Soạn bài Nắng mới (Lưu Trọng Lư) – Ngữ văn 8 Cánh diều

Đề: Bài thơ có được chia khổ hay không? Vần trong bài thơ được gieo như thế nào? Các dòng thơ được ngắt nhịp ra sao?

Trả lời:

• Bài thơ chia thành 3 khổ, mỗi khổ 4 dòng bảy chữ.
• Vần chân, chủ yếu là vần bằng ở cuối các dòng 1, 2, 4 của mỗi khổ, có chỗ là vần gần (ví dụ song – nùng – không, thời – mười – phơi). Cách gieo vần này tạo sự liền mạch, ngân nga như lời kể nhớ.
• Nhịp thơ linh hoạt: phổ biến là 4/3, xen kẽ 3/4 và 2/5 (dòng thứ hai của khổ đầu tách riêng từ láy “Xao xác” ở đầu dòng). Nhịp chậm, êm, hợp với giọng hồi tưởng.

Đề: Bài thơ viết về ai, về điều gì? Người đang bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ là ai? Mạch cảm xúc của tác giả được thể hiện qua các phần của bài thơ như thế nào và cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?

Trả lời:

• Bài thơ viết về người mẹ đã mất và kỉ niệm tuổi thơ bên mẹ.
• Người bày tỏ cảm xúc là nhân vật trữ tình “tôi” – người con, cũng là hình bóng của chính nhà thơ.
• Mạch cảm xúc: khổ 1 – nắng mới, tiếng gà trưa ở hiện tại khơi dậy nỗi buồn và kỉ niệm; khổ 2 – trở về quá khứ, nhớ mẹ phơi áo ngày nắng mới; khổ 3 – hình dáng, nụ cười của mẹ vẫn in đậm trong tâm trí.
• Cảm hứng chủ đạo: nỗi nhớ thương, lòng biết ơn da diết của người con dành cho mẹ.

Đề: Bài thơ có những từ ngữ, hình ảnh, biện pháp nghệ thuật đặc sắc nào và tác dụng của chúng là gì?

Trả lời:

• Từ láy: xao xác, não nùng, chập chờn, mường tượng – gợi âm thanh, trạng thái mơ hồ của kí ức và nỗi buồn lan tỏa.
• Hình ảnh: nắng mới, tiếng gà trưa, áo đỏ phơi trước giậu, nét cười đen nhánh sau tay áo – đều giản dị, quen thuộc với làng quê, dễ khơi sự đồng cảm.
• Biện pháp tu từ: nhân hóa (nắng “reo”), điệp cấu trúc “Mỗi lần nắng mới…” ở khổ 1 và khổ 2, đối lập hiện tại – quá khứ. Tác dụng: làm nổi bật niềm vui ngày còn mẹ, đối lập với nỗi buồn hiện tại, khiến nỗi nhớ thêm thấm thía.

Đề: Đọc trước bài thơ Nắng mới; tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Lưu Trọng Lư.

Trả lời:

• Lưu Trọng Lư sinh năm 1911, mất năm 1991, xuất thân trong một gia đình nhà nho ở Quảng Bình. Ông học ở Huế rồi ra Hà Nội viết văn, làm báo.
• Ông là một trong những người khởi xướng và cổ vũ nhiệt tình cho phong trào Thơ mới những năm 1930. Tập thơ tiêu biểu: Tiếng thu (1939); bài Tiếng thu với hình ảnh “con nai vàng ngơ ngác” rất nổi tiếng.
• Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia kháng chiến, hoạt động văn nghệ; sau này ông còn viết kịch và giữ nhiều cương vị trong ngành sân khấu.
• Thơ Lưu Trọng Lư giàu cảm xúc, mơ màng, giọng điệu nhẹ nhàng, thường viết về tình yêu, quê hương và kỉ niệm.

Xem thêm bài tác giả Lưu Trọng Lư: cuộc đời và sự nghiệp.

Đề: Hãy tưởng tượng và chia sẻ cảm xúc, tâm trạng,… của em khi đón nhận ánh nắng mới.

Trả lời (gợi ý):

Sau những ngày cuối đông ẩm ướt, sáng nay em mở cửa sổ và thấy một vệt nắng vàng nhạt trải trên hiên nhà. Ánh nắng mới không gay gắt mà ấm, trong, khiến em thấy lòng nhẹ bẫng, muốn chạy ra sân. Em nghĩ ngay đến bà nội hay mang chăn màn ra phơi để “cho thơm mùi nắng”. Nắng mới đem lại cảm giác tươi vui, và cũng gợi những kỉ niệm thân thương với người thân trong gia đình.

Đề: Ở các khổ 2, 3: “Tôi” nhớ về ai? Chú ý các từ ngữ, hình ảnh thể hiện màu sắc, hành động trong các khổ thơ.

Trả lời:

• “Tôi” nhớ về người mẹ của mình, vào thời “tôi” khoảng mười tuổi, khi mẹ còn sống.
• Màu sắc: áo đỏ, nét cười đen nhánh (hàm răng nhuộm đen của phụ nữ xưa), ánh trưa hè.
• Hành động: mẹ “đưa” áo ra phơi trước giậu, mẹ “vào ra” trong nhà; người con thì “nhớ”, “mường tượng”.

Đề: Bài thơ được viết theo thể nào? Chỉ ra vần, nhịp của bài thơ.

Trả lời:

• Thể thơ bảy chữ.
• Vần chân, gieo ở cuối dòng 1, 2, 4 mỗi khổ (vần liền ở dòng 1 – 2, vần cách ở dòng 2 – 4): song – nùng – không; thời – mười – phơi; mờ – ra – thưa.
• Nhịp chủ yếu 4/3, có dòng 3/4 và 2/5, tạo giọng thơ chậm rãi, tha thiết.

Trả lời:

Bài thơ là lời của nhân vật trữ tình “tôi” – người con đã trưởng thành, bộc lộ cảm xúc nhớ thương về người mẹ đã khuất. Đại từ “tôi” xuất hiện trực tiếp (“Tôi nhớ mẹ tôi”), cho thấy tiếng nói rất riêng tư, gắn với trải nghiệm thật của nhà thơ.

Đề: Nhan đề của bài thơ được đặt theo cách nào? A. Một hình ảnh, khơi nguồn cho cảm hứng của tác giả. B. Một sự việc gây ấn tượng sâu sắc cho tác giả. C. Một đề tài khái quát nội dung của cả bài thơ. D. Một âm thanh đặc biệt trong cảm nhận của tác giả.

Trả lời: Chọn A. “Nắng mới” là hình ảnh mở đầu bài thơ, trở lại ở khổ 2 và chính là chất xúc tác đánh thức kỉ niệm về mẹ.

Đề: Bài thơ thể hiện tâm trạng gì của tác giả? Chỉ ra các từ láy và tác dụng của chúng trong việc thể hiện tâm trạng ấy.

Trả lời:

• Tâm trạng: buồn thương, bâng khuâng khi nhớ lại quá khứ; nỗi nhớ mẹ da diết, xen lẫn niềm biết ơn và trân trọng.
• Các từ láy: xao xác, não nùng (âm thanh tiếng gà trưa buồn, vắng), chập chờn (kỉ niệm lúc ẩn lúc hiện), mường tượng (hình dáng mẹ hiện lên trong trí nhớ).
• Tác dụng: các từ láy vừa gợi âm thanh, hình ảnh, vừa diễn tả trạng thái mơ hồ, bồi hồi của tâm hồn khi kí ức trở về; nhờ chúng, nỗi buồn không nói thẳng mà thấm dần vào cảnh vật.

Đề: Hãy tìm ba hình ảnh trong bài thơ có mối liên hệ chặt chẽ với nhau được tác giả sử dụng để khắc họa về người mẹ. Qua những hình ảnh ấy, người mẹ hiện lên như thế nào trong nỗi nhớ của tác giả?

Trả lời:

• Ba hình ảnh: nắng mới – áo đỏ – nét cười đen nhánh. Nắng mới là lúc mẹ mang áo ra phơi; chiếc áo đỏ phơi trước giậu gắn với dáng mẹ; và cuối cùng là nụ cười mẹ thấp thoáng sau tay áo. Ba hình ảnh nối nhau theo trình tự từ khung cảnh đến chi tiết, từ xa đến gần.
• Người mẹ hiện lên đảm đang, tần tảo, chăm lo cho gia đình qua những việc nhỏ; đồng thời duyên dáng, kín đáo, hiền hậu với nụ cười e ấp theo nét đẹp phụ nữ xưa. Mẹ chỉ hiện ra qua vài nét chấm phá nhưng in đậm, sống động trong kí ức người con.

Đề: Có thể hoán đổi vị trí của hai động từ (hắt, reo) miêu tả hình ảnh “nắng mới” trong khổ thơ thứ nhất (Mỗi lần nắng mới hắt bên song) và thứ hai (Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội) được không? Vì sao?

Trả lời:

Không thể hoán đổi, vì hai động từ gắn với hai thời điểm và hai tâm trạng khác nhau:

• “Hắt” ở khổ 1 thuộc hiện tại: ánh nắng chiếu xiên, yếu ớt vào song cửa của một căn nhà vắng, hòa với tiếng gà “não nùng” – gợi nỗi buồn cô quạnh của người con khi mẹ đã mất.
• “Reo” ở khổ 2 thuộc quá khứ: nắng được nhân hóa như đang reo vui ngoài đồng nội – đó là cái nắng của những ngày còn mẹ, tràn đầy sức sống và hạnh phúc.

Nếu đổi chỗ, sự tương phản giữa hiện tại buồn và quá khứ vui sẽ mất đi, mạch cảm xúc của bài thơ bị phá vỡ.

Đề: Trong kí ức tuổi thơ của nhân vật “tôi” ở bài Nắng mới, người mẹ hiện lên qua những hình ảnh được lựa chọn, để lại ấn tượng sâu đậm cho tác giả. Với em, hình ảnh, chi tiết nào về người mẹ của mình khiến em thấy yêu thương nhất? Hãy chia sẻ bằng một đoạn văn (khoảng 8 – 10 dòng).

Trả lời (đoạn văn tham khảo):

Đọc bài thơ Nắng mới, em chợt nhớ đến hình ảnh mẹ mà em yêu nhất: dáng mẹ cúi bên bếp lửa mỗi sáng mùa đông. Khi cả nhà còn ngủ, mẹ đã dậy nhóm bếp, ánh lửa hồng hắt lên gương mặt mẹ với đôi mắt còn ngái ngủ. Mẹ khẽ khàng đặt nồi cháo, thỉnh thoảng lại xoa hai bàn tay vào nhau cho đỡ lạnh. Lúc em thức dậy, bát cháo nóng đã được đặt sẵn trên bàn, còn mẹ vội vàng chuẩn bị đi làm. Có lần em hỏi mẹ có mệt không, mẹ chỉ cười bảo: “Nhìn con ăn ngon là mẹ vui rồi.” Hình ảnh ấy bình dị như chiếc áo đỏ trước giậu của mẹ nhà thơ, nhưng với em, đó là biểu tượng của sự chăm chút lặng thầm. Em tự nhủ sẽ chăm ngoan hơn để mẹ bớt vất vả.