Ông lão đánh cá và con cá vàng là truyện cổ tích do đại thi hào Nga A-lếch-xan-đrơ Pu-skin kể lại, học ở Bài 6 “Truyện” sách Ngữ văn 6 Cánh diều (tập 2). Bài viết tổng hợp những kiến thức cần nhớ về tác giả, tác phẩm: xuất xứ, thể loại, ngôi kể, bố cục, giá trị nội dung và nghệ thuật, kèm sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt ngắn.
Nội dung văn bản Ông lão đánh cá và con cá vàng
Văn bản trong sách giáo khoa là bản kể bằng văn xuôi, chuyển dịch từ truyện thơ của Pu-skin. Truyện mở đầu bằng cảnh hai vợ chồng ông lão nghèo sống trong túp lều nát bên bờ biển: chồng đánh cá, vợ kéo sợi. Một hôm, sau hai lần kéo lưới chỉ được bùn và rong, ông lão bắt được một con cá vàng biết nói. Cá xin được thả về biển và hứa đền ơn; ông lão thả cá mà không đòi hỏi gì.
Nghe chồng kể, mụ vợ mắng ông là đồ ngốc và bắt ông ra biển xin cá một cái máng lợn mới. Được máng, mụ đòi nhà rộng; được nhà, mụ đòi làm bà nhất phẩm phu nhân; làm phu nhân rồi, mụ đòi làm nữ hoàng. Mỗi lần ông lão ra biển, cảnh biển lại thay đổi, từ gợn sóng êm ả đến nổi sóng mù mịt. Sau cùng, mụ còn muốn ngự trị cả mặt biển, bắt chính con cá ân nhân phải phục dịch mình. Lần này, cá vàng im lặng, vùng đuôi một cái rồi mất hút dưới làn nước sâu; khi ông lão về đến nhà, mọi thứ đã tan biến, trước mắt lại là túp lều nát và mụ vợ ngồi bên chiếc máng lợn sứt mẻ.
Em có thể xem phần giải đáp câu hỏi đọc hiểu trong bài Soạn bài Ông lão đánh cá và con cá vàng.
Thông tin tác giả Pu-skin
A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin (1799 – 1837) là nhà thơ lớn nhất của nước Nga, thường được gọi là “mặt trời của thi ca Nga”. Ông chào đời ở Mát-xcơ-va, xuất thân từ dòng dõi quý tộc lâu đời, sớm bộc lộ năng khiếu văn chương từ những năm học ở trường Lixê Hoàng gia Xác-xcôi-ê Xê-lô. Những bài thơ ca ngợi tự do, chống chế độ chuyên chế khiến ông nhiều lần bị đày đi xa thủ đô.
Pu-skin để lại một sự nghiệp đồ sộ ở nhiều thể loại: thơ trữ tình, trường ca (Ru-xlan và Li-út-mi-la, Người tù Cáp-ca-dơ), bi kịch lịch sử (Bô-rít Gô-đu-nốp), tiểu thuyết bằng thơ (Ép-ghê-nhi Ô-nhê-ghin), truyện ngắn và tiểu thuyết văn xuôi (Con đầm pích, Người con gái viên đại úy). Ông còn viết một loạt truyện cổ tích bằng thơ dựa trên vốn văn học dân gian, trong đó có truyện ông lão đánh cá.
Sáng tác của Pu-skin giản dị, trong sáng mà giàu sức gợi, thấm đượm tình yêu tự do và lòng nhân ái. Ông được xem là người đặt nền móng cho ngôn ngữ văn học Nga hiện đại và mở đầu cho chủ nghĩa hiện thực trong văn học Nga thế kỉ XIX. Năm 1837, ông qua đời sau một cuộc đấu súng, khi mới 37 tuổi.
Thông tin tác phẩm Ông lão đánh cá và con cá vàng
Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác
Pu-skin viết Truyện ông lão đánh cá và con cá vàng năm 1833, trong thời gian ở điền trang Bôn-đi-nô. Truyện gồm 205 câu thơ, được ông sáng tác lại dựa vào truyện dân gian Nga và truyện cổ của anh em Grim (Đức) về người đánh cá và người vợ tham lam. Văn bản trong Ngữ văn 6 Cánh diều là bản kể bằng văn xuôi tiếng Việt.
Thể loại
Truyện cổ tích (truyện cổ tích được nhà thơ viết lại từ chuyện kể dân gian). Truyện có yếu tố kì ảo: con cá nói được tiếng người và có phép màu, nhân vật đối lập thiện – ác và kết thúc thể hiện mơ ước công bằng của nhân dân.
Phương thức biểu đạt và ngôi kể
Phương thức biểu đạt chính là tự sự, kết hợp miêu tả (cảnh biển) và biểu cảm. Truyện được kể theo ngôi thứ ba, người kể giấu mình, theo dõi các lần ông lão đi lại giữa nhà và biển.
Ông lão đánh cá và con cá vàng có mấy phần?
Văn bản chia làm 3 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “vợ ở nhà kéo sợi”): giới thiệu hai vợ chồng ông lão và cuộc sống nghèo khó.
- Phần 2 (tiếp đến “làm theo ý muốn của mụ”): ông lão thả cá vàng; mụ vợ năm lần bắt chồng ra biển đòi cá đền ơn, đòi hỏi mỗi lần một lớn.
- Phần 3 (còn lại): cá vàng lấy lại mọi thứ, trừng trị mụ vợ.
Năm lần ông lão ra biển và cảnh biển thay đổi thế nào?
| Lần | Đòi hỏi của mụ vợ | Cảnh biển |
|---|---|---|
| 1 | Một cái máng lợn mới | Gợn sóng êm ả |
| 2 | Một cái nhà rộng, đẹp | Nổi sóng |
| 3 | Làm bà nhất phẩm phu nhân | Nổi sóng dữ dội |
| 4 | Làm nữ hoàng | Nổi sóng mù mịt |
| 5 | Làm Long Vương, bắt cá vàng phục dịch | Dông tố kinh khủng, sóng ầm ầm |
Cảnh biển ngày càng dữ dội tương ứng với lòng tham ngày càng quá quắt của mụ vợ, như sự phẫn nộ của thiên nhiên và báo trước kết cục.
Giá trị nội dung
Truyện đề cao sự biết ơn dành cho người nhân hậu, đồng thời phê phán và nêu bài học đích đáng cho kẻ tham lam, bội bạc. Mụ vợ được nhiều rồi lại muốn nhiều hơn, đến mức muốn bắt cả ân nhân hầu hạ mình, nên cuối cùng mất trắng. Truyện cũng cho thấy sự nhu nhược, cam chịu của ông lão là điều đáng suy nghĩ.
Giá trị nghệ thuật
- Kết cấu lặp lại có tăng tiến: năm lần ra biển, năm lần đòi hỏi, năm lần biển đổi màu.
- Xây dựng nhân vật đối lập: ông lão hiền lành, nhẫn nhịn – mụ vợ tham lam, hống hách.
- Chi tiết tưởng tượng: con cá thần thông hiểu tiếng người, ban phát của cải.
- Kết thúc vòng tròn: trở về túp lều nát và cái máng sứt như lúc đầu.
Sơ đồ tư duy Ông lão đánh cá và con cá vàng
Tóm tắt Ông lão đánh cá và con cá vàng
Mẫu 1 – Tóm tắt Ông lão đánh cá và con cá vàng ngắn nhất
Ông lão đánh cá nghèo bắt được con cá vàng biết nói, thương tình thả nó về biển mà không đòi gì. Mụ vợ tham lam liên tiếp bắt chồng ra xin cá máng lợn, nhà đẹp, rồi đòi làm phu nhân, làm nữ hoàng. Đến lúc mụ đòi làm chúa tể biển cả, sai khiến cả con cá, thì cá bỏ đi, mọi thứ trở lại như cũ: túp lều nát và chiếc máng sứt.
Mẫu 2 – Tóm tắt Ông lão đánh cá và con cá vàng ngắn gọn
Bên bờ biển có hai vợ chồng già nghèo khổ. Lần thứ ba kéo lưới, ông lão được một con cá vàng; cá van xin, ông liền thả nó đi. Mụ vợ biết chuyện thì mắng chồng, bắt ông quay lại xin cá chiếc máng lợn mới. Từ đó, lòng tham của mụ lớn dần: đòi nhà rộng, đòi làm nhất phẩm phu nhân, rồi làm nữ hoàng; mụ còn đối xử tàn tệ với chồng. Cá vàng lần nào cũng giúp, nhưng biển mỗi lúc một nổi sóng dữ. Đến khi mụ đòi làm Long Vương để cá vàng phục dịch, cá không đáp lời mà lặn xuống đáy biển. Ông lão về nhà, thấy cung điện đã biến mất, mụ vợ lại ngồi trước túp lều cũ với chiếc máng lợn sứt mẻ.
Lời kết
Qua câu chuyện giản dị mà sâu sắc, Pu-skin gửi gắm bài học muôn đời: lòng tham vô đáy sẽ khiến con người mất tất cả, còn lòng tốt và sự biết ơn luôn được trân trọng. Khi học văn bản, em cần nắm vững kết cấu lặp lại tăng tiến và ý nghĩa của những lần biển thay đổi.
Xem thêm:
- Soạn bài Ông lão đánh cá và con cá vàng – Ngữ văn 6 Cánh diều
- Mục lục Ngữ văn 6 Cánh diều
- Nhà thơ Pu-skin – mặt trời thi ca Nga và truyện ông lão đánh cá