Soạn bài Hội thi thổi cơm – Ngữ văn 7 Cánh diều tập 1 (ngắn gọn)

Đọc trước văn bản Hội thi thổi cơm; tìm hiểu thêm thông tin (qua sách, báo, Internet, thực tế,…) về các hội thi dân gian khác trong đời sống.

Trả lời:

Gợi ý – hội đánh đu ngày xuân: Đu thường được dựng bằng những cây tre cao ở sân đình dịp đầu xuân. Người chơi đứng trên bàn đu, có khi đu đơn, có khi đu đôi nam nữ, dùng sức chân nhún để đưa đu bay lên cao. Ở nhiều nơi, người ta treo một vật làm mốc trên cao; ai đu chạm được mốc hoặc đưa đu lên cao, đều và đẹp nhất là thắng. Hội thi vừa đòi hỏi sức khỏe, sự khéo léo, vừa cần hai người phối hợp ăn ý.

Ngoài ra, em có thể tìm hiểu thêm: hội đua thuyền, hội vật, kéo co, ném còn, chọi gà, cờ người…

Kể tên một số hội thi dân gian và hiện đại mà em biết. Tìm hiểu tại sao lại phải có quy tắc, luật lệ trong các hội thi, trò chơi.

Trả lời:

• Hội thi dân gian: đua thuyền, vật, kéo co, đánh đu, ném còn, bịt mắt bắt dê, cờ người.
• Hội thi hiện đại: thi hùng biện, thi khoa học kĩ thuật, Rung chuông vàng, các giải thể thao học sinh.
• Vì sao cần quy tắc, luật lệ: để mọi người chơi biết rõ mình được làm gì, không được làm gì; bảo đảm công bằng giữa các đội; có căn cứ để chấm điểm, phân định thắng thua; giữ trật tự, an toàn và giúp hội thi giữ được nét riêng, nét đẹp truyền thống.

Tại sao đoạn mở đầu được in đậm? Nội dung chính của đoạn này là gì?

Trả lời:

• Phần đầu in đậm chính là sa pô – phần tóm lược nằm ngay dưới nhan đề, giúp người đọc nắm ý chính và thấy tò mò muốn đọc tiếp.
• Nội dung: giới thiệu chung rằng một số làng phía Bắc và miền Trung có tục thi nấu cơm vào dịp lễ hội, mỗi nơi có luật lệ, đặc trưng riêng.

Trả lời:

Bức ảnh ghi lại cảnh người dự thi đang nhóm lửa, đun nấu trong một hội thi thổi cơm. Ảnh giúp người đọc hình dung cụ thể không khí khẩn trương của cuộc thi và công đoạn khó khăn nhất là tạo lửa.

Trả lời:

Văn bản có bốn tiêu đề nhỏ, mỗi tiêu đề gọi tên một hội thi gắn với một địa phương:

1. Thi nấu cơm ở hội Thị Cấm (Từ Liêm – Hà Nội).
2. Thi nấu cơm ở hội làng Chuông (Hà Nội).
3. Thi nấu cơm ở hội Từ Trọng (Hoằng Hóa – Thanh Hóa).
4. Thi nấu cơm ở hội Hành Thiện (Nam Định).

Nhờ các tiêu đề, người đọc biết ngay văn bản giới thiệu mấy hội thi và có thể tìm nhanh phần mình quan tâm.

Trả lời:

Chú ý những điểm giống nhau và khác nhau của hội thi ở làng Chuông với các nơi khác.

Trả lời:

• Giống: người thi đều phải tự nhóm lửa và nấu giữa nhiều trở ngại; ai có cơm chín sớm, dẻo, ngon thì thắng.
• Khác: làng Chuông chia thành hai cuộc thi riêng cho nữ và nam với thử thách rất lạ. Phụ nữ nấu bên trong một vòng tròn rộng 1,5 mét, vừa phải dỗ cho một em bé chừng 7 – 8 tháng (con nhà người khác) khỏi khóc và canh một con cóc không cho nhảy ra ngoài, thời gian tính bằng một nén hương. Nam giới dùng tay chèo thuyền nan sang bờ đối diện rồi nấu nướng ngay trên chiếc thuyền chòng chành, dù hai tay ướt sũng vẫn phải nhóm cho được lửa.

Trả lời:

Cuộc thi diễn ra trên mặt nước: mỗi người ngồi trên một chiếc thuyền thúng, chèo ra giữa một cái đầm rộng, gió thổi mạnh. Thuyền tròng trành, rơm ẩm, bã mía còn tươi nên lửa rất khó cháy; có năm còn gặp cả mưa phùn, gió bấc. Địa điểm này khiến việc nấu cơm khó khăn gấp bội.

Trả lời:

• Thành phần: riêng nam giới, ghép thành từng cặp.
• Cách thi: một người đeo cành tre sau lưng, ngọn vươn cao quá đầu, trên ngọn treo niêu cơm; người kia lo đánh lửa bằng hai thanh nứa, châm đuốc hơ dưới đáy niêu. Hai người vừa nấu vừa đi vòng quanh sân đình cho đến khi tàn một tuần hương.

Chỉ ra bố cục của văn bản Hội thi thổi cơm. Mỗi phần của văn bản cung cấp cho người đọc thông tin gì? Theo em, thông tin nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Trả lời:

Thông tin quan trọng nhất: theo em là luật thi, cách thi ở từng địa phương. Đây là phần chiếm nhiều dung lượng nhất, làm nên nét độc đáo của mỗi hội thi và đúng với mục đích của kiểu văn bản giới thiệu quy tắc, luật lệ.

Các thông tin trong văn bản được sắp xếp theo trật tự nào? (Gợi ý: trật tự thời gian, quan hệ nguyên nhân – kết quả, mức độ quan trọng hoặc các đối tượng được phân loại). Cách sắp xếp thông tin đó tạo ra hiệu quả như thế nào?

Trả lời:

• Trật tự chung: sắp xếp theo cách phân loại đối tượng – mỗi hội thi ở một địa phương là một mục riêng có tiêu đề.
• Trong từng mục: thông tin đi theo trình tự thời gian của cuộc thi, từ chuẩn bị, hiệu lệnh, các bước thực hiện đến lúc phân định thắng thua (rõ nhất ở ba bước của hội Thị Cấm).
• Hiệu quả: người đọc dễ theo dõi, dễ so sánh các hội thi với nhau, thấy được cái chung (thi nấu cơm) và nét riêng của từng làng.

Chỉ ra những điểm giống nhau và khác nhau trong hội thi thổi cơm của các địa phương được nói tới trong văn bản.

Trả lời:

Giống nhau: đều là thi nấu cơm trong ngày hội làng; người thi phải tự tạo lửa và vượt qua thử thách; tiêu chí thắng là cơm chín đều, dẻo, ngon và xong sớm.

Khác nhau:

Mục đích của văn bản Hội thi thổi cơm là gì? Phân tích một số nội dung cụ thể trong văn bản để thấy người viết đã đạt được mục đích đó.

Trả lời:

• Mục đích: giới thiệu với người đọc luật lệ, cách thức và nét độc đáo của hội thi thổi cơm ở một số địa phương.
• Cách đạt mục đích:
  • Mỗi hội thi đều có thông tin về người dự thi, dụng cụ, thời gian, các bước và tiêu chí thắng cuộc; ví dụ ở Thị Cấm, ba bước được kể tuần tự, có quy định rõ ai thắng ở từng bước.
  • Người viết dùng số liệu cụ thể (đội 10 người, nguồn nước cách khoảng 1 ki-lô-mét, vòng tròn 1,5 mét, em bé 7 – 8 tháng tuổi) khiến luật thi rõ ràng, đáng tin.
  • Các thử thách lạ (giữ cóc, nấu trên thuyền thúng, niêu treo trên ngọn tre) được nêu bật, giúp người đọc thấy sự phong phú của hội thi.

Văn bản trên giúp em hiểu thêm điều gì về hội thi thổi cơm? Hãy chỉ ra luật thi và cách thi thổi cơm của một địa phương được nêu trong văn bản mà em thấy thú vị.

Trả lời:

• Điều em hiểu thêm: thổi cơm vốn là việc thường ngày, nhưng khi trở thành hội thi, ông cha ta đã đặt ra nhiều luật lệ khéo léo để thử tài khéo tay, nhanh nhẹn, bình tĩnh và tinh thần đồng đội. Một số hội thi còn gắn với tích xưa, như hội Thị Cấm diễn lại chuyện luyện quân của tướng Phan Tây Nhạc.
• Luật thi em thấy thú vị – cuộc thi của nữ ở làng Chuông: người thi đứng trong vòng tròn nhỏ, vừa nấu cơm vừa giữ cho đứa trẻ không khóc, vừa canh để con cóc không nhảy ra ngoài, tất cả trong thời gian một nén hương. Em thấy luật thi này vừa vui vừa ý nghĩa, vì nó tôn vinh sự đảm đang, tháo vát của người phụ nữ – vừa lo bếp núc, vừa chăm con, vừa quán xuyến mọi việc.

Văn bản Hội thi thổi cơm chỉ có một ảnh minh họa. Nếu vẽ thêm minh họa cho bài viết, em sẽ chọn nội dung nào? Vì sao em lại chọn nội dung đó để vẽ?

Trả lời:

Gợi ý: Em sẽ vẽ cảnh thi nấu cơm ở hội Hành Thiện: một chàng trai đeo cành tre uốn cong sau lưng, ngọn tre treo lủng lẳng chiếc niêu đất, người bạn cùng đội vừa bước theo vừa giơ đuốc sưởi nóng đáy niêu, xung quanh là sân đình đông người cổ vũ. Em chọn cảnh này vì nó lạ và khó hình dung nhất nếu chỉ đọc chữ; có tranh minh họa, người đọc sẽ hiểu ngay cách thi và cảm nhận được không khí vui nhộn của hội làng.