Soạn bài Đánh nhau với cối xay gió (Xéc-van-tét) – Ngữ văn 8 Cánh diều

Trả lời:

• Điều phát hiện: giữa cánh đồng sừng sững một dãy cối xay gió, ước chừng bốn chục cái.
• Nhận định của Đôn Ki-hô-tê: lão khẳng định đó là một bầy khổng lồ hung dữ, cánh tay dài ngoẵng, và coi đây là dịp trời ban để lập chiến công, vừa diệt cái ác vừa thu chiến lợi phẩm.
• Nhận định của Xan-chô: bác ngơ ngác hỏi lại “Những tên khổng lồ nào cơ?” rồi giải thích rõ ràng: đó chỉ là cối xay, còn thứ trông như cánh tay là cánh quạt quay khi gió thổi.

Ngay từ chi tiết mở đầu, hai cách nhìn đã đối lập: một người nhìn bằng trí tưởng tượng nhuốm màu sách vở, một người nhìn bằng đôi mắt của bác nông dân quen với ruộng đồng.

Trả lời:

• Diễn biến: mặc giám mã gào lên ngăn cản, lão vẫn thúc ngựa lao tới, vừa phi vừa thách thức đối thủ. Gió nổi, cánh quạt bắt đầu quay, lão càng tin bọn khổng lồ đang vung tay. Lão cầu xin nàng Đuyn-xi-nê-a ban sức mạnh, che khiên, ghì giáo, phóng thẳng vào chiếc cối gần nhất, cắm mũi giáo vào một cánh quạt.
• Hậu quả: cánh quạt quay làm ngọn giáo gãy vụn, cả người lẫn ngựa văng ra một quãng xa; lão nằm bất động, còn con Rô-xi-nan-tê bị toạc một bên vai.

Kết cục thảm hại hoàn toàn trái ngược với khí thế hừng hực lúc xung trận – đó chính là chỗ bật ra tiếng cười.

Trả lời:

• Xan-chô: mặt tái đi vì hoảng, vội thúc lừa chạy tới, vừa đỡ chủ vừa xuýt xoa, trách móc; giọng bác vừa lo lắng vừa có phần bực bội vì đã nói trước mà chủ không nghe.
• Đôn Ki-hô-tê: người ê ẩm, nằm sóng soài, gương mặt nhăn lại vì đau nhưng vẫn cố tỏ ra nghiêm trang, bình thản; lão gạt lời giám mã đi, giữ vẻ kiêu hãnh của một “hiệp sĩ” vừa bị kẻ thù chơi xấu chứ không chịu nhận mình nhầm.

Quan điểm của Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô về vấn đề bị thương như thế nào?

Trả lời:

• Đôn Ki-hô-tê: người hiệp sĩ phải chịu đau trong im lặng, vì theo lão “các hiệp sĩ giang hồ có bị thương thế nào cũng không được rên rỉ, dù xổ cả gan ruột ra ngoài”. Lão không kêu đau không phải vì hết đau mà vì muốn làm đúng khuôn phép của sách.
• Xan-chô: thật thà thú nhận “chỉ cần hơi đau một chút là tôi rên rỉ ngay”, trừ khi luật hiệp sĩ cấm cả giám mã kêu đau. Bác sống theo cảm giác tự nhiên của cơ thể.

Một bên tuân theo lề luật tưởng tượng đến mức phi lí, một bên chất phác, thực tế; vì vậy Đôn Ki-hô-tê cũng phải bật cười và cho phép giám mã rên rỉ tùy thích.

Trả lời:

• Đôn Ki-hô-tê: chẳng thiết ăn uống; ban đêm lấy cành khô làm cán giáo mới, rồi thức trắng để tưởng nhớ nàng Đuyn-xi-nê-a, cố ý bắt chước các hiệp sĩ trong sách. Sáng ra lão vẫn không ăn vì cho rằng nhớ người yêu là đủ no.
• Xan-chô Pan-xa: được phép là ung dung ăn uống ngay trên lưng lừa, thỉnh thoảng nốc rượu ngon lành, quên hết lời hứa của chủ; đêm đến ngủ say như chết, sáng dậy việc đầu tiên là sờ tới bầu rượu và buồn vì nó đã vơi.

Đôn Ki-hô-tê sống bằng mộng tưởng, Xan-chô sống bằng nhu cầu vật chất – sự tương phản tiếp tục được đẩy lên ngay cả trong chuyện ăn, chuyện ngủ.

Xác định nội dung chính của mỗi phần trong đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió. Theo em, cốt truyện trong đoạn trích này là cốt truyện đơn tuyến hay đa tuyến? Vì sao?

Trả lời:

Nội dung các phần: có thể chia đoạn trích thành ba phần.

• Phần 1 (từ đầu đến “chứ không phải là bọn khổng lồ”): hai thầy trò nhìn thấy cối xay gió, mỗi người nhận định một khác.
• Phần 2 (tiếp theo đến “cũng bị toạc nửa vai”): lão hiệp sĩ lao vào giao chiến, bị hất văng; Xan-chô chạy tới cứu, chủ đổ lỗi cho phép thuật của pháp sư.
• Phần 3 (còn lại): trên đường đi tiếp và trong đêm nghỉ dưới vòm cây, cách mỗi người đối xử với cái đau, cái đói, giấc ngủ.

Một số tài liệu gộp phần 1 và phần 2 thành một, chia văn bản làm 2 phần (trước và sau trận đánh); cách chia nào cũng được nếu em nêu rõ ranh giới.

Kiểu cốt truyện: đơn tuyến. Đoạn trích chỉ có một mạch sự việc duy nhất xoay quanh cuộc phiêu lưu của hai thầy trò: thấy cối xay → giao chiến → thất bại → tiếp tục lên đường. Các sự việc nối nhau theo trình tự thời gian, không có tuyến truyện thứ hai song song hay đan xen.

Nhân vật Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô Pan-xa được tác giả khắc họa như thế nào? Hãy liệt kê những đặc điểm của hai nhân vật này (dáng vẻ bên ngoài, suy nghĩ, sở thích, lời nói và hành động).

Trả lời:

Vì sao Đôn Ki-hô-tê đánh nhau với cối xay gió? Xan-chô nhìn nhận về cối xay gió có gì khác với Đôn Ki-hô-tê?

Trả lời:

• Vì sao lão lao vào trận: đầu óc bị tiểu thuyết hiệp sĩ chi phối nên lão nhìn mọi thứ qua lăng kính phiêu lưu. Lão tin chắc cối xay là bọn khổng lồ độc ác, đánh chúng là việc chính nghĩa, là phụng sự Chúa, lại vừa là cơ hội làm giàu và lập danh. Lão muốn phô bày khí phách hiệp sĩ: một mình chọi cả chục kẻ thù.
• Cách nhìn của Xan-chô: bác thấy đúng như thật – đó là những cối xay gió bình thường, thứ giống cánh tay chỉ là cánh quạt. Sau trận đánh, bác còn trách khéo rằng ai cũng biết đó là cối xay, “trừ kẻ nào đầu óc cũng quay cuồng như cối xay”.

Như vậy, cùng một sự vật nhưng Đôn Ki-hô-tê nhìn bằng ảo tưởng, Xan-chô nhìn bằng con mắt thực tế.

Qua đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió, em có nhận xét gì về cách xây dựng hai nhân vật Đôn Ki-hô-tê và Xan-chô của tác giả?

Trả lời:

• Thủ pháp tương phản: Xéc-van-tét đặt hai nhân vật cạnh nhau trên mọi phương diện – cao gầy và béo lùn, ngựa và lừa, mộng tưởng và thực tế, cao thượng và tầm thường, can đảm và nhút nhát, nhịn ăn thức trắng và ăn no ngủ kĩ. Mỗi chi tiết về người này làm nổi bật thêm chi tiết về người kia.
• Tương phản mà bổ sung: hai tính cách trái ngược nhưng không loại trừ nhau. Đôn Ki-hô-tê có lí tưởng nhưng thiếu tỉnh táo; Xan-chô tỉnh táo nhưng thiếu lí tưởng. Hai người đi cùng nhau, nương nhau trên đường phiêu lưu, như hai nửa của một con người hoàn chỉnh.
• Khắc họa qua lời nói và hành động: tác giả ít bình luận trực tiếp, để nhân vật tự bộc lộ qua đối thoại và việc làm; giọng kể hài hước, giễu nhại nhưng không cay độc.

Theo em, việc Đôn Ki-hô-tê say mê, muốn trở thành hiệp sĩ giang hồ và hành động của nhân vật này có những điểm nào tốt và không tốt? Câu chuyện nhằm ca ngợi hay phê phán điều gì?

Trả lời:

Ý nghĩa: câu chuyện vừa phê phán vừa trân trọng. Tác giả giễu cợt lối sống ảo tưởng và những pho truyện hiệp sĩ hão huyền từng làm say mê nhiều người đương thời; đồng thời qua Xan-chô, ông cũng chế giễu thói thực dụng, thiển cận. Nhưng ẩn sau tiếng cười vẫn là sự cảm thông với một con người có lòng tốt và khát vọng làm điều thiện.

Đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió gợi cho người đọc hai lối sống: mơ mộng và thực dụng. Theo em, nên chọn lối sống nào? Vì sao?

Trả lời:

Em nghĩ không nên chọn hẳn một trong hai lối sống ấy, mà cần dung hòa những mặt tốt của cả hai. Mơ mộng giúp con người có ước mơ, có lí tưởng để vươn lên; nhưng mơ mộng quá đà, bỏ qua thực tế thì dễ giống chàng hiệp sĩ xứ Man-cha – hăng hái lao vào những “trận đánh” vô nghĩa rồi thất bại. Thực dụng giúp ta tỉnh táo, biết lo cho cuộc sống hằng ngày; nhưng thực dụng đến mức chỉ nghĩ tới ăn ngon, ngủ yên, lợi ích riêng thì cuộc sống trở nên nhỏ hẹp, ích kỉ như Xan-chô. Người học sinh hôm nay nên nuôi ước mơ lớn nhưng lập kế hoạch cụ thể, nhìn đúng hoàn cảnh và năng lực của mình, từng bước biến ước mơ thành hiện thực.