Soạn bài Nếu mai em về Chiêm Hóa (Mai Liễu) – Ngữ văn 8 Cánh diều

Trả lời:

Khi đọc trước, em đánh dấu những địa danh (sông Gâm, núi Thần), các dân tộc được nhắc tới (Dao, Tày) và lễ hội đầu xuân để hình dung vùng đất Chiêm Hóa. Về tác giả: Mai Liễu là nhà thơ người Tày ở Tuyên Quang, từng học trường nội trú dành cho học sinh dân tộc vùng Việt Bắc rồi học đại học ở Hà Nội; ông được ghi nhận là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang. Các tập thơ của ông có Giấc mơ của núi, Suối làng, Núi vẫn còn mưa, Mây vẫn bay về núi…

Hãy tìm hiểu và chia sẻ ấn tượng của em về cảnh sắc thiên nhiên và con người ở vùng núi phía bắc nước ta vào mùa xuân.

Trả lời:

Qua phim ảnh và những chuyến đi cùng gia đình, em thấy mùa xuân vùng núi phía bắc đẹp như một bức tranh nhiều màu. Hoa đào, hoa mận nở trắng hồng các sườn đồi; sương sớm còn vương trên những mái nhà sàn; mưa phùn lất phất làm cây cối đâm chồi non mơn mởn. Con người nơi đây mặc áo chàm, váy thổ cẩm sặc sỡ, rủ nhau đi chợ phiên, đi hội ném còn, thổi khèn, nhảy múa. Em ấn tượng nhất là nụ cười hiền và sự hiếu khách của đồng bào: khách lạ đến nhà cũng được mời chén rượu, bát canh nóng. Mùa xuân miền núi vì thế vừa tươi tắn vừa ấm áp.

Trả lời:

Khổ thơ thứ hai có hai hình ảnh nhân hóa:

Đá ngồi dưới bến trông nhau
Non Thần hình như trẻ lại

Những hòn đá được gán hành động “ngồi”, “trông nhau” như người; ngọn núi Thần được tả là “trẻ lại” như con người được hồi xuân.

Trả lời:

Dòng thơ mở đầu bài “Nếu mai em về Chiêm Hóa” được lặp lại ở đầu khổ cuối. Phép điệp này tạo kết cấu đầu – cuối tương ứng, nhấn mạnh lời mời gọi và nỗi mong ngóng của tác giả, đồng thời đưa mạch thơ từ cảnh sắc trở về với lời nhắn gửi.

Trả lời:

Bố cục: có thể chia làm ba phần.

• Khổ 1 và khổ 2: lời gửi nỗi nhớ và bức tranh thiên nhiên Chiêm Hóa vào xuân (mưa xuân, mùa măng, sông Gâm, núi Thần).
• Khổ 3 và khổ 4: vẻ đẹp của con người, nhất là những cô gái Dao, cô gái Tày trong ngày xuân.
• Khổ 5: lễ hội đầu xuân và lời chúc may mắn, duyên lành.

Mạch cảm xúc: bắt đầu từ nỗi nhớ quê được gửi theo người sắp về Chiêm Hóa, lan dần sang cảnh vật, rồi đến con người, cuối cùng lắng lại ở không khí hội xuân đầm ấm. Cảm xúc đi từ nhớ thương đến tự hào, say mê và kết bằng niềm mong ước tốt đẹp.

Tác giả sử dụng những hình ảnh, chi tiết nào để thể hiện bức tranh thiên nhiên và con người trong mùa xuân? Hãy chia sẻ ấn tượng, nhận xét của em về bức tranh đó.

Trả lời:

Ấn tượng, nhận xét: bức tranh mùa xuân Chiêm Hóa có màu sắc hài hòa: trắng của cát, xanh của núi, bạc lấp lánh của vòng tay, chàm thẫm của áo, hồng tươi của đôi môi. Mọi vật đều tràn đầy sức sống – cây nảy lộc, măng lên, núi như trẻ lại. Đặc biệt, đây là mùa xuân mang nét riêng của miền núi phía bắc: mưa phùn, rét lộc, trang phục và lễ hội của đồng bào Dao, Tày. Con người hiện lên trẻ trung, duyên dáng, hòa làm một với thiên nhiên.

Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng trong các khổ thơ 2, 4 của văn bản.

Trả lời:

Nhờ nhân hóa, cảnh và người hòa quyện, bài thơ vừa tươi vui vừa giàu chất trữ tình.

Tìm các từ đồng nghĩa với từ “về” trong dòng thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa”. Theo em, vì sao nên chọn từ “về”?

Trả lời:

• Từ đồng nghĩa: đến, tới, đi, lên (lên Chiêm Hóa), ghé.
• Lí do chọn “về”: “về” gợi sự trở lại một nơi thân thuộc, nơi mình thuộc về, như về nhà, về quê. Dùng từ này, nhà thơ coi Chiêm Hóa là mái nhà chung, đón người đến như đón người thân trở về; còn các từ “đến”, “tới” chỉ nói việc di chuyển, nghe xa lạ, khách sáo hơn. Từ “về” vì thế chứa đựng tình cảm gắn bó và niềm tự hào về quê hương.

Trả lời:

Qua bài thơ, ta thấy Mai Liễu yêu tha thiết và tự hào về quê hương Chiêm Hóa. Nhà thơ nhớ quê da diết đến mức phải gửi nỗi nhớ theo bước chân người sắp về. Ông say mê từng cảnh vật – mưa xuân, dòng sông, ngọn núi – và trân trọng vẻ đẹp của con người, nét văn hóa các dân tộc nơi đây. Lời thơ ân cần như lời mời gọi, khoe với mọi người về quê mình, cho thấy sự gắn bó máu thịt của người con miền núi với cội nguồn.

Giả sử sau dấu ba chấm “Nếu mai em về…” là tên vùng đất quê hương em, thì em sẽ chia sẻ những hình ảnh, chi tiết nào của quê hương mình? Vì sao em lại chọn các chi tiết, hình ảnh ấy?

Trả lời:

Nếu thay bằng tên quê em là Hội An, em sẽ kể về những dãy nhà tường vàng rêu phong, những chiếc đèn lồng đủ màu thắp sáng phố cổ mỗi tối rằm, con sông Hoài lấp lánh hoa đăng, và bát cao lầu thơm mùi tro củi. Em cũng sẽ nhắc tới nụ cười hiền của những cô bán hàng rong và tiếng rao lanh lảnh buổi sớm. Em chọn các hình ảnh này vì đó là nét riêng chỉ quê em mới có, gắn với kỉ niệm tuổi thơ của em, và em muốn người đến chơi cảm nhận được vẻ đẹp vừa cổ kính vừa ấm áp của quê mình.

(Mỗi em có thể thay bằng tên quê mình và chọn những hình ảnh đặc trưng nhất: cánh đồng, con sông, món ăn, lễ hội, con người…)