Mở bài, kết bài Bài học đường đời đầu tiên – 22 mẫu hay, ngắn gọn

Bài học đường đời đầu tiên là đoạn trích mở màn truyện Dế Mèn phiêu lưu kí của nhà văn Tô Hoài. Qua lời tự kể của chú dế mới lớn, đoạn trích cho thấy thói kiêu căng có thể gây ra hậu quả đau lòng ra sao, và con người chỉ thật sự trưởng thành khi biết nhìn thẳng vào lỗi lầm của mình.

Tô Hoài, tên thật là Nguyễn Sen, là cây bút có sức viết bền bỉ hiếm thấy với hơn một trăm đầu sách, trong đó những trang viết về loài vật luôn được thiếu nhi yêu mến. Tác phẩm làm nên tên tuổi ông từ rất sớm là Dế Mèn phiêu lưu kí, in lần đầu năm 1941. Bài học đường đời đầu tiên rút từ chương I của truyện, kể lại quãng đời Dế Mèn vừa lớn, sức vóc dồi dào nhưng tính tình xốc nổi, rồi vì một trò đùa ác ý mà gây nên cái chết của người hàng xóm yếu ớt là Dế Choắt. Đoạn trích vừa là bức chân dung sinh động về một chú dế, vừa là lời cảnh tỉnh nhẹ nhàng mà thấm thía với tuổi mới lớn về lối sống tự phụ, coi thường người khác.

Đọc Bài học đường đời đầu tiên của Tô Hoài, ta như xem hai bức tranh đặt cạnh nhau. Bức thứ nhất là Dế Mèn đang tuổi sung sức, tự ngắm mình với biết bao hãnh diện, đi đâu cũng muốn người khác phải nể sợ. Bức thứ hai là Dế Mèn đứng lặng bên mộ Dế Choắt, lòng nặng trĩu ân hận vì chính trò nghịch dại của mình. Khoảng cách giữa hai bức tranh ấy chính là con đường từ ngông cuồng đến tỉnh ngộ mà đoạn trích muốn mỗi bạn đọc nhỏ tuổi cùng đi qua.

Có những cuốn sách ta đọc từ khi còn bé, lớn lên đọc lại vẫn thấy mình trong đó. Với nhiều thế hệ người Việt, Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài là một cuốn sách như vậy. Chú dế nâu bóng, thích ra oai, ham phiêu lưu đã theo chân bao đứa trẻ qua những năm tháng tuổi thơ. Thế nhưng trước khi bước vào những chuyến đi xa, Dế Mèn đã phải trả giá cho sự xốc nổi của mình ngay ở chương đầu, đoạn được đưa vào SGK với nhan đề Bài học đường đời đầu tiên. Chính lần vấp ngã ấy làm nên chiều sâu cho nhân vật và cho cả câu chuyện.

Truyện đồng thoại mượn thế giới loài vật để nói chuyện con người, nhờ vậy những điều nghiêm trang nhất cũng có thể đến với trẻ em một cách tự nhiên. Tô Hoài là bậc thầy của thể loại này, và Bài học đường đời đầu tiên, trích Dế Mèn phiêu lưu kí, là ví dụ tiêu biểu. Dế Mèn đào hang, vũ cánh, nhai cỏ đúng như một chú dế thật, nhưng cũng biết khoe khoang, bắt nạt, rồi biết hối hận như một cậu thiếu niên. Qua chú dế ấy, nhà văn gửi đến người đọc nhỏ tuổi bài học về cách đối xử với người yếu thế và cái giá của sự tự cao.

Bút danh Tô Hoài được ghép từ tên sông Tô Lịch và phủ Hoài Đức, hai miền đất gắn với tuổi nhỏ của nhà văn ở làng Nghĩa Đô ven Hà Nội. Lớn lên giữa ruộng vườn, ông quen thuộc với từng con dế, con cào cào, cái gọng vó, để rồi đưa chúng vào trang viết bằng một vốn quan sát sắc sảo. Từ vốn sống ấy ra đời Dế Mèn phiêu lưu kí, mà chương mở đầu được học với tên gọi Bài học đường đời đầu tiên. Ở đó, thế giới đồng cỏ hiện lên sống động, còn chú Dế Mèn thì mang theo một bài học đắt giá về lối sống hống hách.

Cuối Bài học đường đời đầu tiên có một hình ảnh lặng lẽ mà ám ảnh: Dế Mèn tự tay chôn cất Dế Choắt dưới đám cỏ rậm, đắp nấm mộ to rồi đứng lặng rất lâu. Chú dế từng nghênh ngang khắp xóm giờ chỉ còn lại nỗi day dứt không gì bù đắp. Để đi đến khoảnh khắc ấy, Tô Hoài đã dẫn người đọc qua bức chân dung tự hào của Dế Mèn, qua thái độ khinh khỉnh với người hàng xóm ốm yếu và trò trêu chọc chị Cốc. Đoạn trích trong Dế Mèn phiêu lưu kí vì thế là câu chuyện về sự trưởng thành bắt đầu từ một mất mát.

Tuổi mới lớn thường mang trong mình cảm giác mình đã đủ mạnh, đủ giỏi để không cần nghe ai. Nhưng điều gì xảy ra khi sự tự tin ấy biến thành coi thường người khác? Tô Hoài đã trả lời câu hỏi đó bằng câu chuyện về Dế Mèn trong Bài học đường đời đầu tiên, đoạn trích mở đầu Dế Mèn phiêu lưu kí. Một trò đùa tưởng vô hại đã cướp đi mạng sống của Dế Choắt và để lại cho Mèn nỗi ân hận theo suốt cuộc đời. Câu chuyện nhỏ nơi bờ cỏ vì vậy chứa một bài học không hề nhỏ.

Trong thế giới nhân vật phong phú của Tô Hoài, Dế Mèn có lẽ là gương mặt được bạn đọc nhỏ tuổi nhớ lâu nhất. Ở đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên, chú dế hiện lên với vẻ ngoài khỏe khoắn, đẹp đẽ đáng tự hào, nhưng bên trong lại là tính kiêu căng, hống hách của kẻ chưa từng vấp ngã. Phân tích nhân vật Dế Mèn, ta không chỉ thấy tài miêu tả của nhà văn mà còn thấy một quá trình chuyển biến: từ tự mãn, xem thường bạn bè đến ăn năn và bắt đầu biết suy nghĩ.

Ông bà ta vẫn dặn con cháu sống khiêm tốn, bởi người tự cao thường không thấy được cái sai của chính mình. Điều giản dị ấy được Tô Hoài kể lại thật sinh động qua đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên trong Dế Mèn phiêu lưu kí. Từng cho mình là kẻ đáng nể nhất vùng, Dế Mèn đã phải trả giá bằng cái chết của người bạn hàng xóm. Câu chuyện gợi cho em nhiều suy nghĩ về tác hại của thói kiêu căng và về sự cần thiết phải biết tôn trọng, giúp đỡ những người yếu hơn mình.

Có những lỗi lầm chỉ xảy ra trong chốc lát nhưng khiến người ta day dứt mãi về sau. Dế Mèn trong Bài học đường đời đầu tiên của Tô Hoài đã trải qua đúng điều đó. Khi thấy Dế Choắt nằm thoi thóp vì những cú mổ của chị Cốc, chú dế từng ngạo nghễ bỗng hoảng hốt, quỳ xuống bên bạn và nói ra lời hối hận muộn màng. Diễn biến tâm trạng ấy, từ bàng hoàng đến xót thương rồi lặng người suy ngẫm, là phần lắng đọng nhất của đoạn trích.

Bằng lối kể hóm hỉnh và ngòi bút miêu tả sắc nét, Tô Hoài đã khiến Bài học đường đời đầu tiên trở thành câu chuyện khó quên. Từ Dế Mèn, em hiểu rằng sức mạnh chỉ đáng quý khi đi cùng lòng tốt và sự suy nghĩ chín chắn.

Khép lại Bài học đường đời đầu tiên, hình ảnh Dế Mèn đứng lặng bên mộ bạn còn ở lại rất lâu trong lòng người đọc. Tô Hoài nhắn nhủ một điều giản dị: đừng để sự kiêu ngạo khiến ta làm tổn thương người khác rồi mới biết hối hận.

Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên cho thấy rõ biệt tài của Tô Hoài khi viết về loài vật. Những chi tiết miêu tả chính xác đến từng cái vuốt, sợi râu, cách kể ở ngôi thứ nhất vừa tự nhiên vừa có giọng tự phê phán, cùng lối nhân hóa sinh động đã biến Dế Mèn thành một nhân vật có tính cách rõ ràng. Qua đó, nhà văn phê phán thói hung hăng, ích kỉ và đề cao lòng biết hối lỗi, giúp đoạn trích trở thành bài học làm người gần gũi với mọi lứa tuổi.

Hơn tám mươi năm kể từ khi Dế Mèn phiêu lưu kí ra đời, chú dế của Tô Hoài vẫn giữ nguyên sức sống, được dịch ra nhiều thứ tiếng và đi vào tuổi thơ của trẻ em nhiều nước. Bài học đường đời đầu tiên góp phần quan trọng làm nên sức sống ấy, bởi câu chuyện về lần vấp ngã của Dế Mèn chạm tới điều mà ai cũng từng trải qua khi lớn lên. Mỗi lần đọc lại, ta lại thấy trang văn ấy chưa hề cũ.

Đọc Bài học đường đời đầu tiên của Tô Hoài, em giật mình nhận ra đôi khi mình cũng giống Dế Mèn: thích được khen, dễ tự ái, có lúc trêu đùa bạn bè quá trớn mà không nghĩ đến cảm xúc của họ. Câu chuyện của chú dế nhắc em phải biết dừng lại trước một trò đùa, biết lắng nghe khi bạn cần giúp và biết xin lỗi khi mình sai. Có như vậy, những bài học đường đời của em sẽ không phải trả bằng nước mắt như Dế Mèn.

Bài học đường đời đầu tiên chỉ là chặng mở đầu trong Dế Mèn phiêu lưu kí. Ở những chương sau, Dế Mèn rời hang đi phiêu lưu cùng người bạn Dế Trũi, từng ra tay bênh vực chị Nhà Trò yếu ớt và dần trở thành chàng dế sống có trước có sau. Nhìn lại, có thể thấy cái chết của Dế Choắt là bước ngoặt đầu tiên trên con đường trưởng thành ấy. Tô Hoài đã cho chúng ta thấy lỗi lầm, nếu biết nhận ra và sửa chữa, có thể trở thành điểm tựa để con người lớn lên.

Câu chuyện bắt đầu bằng một Dế Mèn tự hào về đôi càng mẫm bóng và kết thúc bằng một Dế Mèn lặng im trước nấm mộ của người hàng xóm. Sự đối lập ấy là điều Tô Hoài muốn ta suy ngẫm khi khép lại Bài học đường đời đầu tiên: vẻ ngoài oai vệ chẳng giúp được gì khi tâm hồn còn non nớt, ích kỉ. Nấm mộ của Dế Choắt nằm lại nơi bãi cỏ, nhưng bài học nó gửi gắm thì đi theo Mèn và cả người đọc trên mọi chặng đường.

Lời trăng trối của Dế Choắt rằng “ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy” là câu đúc kết của toàn bộ đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên. Điều đáng quý là lời khuyên ấy đến từ chính người bị Mèn coi thường nhất. Tô Hoài đã để kẻ yếu nói lên chân lí, như một cách nhắc chúng ta rằng sự khôn ngoan không nằm ở sức vóc mà ở tấm lòng biết nghĩ cho người khác.

Dế Mèn trong Bài học đường đời đầu tiên là nhân vật vừa đáng yêu vừa đáng trách: đáng yêu ở sức sống tràn đầy, ở sự thật thà khi tự kể lỗi mình, đáng trách ở thói huênh hoang và vô tâm. Bằng ngòi bút nhân hóa tài tình, Tô Hoài đã tạo nên một chú dế mang dáng dấp của rất nhiều bạn trẻ đang lớn. Theo dõi Dế Mèn từ lúc ngạo mạn đến lúc ăn năn, người đọc hiểu rằng biết nhận lỗi là bước đầu tiên của trưởng thành.

Nỗi ân hận của Dế Mèn bên xác Dế Choắt là những dòng giàu cảm xúc nhất trong Bài học đường đời đầu tiên. Từ một kẻ chỉ biết nói cho sướng miệng, Mèn đã biết xót thương, biết nhận cái tội của mình và lặng lẽ làm tròn việc chôn cất bạn. Tô Hoài không để nhân vật khóc than ồn ào; ông để Mèn đứng im, và chính sự im lặng ấy nói lên tất cả những gì chú dế đã hiểu ra về cuộc đời.

Câu chuyện của Dế Mèn trong Bài học đường đời đầu tiên cho thấy thói kiêu căng không chỉ làm hại người khác mà rồi cũng quay lại làm khổ chính mình. Lời Dế Mèn từng buông ra với người bạn yếu, “Đào tổ nông thì cho chết”, cuối cùng lại trở thành nỗi day dứt khôn nguôi của chú. Mỗi chúng ta cần học cách khiêm tốn, biết lắng nghe và sẵn lòng giúp đỡ người kém may mắn, để không bao giờ phải nhận một bài học đắt giá như thế.