Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) là nhà văn, nhà báo hiện thực trào phúng xuất sắc của văn học Việt Nam trước 1945, tác giả tiểu thuyết Số đỏ, Giông tố và những thiên phóng sự như Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô. Quê gốc Hưng Yên nhưng sinh trưởng ở Hà Nội, ông cầm bút chưa đầy mười năm, sống nghèo túng và mất vì bệnh lao khi chưa tròn 27 tuổi. Bài viết của Văn VN tóm tắt tiểu sử, các mốc đời, sự nghiệp, phong cách sáng tác và các bài học Ngữ văn có đoạn trích của ông.
Nhà văn Vũ Trọng Phụng là ai?
Vũ Trọng Phụng là cây bút có sức sáng tạo hiếm thấy: chỉ trong khoảng 1930 – 1939, ông viết hơn ba mươi truyện ngắn, chín tiểu thuyết, chín tập phóng sự, bảy vở kịch cùng hàng trăm bài báo. Tiếng cười trào phúng trong Số đỏ và ngòi bút phóng sự sắc lạnh đã làm nên vị trí đặc biệt của ông trong dòng văn học hiện thực; không ít nhân vật, câu thoại trong sách ông trở thành thành ngữ của người đọc hôm nay.
| Tên | Vũ Trọng Phụng |
| Bút danh | Thiên Hư (ký dưới phóng sự đầu tay Cạm bẫy người) |
| Năm sinh – năm mất | 20/10/1912 – 13/10/1939 |
| Quê quán | Làng Hảo, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên; lớn lên, sống và mất tại Hà Nội |
| Thể loại | Tiểu thuyết, phóng sự, truyện ngắn, kịch, báo chí, dịch thuật |
| Tác phẩm tiêu biểu | Số đỏ, Giông tố, Vỡ đê, Làm đĩ; phóng sự Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì |
| Danh xưng | “Ông vua phóng sự đất Bắc” |
| Trong SGK hiện hành | Bốn đoạn trích ở Ngữ văn 12: Xuân Tóc Đỏ cứu quốc, Hạnh phúc của một tang gia, Hai quan niệm về gia đình và xã hội, Cái giá trị làm người |
Cha ông, ông Vũ Văn Lân, làm thợ điện và mất khi cậu con trai mới bảy tháng tuổi. Mẹ ông, bà Phạm Thị Khách, ở vậy nuôi con. Hoàn cảnh nghèo buộc Vũ Trọng Phụng học hết bậc tiểu học ở trường Hàng Vôi thì phải đi làm; gánh nặng nuôi bà nội và mẹ già theo ông suốt cả cuộc đời ngắn ngủi.
Cuộc đời Vũ Trọng Phụng qua các mốc chính
Cuộc đời Vũ Trọng Phụng gần như trùng với một thập kỷ cầm bút dồn dập. Các mốc sau được đối chiếu giữa Wikipedia tiếng Việt, trang Người Kể Sử và bài viết của TTXVN (VietnamPlus) nhân 100 năm ngày sinh của ông.
- 1912: sinh ngày 20/10; quê làng Hảo, Mỹ Hào, Hưng Yên, nhưng lớn lên ở Hà Nội.
- Khoảng 14 – 16 tuổi: thôi học sau bậc tiểu học, làm việc ở nhà hàng Gôđa rồi nhà in IDEO khoảng hai năm.
- 1930: truyện ngắn đầu tay Chống nạng lên đường đăng trên Ngọ báo; từ đây ông chuyển hẳn sang nghề viết.
- 1931: vở kịch Không một tiếng vang bắt đầu khiến bạn đọc chú ý đến tên tuổi ông.
- 1933 – 1934: các phóng sự Cạm bẫy người (ký Thiên Hư) và Kỹ nghệ lấy Tây đăng trên báo Nhật Tân, gây tiếng vang lớn; năm 1934 có thêm tiểu thuyết đầu tay Dứt tình.
- 1936: năm sáng tác dồi dào nhất – bốn tiểu thuyết Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê, Làm đĩ cùng phóng sự Cơm thầy cơm cô lần lượt đăng báo.
- 1936 – 1939: tác phẩm của ông trở thành tâm điểm cuộc tranh luận “dâm hay không dâm”; ông từng bị nhà cầm quyền gọi ra tòa vì tội “tổn thương phong hóa”.
- 1938: cưới bà Vũ Mỹ Lương (ngày 23/1), sau đó có con gái Vũ Mỵ Hằng.
- 1939: mất ngày 13/10 tại Hà Nội vì bệnh lao phổi, khi chưa đầy 27 tuổi.
- 1954 – cuối thập niên 1980: sách của ông vắng bóng, bị cấm ở miền Bắc rồi trên cả nước; phải tới cuối thập niên 1980 mới được tái bản.
- 2012: Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh; bộ tem bưu chính về ông được phát hành.
Sống giữa Hà Nội những năm 1930, Vũ Trọng Phụng chứng kiến một xã hội thành thị đang chạy theo “Âu hóa” với đủ thứ lố lăng, trong khi bản thân ông lao động cật lực mà vẫn túng quẫn. Sự đối lập giữa đời sống kham khổ, nghiêm cẩn của nhà văn và thế giới nhố nhăng ông mô tả đã tạo nên giọng văn vừa giễu cợt vừa cay đắng rất riêng.
Sự nghiệp sáng tác của Vũ Trọng Phụng
Có thể nhìn sự nghiệp của Vũ Trọng Phụng theo ba mảng chính.
Phóng sự. Đây là mảng đưa ông đến với công chúng: Cạm bẫy người (1933) viết về nạn cờ bạc bịp, Kỹ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936), Lục xì (1937) cùng nhiều thiên khác. Ông đóng vai người trong cuộc, tự mình vào tận nơi để quan sát và ghi lại.
Tiểu thuyết. Sau Dứt tình (1934), năm 1936 ông cho ra đời liền bốn tiểu thuyết Giông tố, Số đỏ, Vỡ đê, Làm đĩ; tiếp đó là Lấy nhau vì tình, Trúng số độc đắc và một số tác phẩm dang dở hoặc di cảo.
Kịch, truyện ngắn và báo chí. Từ Không một tiếng vang (1931) đến Phân bua (1939), ông viết bảy vở kịch, dịch vở Lucrèce Borgia của Victor Hugo, đồng thời là tác giả hàng trăm bài báo chính luận, tranh luận văn học.
Danh mục đầy đủ và phần giới thiệu từng tác phẩm có trong bài những tác phẩm của Vũ Trọng Phụng tiêu biểu nhất.
Các tác phẩm tiêu biểu của Vũ Trọng Phụng
Số đỏ (1936)
Tiểu thuyết đăng trên Hà Nội báo từ tháng 10/1936, in sách năm 1938, gồm 20 chương. Xuân Tóc Đỏ – một kẻ xuất thân hạ lưu – nhờ trào lưu “Âu hóa” của giới tiểu tư sản Hà Nội mà leo lên hàng “danh giá”, trở thành “vĩ nhân”. Giới nghiên cứu thường đặt cuốn sách này ở vị trí cao nhất trong sự nghiệp của ông. Tham khảo Xuân Tóc Đỏ cứu quốc – tác giả, tác phẩm, tóm tắt Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.
Giông tố (1936)
Khi đăng trên Hà Nội báo, tiểu thuyết có tên Thị Mịch; sách do Văn Thanh ấn hành vào đầu năm 1937. Khởi đầu là vụ Nghị Hách làm nhục cô gái quê tên Mịch, câu chuyện dần mở rộng thành bức tranh rộng lớn về tiền bạc, quyền lực và sự tha hóa từ nông thôn ra thành thị.
Kỹ nghệ lấy Tây (1934)
Tác giả đã tới tận xóm Thị Cầu (Bắc Ninh) gần trại lính lê dương để tìm hiểu cái nghề làm “me Tây” của nhiều phụ nữ nghèo ở đây. Hôn nhân bị biến thành một thứ “kỹ nghệ” mua bán, và ngòi bút của ông vừa châm biếm vừa xót thương.
Cơm thầy cơm cô (1936)
Phóng sự đăng trên Hà Nội báo, viết về những nông dân nghèo bỏ làng lên Hà Nội làm người ở trong các gia đình thành thị, phơi bày thủ đoạn của các lò môi giới. Chương “Cái giá trị làm người” được chọn vào Ngữ văn 12.
Lục xì (1937)
Phóng sự điều tra đăng trên báo Tương Lai từ tháng 7/1937, viết về nạn mại dâm và nhà “lục xì” – nơi chính quyền bảo hộ kiểm soát, chữa bệnh cho gái bán dâm. Tác phẩm cho thấy tầm nhìn xã hội học hiếm có của một cây bút mới ngoài hai mươi tuổi.
Phong cách nghệ thuật của Vũ Trọng Phụng
- Trào phúng bậc thầy: ông dựng tình huống nghịch lý, phóng đại chi tiết, để nhân vật tự lật tẩy mình qua lời nói và hành động.
- Tả chân không né tránh: ông viết thẳng về những đề tài gai góc như mại dâm, tính dục, cờ bạc bịp, vì thế vừa được khen là chân thực vừa bị công kích là “dâm”.
- Tư duy phóng sự trong tiểu thuyết: vốn sống từ những chuyến thâm nhập thực tế đem lại cho tiểu thuyết của ông độ dày chi tiết và tính thời sự.
- Ngôn ngữ đô thị sống động: lời thoại pha trộn tiếng Pháp bồi, tiếng lóng, khẩu ngữ Hà Nội thời thuộc địa, tạo tiếng cười tự nhiên.
Một số người còn ví ông với Balzac của văn học Pháp vì bức tranh xã hội rộng lớn trong tác phẩm.
Vũ Trọng Phụng được mệnh danh là gì?
Vũ Trọng Phụng được mệnh danh là “ông vua phóng sự đất Bắc”. Danh xưng này gắn với loạt phóng sự Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì, được Wikipedia tiếng Việt và bài viết của TTXVN nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh ông cùng ghi nhận. Cũng nhờ hai thiên phóng sự đầu, Vũ Đình Chí và Vũ Bằng coi ông là một trong số ít người khai mở thể phóng sự ở Việt Nam.
Nhận định về Vũ Trọng Phụng
Dưới đây là nhận xét chung của người biên tập dựa trên tiểu sử và tác phẩm (không trích của nhà phê bình cụ thể), có thể dùng khi viết bài nghị luận:
- Vũ Trọng Phụng là người phê phán xã hội thành thị thời thuộc địa toàn diện nhất trong văn học trước 1945, từ giới “thượng lưu” Âu hóa đến tầng lớp dưới đáy.
- Tiếng cười của ông không nhằm mua vui mà nhằm lột trần cái giả dối; càng hài hước, nó càng chua chát.
- Số phận văn chương của ông nhiều thăng trầm: bị tranh cãi khi còn sống, bị cấm in hàng chục năm sau khi mất, rồi được đánh giá lại như một gương mặt tiêu biểu của văn học hiện thực.
- Cuộc đời nghèo khó, tận tụy với nghề của ông là minh chứng cho sức lao động phi thường của một nhà văn trẻ.
Tác phẩm của Vũ Trọng Phụng trong sách giáo khoa Ngữ văn
Sách Ngữ văn mới đưa Vũ Trọng Phụng vào chương trình lớp 12 với bốn văn bản:
| Văn bản | Lớp – bộ sách | Bài học | Tài liệu trên Văn VN |
|---|---|---|---|
| Xuân Tóc Đỏ cứu quốc (trích Số đỏ) | Ngữ văn 12 Kết nối tri thức, tập 1 | Bài 1 – Khả năng lớn lao của tiểu thuyết | Phân tích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc |
| Cái giá trị làm người (trích Cơm thầy cơm cô) | Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo, tập 1 | Bài 4 – Sự thật và trang viết (đọc mở rộng) | Xem giới thiệu Cơm thầy cơm cô ở trên |
| Hai quan niệm về gia đình và xã hội (trích Số đỏ) | Ngữ văn 12 Chân trời sáng tạo, tập 2 | Bài 7 – Trong ánh đèn thành thị | Xem giới thiệu Số đỏ ở trên |
| Hạnh phúc của một tang gia (trích Số đỏ) | Ngữ văn 12 Cánh diều, tập 2 | Bài 7 – Tiểu thuyết hiện đại | Xem giới thiệu Số đỏ ở trên |
Ôn tập các đoạn trích này, học sinh cần nắm nghệ thuật trào phúng (tình huống nghịch lý, phóng đại, đối lập giữa danh và thực) và bối cảnh phong trào Âu hóa ở Hà Nội những năm 1930.
Tóm tắt tiểu sử Vũ Trọng Phụng ngắn gọn
Vũ Trọng Phụng (1912 – 1939) quê làng Hảo, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, sinh trưởng ở Hà Nội trong một gia đình nghèo, cha mất sớm. Học xong tiểu học, ông đi làm rồi chuyển sang viết văn, làm báo từ năm 1930. Trong chưa đầy mười năm, ông để lại khối lượng tác phẩm lớn: tiểu thuyết Số đỏ, Giông tố, Vỡ đê, Làm đĩ; phóng sự Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì; nhiều kịch và truyện ngắn. Ông được mệnh danh là “ông vua phóng sự đất Bắc”. Ông mất vì bệnh lao ngày 13/10/1939 tại Hà Nội, khi chưa tròn 27 tuổi.
Câu hỏi thường gặp về Vũ Trọng Phụng
Vũ Trọng Phụng quê ở đâu?
Ông quê làng Hảo, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, nhưng sinh ra, lớn lên và mất tại Hà Nội.
Vũ Trọng Phụng sinh năm bao nhiêu, mất năm bao nhiêu?
Ông sinh ngày 20/10/1912 và mất ngày 13/10/1939 vì bệnh lao phổi.
Vì sao Vũ Trọng Phụng được gọi là ông vua phóng sự đất Bắc?
Vì những thiên phóng sự sắc sảo như Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Cơm thầy cơm cô, Lục xì – ông thâm nhập thực tế và phơi bày những góc khuất của xã hội đương thời.
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Vũ Trọng Phụng là gì?
Tiểu thuyết Số đỏ, với nhân vật Xuân Tóc Đỏ, được coi là đỉnh cao sự nghiệp của ông; ngoài ra còn có Giông tố và các phóng sự kể trên.
Đoạn trích nào của Vũ Trọng Phụng có trong sách giáo khoa?
Ngữ văn 12 có Xuân Tóc Đỏ cứu quốc (Kết nối tri thức), Hạnh phúc của một tang gia (Cánh diều), Hai quan niệm về gia đình và xã hội, Cái giá trị làm người (Chân trời sáng tạo).
Lời kết
Đời ngắn, nghèo và nhiều sóng gió, nhưng tác giả Vũ Trọng Phụng đã để lại một tấm gương soi xã hội thành thị Việt Nam thập niên 1930 sắc nét đến kinh ngạc. Biết về con người ông sẽ giúp hiểu vì sao tiếng cười trong Số đỏ lại cay đắng đến thế. Mời bạn đọc tiếp tuyển tập tác phẩm Vũ Trọng Phụng.
Xem thêm: Giới thiệu tác giả Nam Cao · Giới thiệu tác giả Nguyễn Tuân · Nhà văn Tô Hoài