Tóm tắt văn bản theo yêu cầu khác nhau về độ dài – Dàn ý + 12 bài mẫu (lớp 7)

Truyện của Nguyễn Quang Thiều mở đầu sách Kết nối tri thức 7, cho nên thầy cô hay chọn nó để giao bài tóm tắt nhiều mức. Ba bản dưới cùng một khung: bản sau giữ đủ ý của bản trước rồi mới thêm chi tiết.

Bản một câu (49 chữ)

Sợ bầy chim chìa vôi non trên dải cát giữa sông bị nước lũ nhấn chìm, Mên và em trai là Mon thao thức giữa đêm mưa, liều ra sông, rồi lặng người đến bật khóc khi tận mắt thấy cả bầy chim cất cánh bay được vào bờ.

Bản khoảng 80 chữ (87 chữ)

Hai giờ sáng một đêm mưa to, Mon gọi anh dậy vì lo những con chim chìa vôi non trên dải cát giữa sông sẽ chết đuối. Mên cũng chưa ngủ. Hai anh em lấy đò của ông Hảo ra sông định đưa chim vào bờ, nhưng nước xiết cuốn đò đi xa, chúng phải vất vả kéo đò về bến. Trời sáng, dải cát vừa chìm thì bầy chim non vụt bay lên, hạ xuống bờ an toàn. Hai đứa trẻ khóc lúc nào không biết.

Bản khoảng 200 chữ (210 chữ)

Khoảng hai giờ sáng một đêm mưa lớn, Mon tỉnh giấc, thì thào hỏi anh xem nước sông đã lên tới đâu. Cả hai cùng lo cho tổ chim chìa vôi trên dải cát nổi giữa sông Đáy. Năm nào, vào mùa nước cạn, chim cũng ra đó đẻ trứng trên lớp rong héo, và khi mùa mưa làm dải cát chìm, chim non phải bay chuyến đầu tiên vào bờ. Năm nay mưa đến sớm, hai anh em sợ lũ chim chưa kịp lớn. Giữa câu chuyện, Mon còn khoe đã lén thả con cá bống bố đánh được xuống cống sông, làm bố tưởng con cá măng nuốt mất. Rồi Mon rủ anh đi mang chim vào bờ. Hai đứa lấy đò của ông Hảo, bị dòng nước cuốn trôi gần hai cây số mới tạt vào được bờ; Mên kéo, Mon đẩy, đưa được đò về chỗ cũ thì trời tang tảng sáng. Lúc nước nuốt nốt phần cát cuối cùng, bầy chim non đồng loạt cất cánh; một con đuối sức rơi xuống, chân vừa chạm mặt sông thì lại vút lên. Cả bầy đậu xuống cạnh lùm dứa dại. Hai anh em nhận ra mình đã khóc, nhìn nhau cười ngượng rồi chạy về nhà.

Bỏ gì, giữ gì: bản một câu chỉ còn ba thứ: ai, lo điều gì, kết cục ra sao. Lên tới 80 chữ thì có thêm hai chặng hành động là ra sông và chờ trời sáng. Tập tính làm tổ của chim, chuyện con cá bống và con chim non suýt rơi chỉ xuất hiện ở bản dài, vì chúng làm rõ tâm hồn hai đứa trẻ chứ không làm đổi hướng câu chuyện.

Một trong bốn yêu cầu của Kết nối tri thức là giữ những từ ngữ then chốt của bản gốc. Với đoạn trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, đó là những từ mang màu sắc Nam Bộ. Trước khi viết, em gom chúng lại để bản nào cũng có mặt.

Từ ngữ phải giữ: thằng Cò, tía nuôi, rừng U Minh, đi ăn ong, kèo ong, má nuôi, gác kèo, cây tràm.

Bản khoảng 70 chữ (73 chữ)

An, người kể chuyện, lần đầu theo tía nuôi và thằng Cò vào rừng U Minh đi ăn ong. Dọc đường, An mệt, được nghỉ chân, được Cò rồi tía chỉ cho thấy con ong mật, được ngắm rừng tràm lúc nắng lên. Khi tận mắt thấy kèo ong trên một cây tràm thấp, An mới hiểu cách gác kèo má nuôi từng kể, một cách lấy mật không nơi nào khác có.

Bản khoảng 200 chữ (213 chữ)

Đoạn trích được kể bằng lời An, cậu bé sống với gia đình tía nuôi ở vùng U Minh. Từ lúc gà gáy canh tư, An theo tía nuôi và thằng Cò bơi xuồng rồi lội bộ vào rừng tràm để ăn ong. Lần đầu đi, An mau mệt; chỉ nghe tiếng thở sau lưng, tía đã cho cả nhóm dừng lại. Cò đố An tìm con ong mật, An nhìn mãi chịu thua, đến khi tía cầm tay chỉ lên mới thấy từng chấm nhỏ bay vụt qua kẽ lá. Ăn cơm vắt xong thì nắng lên, rừng thơm mùi hoa tràm, chim hót, mấy con kì nhông đổi màu trên gốc cây mục. Qua một trảng cỏ, An reo lên trước bầy chim, bị Cò chê là thứ chim tầm thường; An tự ái nên không hỏi thêm. Rồi Cò chỉ cho An một kèo ong trên cây tràm thấp. An nhớ lời má nuôi: phải chọn vùng rừng, xem hướng gió, đoán đường ong bay thì gác kèo mới có ong về làm tổ. Nghĩ tới những kiểu tổ ong của người La Mã, Ai Cập, châu Phi mà thầy giáo từng kể, An thấy không nơi nào giống người U Minh. Cả nhóm ngồi ăn cơm dưới bóng tràm.

Khi rút từ bản dài xuống bản ngắn: ba ý dựng nên mạch đoạn trích là lần đầu đi ăn ong, những điều An học được trên đường và chiếc kèo ong. Các cảnh tả (kì nhông, bầy chim, mùi hoa tràm) được gói vào một cụm ngắn, còn lời má nuôi về cách chọn chỗ gác kèo chỉ giữ ở bản dài. Đoàn Giỏi mất năm 1989, tác phẩm còn được bảo hộ, nên câu chữ trong bài đều là lời tự viết, chỉ giữ những từ riêng của vùng đất.

Đây là dạng bài Chân trời sáng tạo chấm: chỉ một đoạn, câu đầu giới thiệu văn bản, các câu sau đi theo diễn biến, câu cuối là kết thúc của đoạn trích.

Đoạn văn (196 chữ)

Dòng “Sông Đen” trích từ Hai vạn dặm dưới biển, tiểu thuyết của Giuyn Véc-nơ; lời kể thuộc về giáo sư A-rô-nắc trên tàu ngầm Nau-ti-lơtx. Sau khi Nê-mô cáo lui, giáo sư băn khoăn về vị thuyền trưởng khó hiểu: không rõ quê quán, căm ghét loài người mà tiếp khách chu đáo. Nhìn tấm bản đồ, ông biết tàu đang đi theo một hải lưu nước ấm mà người Nhật gọi là Cư-rô-xi-ô, nghĩa là Sông Đen. Đúng lúc đó, Công-xây cùng Nét Len vào phòng. Công-xây say sưa với các tủ trưng bày sinh vật biển, còn Nét chỉ dò hỏi về Nê-mô, coi con tàu như nhà tù và tính chuyện trốn đi, nhưng giáo sư bảo anh nên kiên nhẫn quan sát. Bất chợt phòng khách tối lại, hai ô kính lớn hiện ra, bên ngoài là lòng biển được đèn điện rọi sáng, cá đủ loại bơi kèm con tàu. Ba người ngắm liền hai tiếng, Nét chẳng còn nhớ đến cơn bực bội. Năm giờ chiều cửa sắt khép lại; giáo sư về phòng và chìm vào giấc ngủ, còn con tàu tiếp tục trôi theo dòng Sông Đen.

Đối chiếu với đề: câu đầu có nhan đề, tác giả, người kể; ba nhân vật và bối cảnh con tàu đều có mặt; các sự việc giữ nguyên thứ tự. Đoạn không có câu nhận xét nào của người viết, đúng lời dặn của sách: chỉ thuật lại sự việc, không khen chê. Nếu đoạn vượt 200 chữ, chỗ nên cắt đầu tiên là danh sách những điều giáo sư băn khoăn về Nê-mô.

Mẫu này đi ngược chiều: viết bản đủ ý trước, đánh số từng câu, rồi chỉ ra câu nào được gộp, câu nào bị bỏ để có bản ngắn. Văn bản là chương truyện Charlie và nhà máy sô-cô-la của Rô-a Đan.

Bản đủ ý, khoảng 170 chữ (175 chữ)

(1) Ông Quơn-cơ đưa Sác-li, các bạn nhỏ khác và những người lớn đi theo tới trước một cánh cửa trong nhà máy kẹo, bảo rằng phía sau là nơi quan trọng bậc nhất, trái tim của toàn nhà máy. (2) Cửa mở ra một thung lũng cỏ xanh, dưới đáy có dòng sông màu nâu và một con thác lớn. (3) Từ trần treo thõng xuống mặt sông vô số ống thủy tinh to lớn. (4) Theo lời ông chủ, nước trong dòng sông kia chính là sô-cô-la tan chảy hảo hạng. (5) Thác nước đánh trộn để sô-cô-la thêm mịn, xốp; những đường ống thì hút lấy sô-cô-la, chuyển tới các phòng khác. (6) Ông khoe cây cối, hoa lá hai bên bờ, mời mọi người ngắt cỏ ăn thử, vì cỏ ở đây làm bằng một loại đường vị bạc hà, đến cả hoa mao lương vàng cũng là đồ ăn. (7) Mọi người còn đang trầm trồ thì sững sờ nhận ra có những người tí hon đứng bên chân thác.

Bản ba câu (55 chữ)

Ông Quơn-cơ dẫn khách vào căn xưởng được coi là trái tim nhà máy: một thung lũng có sông sô-cô-la, con thác trộn sô-cô-la cùng các ống thủy tinh vận chuyển nó đi khắp nơi. Cỏ và hoa ở đây đều ăn được. Bên chân thác, cả đoàn bất ngờ thấy những người tí hon.

Câu nào đi đâu: câu (1) đến (5) gộp lại thành câu đầu của bản ngắn, nhờ dấu hai chấm liệt kê ba bộ phận của xưởng. Câu (6) chỉ giữ ý cỏ và hoa ăn được, bỏ tên cây cối. Câu (7) giữ nguyên ý vì đó là kết thúc đoạn trích, chỉ rút gọn cách nói.

Truyền thuyết về Đan-kô nằm trong truyện Bà lão I-déc-ghin của Go-rơ-ki. Đoạn trích ở sách lớp 7 bắt đầu giữa chừng, từ chỗ bà lão lặng nhìn thảo nguyên rồi kể tiếp; vì vậy bản dài nhất có thêm một câu nhắc lại vì sao đoàn người ở trong rừng. Bảng cho thấy mỗi tầng thêm gì so với tầng trên.

Mẹo: từ tầng hai trở xuống, em vẫn phải giữ cặp đối lập làm nên truyện này: cả đoàn buộc tội chàng, còn chàng hi sinh vì chính họ. Bỏ một vế là bản tóm tắt mất ý nghĩa.

Đúng như ví dụ trong sách Cánh diều, mẫu này làm hai bản theo số dòng. Bước ghi ý theo hệ thống được trình bày thành bảng, vì văn bản của Minh Nguyên xếp ghe xuồng vào hai nhóm lớn rồi tách tiếp từng loại.

Bản 5–6 dòng (92 chữ)

Ghe xuồng Nam Bộ có rất nhiều loại, được phân chia dựa trên cách đóng, mục đích sử dụng và cách điều khiển. Xuồng nhỏ gọn, gồm xuồng ba lá, năm lá, tam bản, vỏ gòn, độc mộc và xuồng máy. Ghe to hơn, chở nặng và đi xa, như ghe bầu, ghe lồng, ghe chài, ghe cào tôm, ghe ngo, ghe hầu, cùng những kiểu ghe đặc trưng cho mỗi vùng. Với cư dân sông nước, ghe xuồng là phương tiện không thể thiếu, lại mang giá trị văn hóa riêng.

Bản 10–12 dòng (198 chữ)

Văn bản giới thiệu sự phong phú của ghe xuồng Nam Bộ, xếp chúng thành nhiều loại dựa vào cách đóng, mục đích sử dụng và cách cho ghe chạy. Nhóm xuồng gồm những chiếc nhỏ, gọn. Phổ biến nhất là xuồng ba lá, ghép từ ba tấm ván, dài chừng bốn mét, chở được bốn đến sáu người; ngoài ra có xuồng năm lá ở Cần Thơ, xuồng tam bản, xuồng vỏ gòn, xuồng độc mộc của người Khmer và xuồng máy rất cơ động. Nhóm ghe gồm những chiếc to, chở nặng, chạy được xa: ghe bầu chạy buồm đi biển, ghe lồng có mui chuyên chở hàng ven biển, ghe chài to nhất với sức chở 150–200 tấn, ghe cào tôm hoạt động ban đêm, ghe ngo dùng cho các cuộc đua của đồng bào Khmer, ghe hầu dành cho quan lại thời trước. Mỗi vùng còn có ghe mang tên đất của mình như ghe câu Phú Quốc hay ghe Cửa Đại. Cuối bài, tác giả khẳng định ghe xuồng là người bạn đường khó thay thế của người dân vùng sông nước, đồng thời chứa đựng nét văn hóa riêng của Nam Bộ.

Phần được lược: cước chú về nguồn gốc các từ tam bản, chài, phần ghi nguồn tài liệu ở cuối bài và phần lớn số đo. Bản 10–12 dòng chỉ giữ hai con số tiêu biểu cho hai nhóm, đủ để người đọc hình dung chênh lệch giữa chiếc xuồng nhỏ nhất và chiếc ghe lớn nhất.

Đây là văn bản dạng đồ họa: chữ ít, hình và số nhiều. Tóm tắt nó tức là chọn ra vài con số nói được nhiều nhất rồi đặt vào câu. Mẫu gồm bản một câu và bản khoảng 100 chữ.

Số liệu được chọn (giữ đúng như văn bản): thời gian từ 15/5 đến 14/6/2020; 401 027 phương tiện vi phạm bị xử phạt, trong đó xe mô tô 287 085; 61 563 phương tiện bị tạm giữ; 27 293 trường hợp bị tước giấy phép lái xe; lỗi nhiều nhất là thiếu giấy phép lái xe (49 715 trường hợp).

Bản một câu (32 chữ)

Trong đợt tổng kiểm soát từ 15/5 đến 14/6/2020, hơn 401 000 người lái xe vi phạm luật giao thông đã bị xử phạt, nhiều nhất là người đi xe mô tô.

Bản khoảng 100 chữ (111 chữ)

Bản đồ họa tổng kết đợt kiểm soát phương tiện giao thông diễn ra từ 15/5 đến 14/6/2020. Chỉ trong khoảng một tháng, 401 027 phương tiện vi phạm đã bị xử phạt; riêng xe mô tô chiếm 287 085 trường hợp, phần còn lại là xe tải, xe con, xe khách, xe container và các loại xe khác. Có 61 563 phương tiện bị tạm giữ và 27 293 người bị tước giấy phép lái xe. Năm lỗi phổ biến nhất lần lượt là không có giấy phép lái xe, chạy quá tốc độ, vi phạm nồng độ cồn, không chấp hành đèn tín hiệu và chở quá tải trọng.

Lưu ý riêng với văn bản số liệu: con số trong bản tóm tắt phải chép đúng từng chữ số; bản một câu được phép làm tròn như chính nhan đề đồ họa đã làm (hơn 401 000). Các cột và chấm tròn chỉ là cách vẽ độ lớn của số, không cần tả lại.

Đoạn trích thứ hai của Giuyn Véc-nơ trong trang này (Kết nối tri thức, Bài 7) là cảnh mở màn cho chuyến phiêu lưu mà Mẫu 3 kể tiếp. Sách Kết nối tri thức phiên tên giáo sư là A-rôn-nác. Trước khi viết, em lập bảng ba phần của đoạn trích.

Bản khoảng 190 chữ (194 chữ)

Câu chuyện do giáo sư A-rôn-nác kể lại; ông cùng anh giúp việc Công-xây có mặt trên chiến hạm Lin-côn để săn một sinh vật bí ẩn được đồn là con cá thiết kình. Từ trước rạng đông, cả tàu đã sẵn sàng; sương vừa tan thì tay săn cá voi Nét Len trông thấy nó. Thuyền trưởng Phác-ra-guýt ra lệnh chạy hết tốc lực, nhưng suốt một giờ con vật vẫn giữ nguyên khoảng cách, như cố ý trêu người đuổi. Đến đêm, nó lại phát sáng rồi nằm im. Tàu tắt máy, lướt sát tới. Mũi lao của Nét bật ra kèm một tiếng chát như sắt đập vào sắt; đèn trên mình con vật phụt tắt, hai luồng nước cực lớn đổ ập lên boong, hất giáo sư xuống biển. Ông bơi đến kiệt sức, được Công-xây đỡ, rồi chạm phải một khối cứng dưới nước và lịm đi. Khi hồi tỉnh, ông gặp Nét và cùng hiểu rằng con quái vật thực ra là tàu ngầm có vỏ thép, do người điều khiển. Trời vừa sáng, mấy người lạ từ trong tàu bước ra, đưa cả ba vào bên trong.

Bản ba câu (68 chữ)

Suốt một ngày, chiến hạm Lin-côn rượt con cá thiết kình mà khoảng cách không hề ngắn lại. Khi màn đêm buông, mũi lao của Nét Len trúng con vật, nước ập lên boong hất giáo sư A-rôn-nác xuống biển. Nhờ Công-xây, ông trèo lên được lưng con vật, cùng Nét phát hiện nó là tàu ngầm vỏ thép; sáng ra, cả ba được đưa vào lòng tàu.

Ghi chú: bảng giúp em không quên phần 3, phần hay bị bỏ vì học sinh dừng ở cảnh rơi xuống biển. Từ bản dài sang bản ba câu, mỗi phần của bảng còn đúng một câu; tốc độ con tàu, cảnh con vật phát sáng và những người lạ bịt mặt đều được lược.

Đề kiểm tra hay ghi độ dài bằng số câu. Truyện ngắn của Rây Brét-bơ-ry (Cánh diều, Bài 3) có kết thúc bất ngờ, nên bản ngắn đến đâu cũng phải giữ câu cuối.

Bản ba câu (82 chữ)

Người trung sĩ trẻ kể với viên đại tá rằng anh đã chế được thiết bị làm mọi vũ khí bằng thép gỉ nát, chấm dứt chiến tranh. Không tin, đại tá viết giấy cho anh đến chỗ bác sĩ, và anh lặng lẽ đi khỏi doanh trại. Lát sau, bút máy, súng của lính gác rồi khẩu súng lục của đại tá đều hóa thành bụi gỉ, khiến ông nổi cơn thịnh nộ, vác chân ghế gỗ chạy đi tìm anh.

Bản bảy câu (185 chữ)

Biết người lính trẻ dưới quyền dạo này căng thẳng, việc gì cũng làm hỏng, viên đại tá cho gọi anh lên, muốn chuyển anh sang đơn vị khác. Người lính từ chối, nói anh chỉ mong chiến tranh chấm dứt hẳn. Anh đã mày mò nghiên cứu vật lí, luyện kim, rồi chế ra một thiết bị nhỏ như bao diêm, có thể làm thép của súng đạn, xe tăng, máy bay gỉ ra mà không hại đến đồ dùng thường ngày. Đại tá không tin, viết phiếu chuyển anh sang chỗ bác sĩ Mét-thiu, còn anh chào ông rồi rời doanh trại. Lúc đại tá gọi điện kể cho bác sĩ về chàng lính lạ lùng, cây bút trong túi ông đã thành nhúm bột gỉ. Ông ra lệnh cho trạm gác chặn người trung sĩ lại, nhưng lính gác không bắn nổi vì súng đã hỏng, rồi mọi vũ khí quanh doanh trại lần lượt mục rã, kể cả khẩu súng lục của ông. Tức tối, đại tá bẻ gãy chân một chiếc ghế gỗ, cầm nó chạy ra ngoài tìm anh.

Giữ gì khi cắt từ bảy câu xuống ba: câu một giữ phát minh, câu hai giữ thái độ không tin của đại tá, câu ba giữ cả chuỗi vũ khí hỏng lẫn chiếc chân ghế gỗ. Chiếc chân ghế là chi tiết đắt nhất của truyện: vũ khí bằng thép mất hết, kẻ hiếu chiến chỉ còn một khúc gỗ.

Bài báo của Nhật Văn, học ở Bài 7 sách Kết nối tri thức, kể theo năm tháng, nên bước ghi ý là một trục thời gian. Từ trục ấy viết ra hai bản. Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng mà văn bản nhắc tới khi ấy thuộc tỉnh Quảng Bình; sau đợt sáp nhập tỉnh năm 2025, vùng này nằm trong địa phận tỉnh Quảng Trị.

• Trước đây: dân làng vùng Phong Nha kiếm sống chủ yếu bằng việc vào rừng tìm trầm; Hồ Khanh là thợ sơn tràng, mỗi chuyến đi thường dừng lại ngắm thạch nhũ trong hang.
• Khoảng năm 1989: trú mưa trong một hang đá, anh thấy hơi lạnh lạ thường, nghe gió rít qua vách.
• Từ 1999 đến 2004: bỏ nghề rừng, được dân làng giới thiệu làm người dẫn lối cho các đoàn nghiên cứu Việt Nam và nước ngoài; được ông Hô-oát Lim-bơ của Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh quý mến, mời hợp tác.
• Sau đó: tự mình lần lại đường cũ tìm cái hang có gió lạnh, thấy cửa hang nhưng chưa dám vào sâu.
• Năm 2009: dẫn đoàn thám hiểm Hoàng gia Anh vào hang; hang được đặt tên Sơn Đoòng, được xác nhận có chiều cao và độ rộng lớn nhất thế giới.
• Về sau: tiếp tục dẫn các đoàn nghiên cứu, làm phim; vận động dân bảo vệ di sản; tìm thêm hàng chục hang khác.

Bản khoảng 50 chữ (54 chữ)

Hồ Khanh, một thợ sơn tràng vùng Phong Nha, tình cờ gặp một hang đá thổi ra hơi lạnh trong lần tránh mưa. Nhiều năm dẫn lối cho giới nghiên cứu, đến năm 2009 chính anh dẫn đoàn Anh vào cái hang năm nào, nay mang tên Sơn Đoòng, hang lớn nhất thế giới.

Bản khoảng 160 chữ (158 chữ)

Nhân vật của bài báo là Hồ Khanh, người đưa hang Sơn Đoòng ở Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ra ánh sáng. Anh vốn là thợ sơn tràng, nhưng khác bạn nghề, anh mê ngắm thạch nhũ. Khoảng năm 1989, đang đi rừng thì trời đổ mưa, anh tạt vào một hang có hơi lạnh và tiếng gió rít khác thường. Từ năm 1999 đến 2004, nhờ thông thuộc địa hình, anh làm người dẫn lối cho các đoàn nghiên cứu trong nước và quốc tế, được trưởng đoàn thám hiểm Hoàng gia Anh Hô-oát Lim-bơ tin quý. Nhớ mãi cái hang năm nào, anh tự mình tìm lại được cửa hang, rồi năm 2009 dẫn đoàn Anh vào khám phá. Hang mang tên Sơn Đoòng, giữ kỉ lục thế giới về độ cao lẫn bề rộng. Về sau, anh còn tìm thêm hàng chục hang khác và vận động bà con giữ gìn di sản.

Về mốc thời gian: với văn bản kể theo năm, mốc nào cũng muốn giữ, nên bản ngắn chỉ giữ năm 2009 là mốc làm nên dấu ấn. Một số tài liệu khác ghi Hồ Khanh phát hiện cửa hang năm 1991; còn bản tóm tắt thì theo đúng năm ghi trong văn bản đang học.

Văn bản ở Bài 5 Cánh diều có sa pô và bốn mục nhỏ, mỗi mục mang tên một làng. Bước ghi ý vì vậy nên làm thành bảng so sánh: nhìn theo hàng biết từng hội, nhìn theo cột thấy chỗ giống và khác.

Bản một câu (39 chữ)

Văn bản giới thiệu luật thi nấu cơm ở bốn lễ hội Thị Cấm, làng Chuông, Từ Trọng, Hành Thiện, nơi nào cũng đặt ra thử thách riêng và chọn nồi cơm chín sớm, ngon nhất làm người thắng.

Bản khoảng 130 chữ (131 chữ)

Ở nhiều làng quê Bắc Bộ và miền Trung, ngày hội có màn thi nấu cơm, luật mỗi nơi một khác. Ở hội Thị Cấm, các đội phải biến thóc thành gạo, cọ nứa tạo lửa, mang nước về, sau cùng mới bắc nồi; nồi cơm thắng được đem cúng thần. Ở làng Chuông, chị em thổi cơm trong khi phải dỗ một em bé và giữ con cóc ở yên trong vòng tròn, còn cánh đàn ông chèo thuyền qua sông rồi nấu trên thuyền. Ở Từ Trọng, người thi ngồi thuyền thúng nấu giữa đầm lộng gió. Ở Hành Thiện, hai người đàn ông một cặp, vừa đi vòng sân đình vừa đun niêu cơm buộc trên cành tre. Nồi cơm chín trước, dẻo và ngon là thắng cuộc.

Rút gọn bằng cách nào: bản một câu giữ tên bốn hội và tiêu chí thắng chung; bản dài cho mỗi hội đúng một câu, thứ tự giống thứ tự các tiêu đề nhỏ trong văn bản. Nguồn gốc tích xưa của hội Thị Cấm và số đo vòng tròn ở làng Chuông được bỏ.

Mẫu cuối cho thấy toàn bộ quá trình co một bản tóm tắt. Văn bản trích từ Thiên Mã, một tiểu thuyết viễn tưởng của Hà Thủy Nguyên, cũng thuộc Bài 7 của Kết nối tri thức; bản dài được viết trước, rồi mỗi nấc cắt bớt khoảng một nửa.

Nấc 1 – khoảng 240 chữ (239 chữ)

Người kể chuyện xưng tôi cùng Thần Đồng và Thần Thoại, chú ngựa biết bay, tìm tới Đen-phi, khu thánh địa cổ ở Hy Lạp, mong thấy lối vào trung tâm vũ trụ. Để chú ngựa ở lại trong rừng cho khỏi bị chú ý, hai bạn tới bảo tàng của khu di tích ngắm hòn đá Ôm-phe-lốt, thứ người Hy Lạp xưa tin là rốn vũ trụ. Dù chạm trổ tinh xảo, nó chẳng có vẻ gì của một vật thần bí. Thần Đồng nghĩ ngợi rồi cho rằng bí mật còn nằm ở đền thờ, cả nhóm hẹn tối quay lại. Đêm đó, giữa những hàng cột đá trắng dưới trăng, Thần Đồng trượt chân ngã xuống một hố sâu giữa lối đi. Thay vì bực bội, cậu gạt lớp sỏi cát, lá khô, và lộ ra một đường rãnh tròn trông như một chi tiết máy móc rất xưa. Nghĩ rằng phải có thứ gì lắp vừa, cậu cưỡi chú ngựa có cánh trở lại bảo tàng, mang hòn đá về. Hòn đá vừa đặt vào rãnh, cả ba bị cuốn sang một nơi khác: một thung lũng vây kín bởi vách đá, trời không có mặt trời mà vẫn sáng, nấm cao như cây, dương xỉ vươn lên sừng sững, những con chuồn chuồn to khác thường, cả những con vật tưởng đã tuyệt chủng như khủng long. Họ đã tới trung tâm vũ trụ.

Nấc 2 – khoảng 100 chữ (101 chữ)

Ba người bạn, trong đó có chú ngựa biết bay Thần Thoại, lặn lội tới Đen-phi tìm lối vào trung tâm vũ trụ. Hòn đá Ôm-phe-lốt trong bảo tàng trông bình thường, nên đêm ấy họ lẻn vào đền thờ thần A-pô-lô. Thần Đồng bị ngã xuống một hố đất, nhờ thế phát hiện dưới đáy một rãnh tròn như chi tiết máy cổ. Cậu bay đi lấy hòn đá, đặt khớp vào rãnh, và ngay lập tức cả ba bị đưa tới một thung lũng chẳng thấy mặt trời, đầy cây cỏ khổng lồ và muông thú thời tiền sử.

Nấc 3 – khoảng 50 chữ (50 chữ)

Trong đền thờ thần A-pô-lô, cậu bé Thần Đồng tình cờ tìm thấy một rãnh tròn bí ẩn. Đặt hòn đá Ôm-phe-lốt vào đó, cậu cùng hai người bạn được đưa đến trung tâm vũ trụ, một thung lũng có cây cỏ khổng lồ và các sinh vật cổ đại.

Nấc 4 – một câu (20 chữ)

Nhờ hòn đá Ôm-phe-lốt và một rãnh tròn trong đền thờ, ba người bạn bước vào trung tâm vũ trụ.

Mỗi nấc mất gì: từ nấc 1 xuống nấc 2 mất các chi tiết tả (cột đá dưới trăng, hình dáng hòn đá) và lí do để ngựa trong rừng. Xuống nấc 3, chuyến tham quan bảo tàng biến mất, chỉ còn phát hiện và kết quả. Nấc 4 giữ duy nhất mối quan hệ nhân quả: hòn đá cộng với cái rãnh mở ra đường vào. Em có thể dùng chính cách này để kiểm tra bản của mình: nếu cắt đến nấc một câu mà vẫn đúng ý văn bản, các nấc trên mới chắc chắn không lạc ý.