rộng thế, trời rộng thế, mà cành củi chỉ bằng ngón tay, chữ củi lại bị đảo lên đứng trước chữ một, chữ cành, như bị đẩy ra cho người ta nhìn rõ sự nhỏ bé của nó. Khổ đầu dùng những từ láy “điệp điệp”, “song song”, sóng nối sóng, buồn nối buồn. Nhịp 4/3 chậm, vần bằng kéo dài, đọc lên như nước chảy mãi không dứt. Các khổ sau không cầu, không chuyến đò ngang, chỉ có bèo dạt hàng nối hàng, và tôi hiểu người đứng trên bờ đang thấy mình lẻ loi giữa trời đất. Thế nhưng câu kết lại làm tôi ấm lòng: chẳng cần khói bếp lúc hoàng hôn, lòng vẫn nhớ nhà. Buồn đến thế mà vẫn có một nơi để nhớ, nỗi buồn ấy hóa ra là tình yêu quê hương. Lúc xe lăn bánh, tôi ngoái lại tìm khúc gỗ, chỉ còn mặt sông loang loáng dưới nắng chiều.