Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Chủ nghĩa hiện thực là gì? Đặc điểm, tác giả và ví dụ văn học

Cập nhật 07/09/2025·MMavrick Nguyễn·11 phút đọc
Nội dung chính
  • Chủ nghĩa hiện thực: viết đời như vốn có?
  • Bốn đặc điểm của chủ nghĩa hiện thực
  • Những tên tuổi lớn của chủ nghĩa hiện thực
  • Hiện thực, lãng mạn và tự nhiên chủ nghĩa đặt cạnh nhau

Chủ nghĩa hiện thực là trào lưu và phương pháp sáng tác trong văn học, nghệ thuật lấy đời sống xã hội có thật làm đối tượng, tái hiện con người và hoàn cảnh một cách khách quan, cụ thể, thông qua những nhân vật điển hình. Nó thành trào lưu ở châu Âu thế kỉ XIX với Stendhal, Balzac, Flaubert, Dickens, Tolstoy; ở Việt Nam tiêu biểu là văn xuôi hiện thực 1930–1945.

Khái niệm Phương pháp sáng tác tái hiện đời sống như nó vốn có, khách quan và điển hình
Nghĩa tên gọi “Hiện thực” (現實) là cái đang có thật; tiếng Pháp réalisme, tiếng Anh realism
Ra đời Thành trào lưu ở Pháp, Nga, Anh vào thế kỉ XIX, sau chủ nghĩa lãng mạn
Dấu hiệu nhận biết Chi tiết chân thực, nhân vật gắn chặt với hoàn cảnh xã hội, giọng kể khách quan, nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn
Ở Việt Nam Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng, Nam Cao
chủ nghĩa hiện thực là gì
chủ nghĩa hiện thực là gì? Tái hiện đời sống khách quan, điển hình

Chủ nghĩa hiện thực: viết đời như vốn có?

Gần như mọi tác phẩm văn học đều lấy chất liệu từ đời sống, nên chữ “hiện thực” được dùng theo hai nghĩa. Nghĩa rộng chỉ tính hiện thực: mối liên hệ của tác phẩm với đời thật, có ở mọi thời, từ sử thi Hi Lạp đến Truyện Kiều. Nghĩa hẹp chỉ chủ nghĩa hiện thực: một trào lưu, một phương pháp sáng tác có nguyên tắc riêng, xuất hiện ở châu Âu thế kỉ XIX.

Trào lưu này lớn lên đúng lúc chủ nghĩa lãng mạn đã đi qua thời đỉnh cao. Xã hội tư sản đã định hình, đồng tiền chi phối các quan hệ, thành phố công nghiệp mọc lên cùng những khu nghèo. Nhà văn không còn muốn trốn vào mộng; họ muốn mổ xẻ xã hội như nhà khoa học mổ xẻ một cơ thể. Balzac, trong lời tựa bộ Tấn trò đời, từng so sánh công việc của nhà tiểu thuyết với công việc của nhà khoa học tự nhiên.

Lí luận văn học thường gọi phương thức của chủ nghĩa hiện thực là tái hiện (tái tạo đời sống theo đúng logic của nó), đối lập với phương thức tái tạo theo mơ ước của chủ nghĩa lãng mạn.

Bốn đặc điểm của chủ nghĩa hiện thực

Chi tiết chân thực

Giá cả, món nợ, căn phòng trọ, bữa ăn, cách ăn mặc đều được kể chính xác như một tư liệu. Đọc tiểu thuyết Balzac, người ta biết cả cách một gia đình Paris tiêu tiền.

Nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Trong một bức thư năm 1888 gửi nhà văn Margaret Harkness, Engels viết rằng chủ nghĩa hiện thực, ngoài sự chân thực của chi tiết, còn đòi hỏi tái hiện chân thực những tính cách điển hình trong những hoàn cảnh điển hình. Nghĩa là nhân vật vừa có cá tính riêng, vừa đại diện cho một lớp người, và tính cách ấy được giải thích bằng chính môi trường xã hội đã sinh ra nó. Khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học sẽ giúp hiểu rõ hơn chữ “điển hình”.

Tính cách phát triển theo hoàn cảnh

Nhân vật hiện thực không đứng yên. Hoàn cảnh đổi thì con người đổi, có khi tốt lên, thường là bị tha hóa. Lão Hạc, Chí Phèo của Nam Cao là những ví dụ người Việt quen thuộc.

Giọng kể khách quan

Tác giả ít khi bộc lộ cảm xúc trực tiếp; thái độ ẩn trong cách lựa chọn chi tiết. Ngôn ngữ gần đời sống, có cả tiếng lóng, giọng nói của từng tầng lớp.

Những tên tuổi lớn của chủ nghĩa hiện thực

Nước Nhà văn Tác phẩm nên biết
Pháp Stendhal, Balzac, Flaubert Đỏ và đen; Tấn trò đời (gồm Lão Goriot, Eugénie Grandet…); Bà Bovary
Anh Charles Dickens Oliver Twist, David Copperfield
Nga Lev Tolstoy, Anton Chekhov Chiến tranh và hòa bình, Anna Karenina; các truyện ngắn của Chekhov
Việt Nam Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao… Tắt đèn, Số đỏ, Chí Phèo, Lão Hạc

Balzac được xem là đại diện nổi bật nhất của tiểu thuyết hiện thực thế kỉ XIX, nhờ lối tả chi tiết và cách cho nhân vật xuất hiện lại qua nhiều cuốn, tạo nên cả một xã hội Pháp trên trang giấy. Flaubert với Bà Bovary thì kể bi kịch của một người phụ nữ tỉnh lẻ sống bằng những ảo mộng lãng mạn, một cách nhìn rất hiện thực về chính chủ nghĩa lãng mạn.

Ở Việt Nam, học sinh gặp chủ nghĩa hiện thực rõ nhất qua Nam Cao, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng; có thể đọc danh mục tác phẩm tiêu biểu của Nam Cao và các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng. Muốn tập nhận diện chi tiết điển hình, bài soạn Lão Hạc (Cánh diều) là chỗ luyện tốt.

Hiện thực, lãng mạn và tự nhiên chủ nghĩa đặt cạnh nhau

Tiêu chí Chủ nghĩa hiện thực Chủ nghĩa lãng mạn Chủ nghĩa tự nhiên
Cách nhìn đời Khách quan, phân tích quan hệ xã hội Chủ quan, theo cảm xúc và mơ ước Ghi chép như “chụp ảnh”, nhấn mạnh yếu tố sinh lí, di truyền
Nhân vật Bình thường mà điển hình Phi thường, khác người Bị chi phối bởi bản năng, môi trường
Chi tiết Chọn lọc để nói lên bản chất Phóng đại, tương phản Dàn trải, đôi khi trần trụi
Thể loại mạnh Tiểu thuyết, truyện ngắn Thơ trữ tình, tiểu thuyết Tiểu thuyết

Chủ nghĩa tự nhiên đôi khi bị dùng lẫn với chủ nghĩa hiện thực, nhưng hai khái niệm không trùng nhau: hiện thực chọn chi tiết để khái quát, tự nhiên thì ghi lại mọi thứ mà ít khái quát.

Chú ý thêm một điều: hiện thực không có nghĩa là “không hư cấu”. Nhà văn hiện thực vẫn bịa ra nhân vật và cốt truyện; cái thật nằm ở quy luật đời sống mà câu chuyện phản ánh. Bài yếu tố hư cấu trong văn học giải thích kĩ chỗ này.

Tự kiểm tra về chủ nghĩa hiện thực

Câu 1

Câu 1: Nêu nghĩa rộng và nghĩa hẹp của “hiện thực” trong văn học.

Đáp án: Nghĩa rộng là tính hiện thực, mối liên hệ của tác phẩm với đời sống, có ở mọi thời kì; nghĩa hẹp là chủ nghĩa hiện thực, một trào lưu và phương pháp sáng tác hình thành ở châu Âu thế kỉ XIX.

Câu 2

Câu 2: “Nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình” nghĩa là gì?

Đáp án: Nhân vật vừa có cá tính riêng vừa tiêu biểu cho một lớp người, và được đặt trong hoàn cảnh xã hội tiêu biểu, giải thích được vì sao nhân vật có tính cách, số phận như vậy.

Câu 3

Câu 3: Trong các tác giả sau, ai thuộc chủ nghĩa hiện thực: Victor Hugo, Balzac, Xuân Diệu, Nam Cao?

Đáp án: Balzac và Nam Cao. Victor Hugo và Xuân Diệu thuộc khuynh hướng lãng mạn.

Câu 4

Câu 4: Vì sao Lão Hạc được xem là tác phẩm hiện thực?

Đáp án: Truyện tái hiện chân thực đời sống người nông dân nghèo trước Cách mạng (đói, nợ, phải bán cậu Vàng), nhân vật lão Hạc tiêu biểu cho lớp người lương thiện bị dồn vào đường cùng, giọng kể tỉnh táo, nhiều chi tiết đời thường.

Nhận diện một trang văn hiện thực, hãy để ý xem mỗi chi tiết có trả lời được câu hỏi “vì sao con người này sống như thế” hay không. Cái món nợ, cái thẻ sưu, con chó vàng đều có lí do của chúng.

Engels, Balzac và những chữ hay đi kèm

Chủ nghĩa hiện thực trong văn học Việt Nam bắt đầu từ khi nào?

Yếu tố hiện thực có từ văn học trung đại, nhưng chủ nghĩa hiện thực thành một trào lưu rõ rệt từ đầu thập niên 1930, với văn xuôi của Nguyễn Công Hoan, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nguyên Hồng và đỉnh cao là Nam Cao.

Chủ nghĩa hiện thực có phải chỉ biết phê phán?

Không. Phê phán xã hội là nét nổi bật ở thế kỉ XIX và ở Việt Nam 1930–1945, nên mới có tên “hiện thực phê phán”. Nhưng chủ nghĩa hiện thực còn mang lòng nhân ái sâu sắc, trân trọng phần lương thiện của con người nhỏ bé.

Realism là gì trong văn học?

Realism là tên tiếng Anh của chủ nghĩa hiện thực. Ngoài văn học, từ này còn dùng cho hội họa hiện thực (như tranh của Gustave Courbet) và cho một số trường phái triết học.

Truyện ngắn có viết theo chủ nghĩa hiện thực được không?

Được. Chekhov ở Nga, Nam Cao ở Việt Nam là bậc thầy truyện ngắn hiện thực: chỉ một lát cắt đời sống mà nói được cả số phận một lớp người.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5