Tóm tắt Cố hương (Lỗ Tấn) ngắn gọn, đầy đủ – 7 mẫu hay nhất

Nhân vật “tôi” về quê sau hơn hai mươi năm để bán nhà, gặp lại người bạn nhỏ Nhuận Thổ nay đã thành một nông dân nghèo khổ, xa cách. Trên đường rời quê, “tôi” mong thế hệ sau có cuộc đời mới và tin rằng hi vọng, cũng như con đường, sẽ thành hình khi nhiều người cùng đi.

Giữa mùa đông, “tôi” trở về cố hương sau hơn hai mươi năm để bán nhà và đón mẹ đi. Làng quê tiêu điều khiến “tôi” buồn, nhất là khi gặp lại thím Hai Dương nay chua ngoa, tham lam. Nhuận Thổ, cậu bạn hồn nhiên ngày nào, giờ là người nông dân khắc khổ, cung kính gọi “tôi” là ông. Ngồi trên thuyền rời quê, “tôi” đau lòng vì bức tường ngăn cách giữa hai người. “Tôi” mong cháu Hoàng và Thủy Sinh sẽ có một cuộc đời mới, rồi nghĩ rằng con đường vốn không có, người ta đi mãi thì thành đường.

Cố hương kể lần trở về cuối cùng của nhân vật “tôi” về quê nhà. Sau hơn hai mươi năm xa cách, “tôi” về bán ngôi nhà cũ của dòng họ và đưa mẹ cùng cháu Hoàng đi nơi khác. Trước mắt là những thôn xóm hiu quạnh dưới trời đông u ám. Mẹ nhắc đến Nhuận Thổ, “tôi” nhớ lại cậu bé con người làm thuê năm nào: má tròn, cổ đeo vòng bạc, cầm đinh ba đâm con tra trên ruộng dưa, kể bao chuyện lạ về biển và về chim. Những ngày ở quê, “tôi” gặp thím Hai Dương, người từng được gọi là Tây Thi đậu phụ, nay chua chát, tham lam. Rồi Nhuận Thổ đến, già nua, nghèo khổ, gọi “tôi” là ông; anh chỉ xin chiếc lư hương và đôi chân đèn. Rời quê trên con thuyền, “tôi” buồn vì tình bạn xưa không còn, mong cho Hoàng và Thủy Sinh một cuộc đời mới, và tự nhủ hi vọng giống như con đường, có người đi thì mới thành.

• Trên đường về quê: giữa mùa đông, “tôi” vượt đường xa về quê sau hơn hai mươi năm để bán nhà. Cảnh làng xóm tiêu điều khiến “tôi” thấy buồn và nhận ra quê hương không như trong kí ức.
• Những ngày ở quê: mẹ nhắc Nhuận Thổ, “tôi” hồi tưởng tình bạn thơ ấu. “Tôi” gặp thím Hai Dương chua ngoa, rồi gặp Nhuận Thổ đã đổi khác hoàn toàn: khắc khổ, rụt rè, gọi “tôi” là ông. Trước ngày đi, thím Hai Dương còn đổ cho Nhuận Thổ tội giấu bát đĩa trong tro.
• Trên đường rời quê: trên thuyền, “tôi” day dứt về bức tường ngăn cách với Nhuận Thổ, mong thế hệ sau có cuộc đời mới, rồi suy ngẫm về hi vọng và con đường.

Một ngày giữa mùa đông, “tôi” đội rét về quê sau hơn hai mươi năm. Con thuyền đến gần, trời u ám, gió lạnh rít vào khoang, xa xa là những thôn xóm tiêu điều. Lần này “tôi” về để từ biệt hẳn: ngôi nhà chung của dòng họ đã bán, phải dọn đi trước Tết, đưa mẹ cùng cháu Hoàng lên nơi mình làm ăn.

Mẹ kể Nhuận Thổ hay hỏi thăm, sắp đến chơi. Trong đầu “tôi” hiện lên một bức tranh kì lạ: vầng trăng tròn vàng thắm trên ruộng dưa ven biển, một cậu bé mười một, mười hai tuổi, cổ đeo vòng bạc, tay cầm đinh ba, đâm con tra. Đó là Nhuận Thổ, con người làm công cho nhà “tôi” năm ấy. Hai đứa trẻ quen nhau trong dịp tế lễ đầu năm; Nhuận Thổ kể cho “tôi” nghe bao điều mới lạ: bẫy chim trên tuyết, nhặt vỏ sò, canh dưa ban đêm. Hết tháng giêng, Nhuận Thổ phải về, hai đứa khóc mà chia tay, từ đó không gặp lại.

Những ngày dọn nhà, người đến chơi khá đông. Thím Hai Dương, người bán đậu phụ ở trước cửa ngày xưa, từng nổi tiếng xinh đẹp, nay gầy gò, đứng chống nạnh như cái com-pa, nói những lời mỉa mai, rồi tiện tay nhét đôi bít tất tay của mẹ “tôi” vào lưng quần mang đi. Một hôm Nhuận Thổ đến. Anh cao lớn hơn nhưng mặt vàng sạm, nhăn nheo, tay thô kệch, nứt nẻ. Vừa vui mừng vừa thê lương, anh cung kính gọi “tôi” là ông, bảo con trai là Thủy Sinh vái chào. Anh kể con đông, mất mùa, thuế nặng, binh lính, quan lại, thổ hào hà hiếp. Khi mẹ “tôi” bảo những thứ không mang đi được thì anh cứ chọn, Nhuận Thổ chọn bàn ghế, chiếc lư hương và đôi chân đèn. Ngày đi, thím Hai Dương bới thấy hơn chục cái bát đĩa trong đống tro, bảo là Nhuận Thổ giấu để chở về.

Thuyền rời bến, quê hương lùi lại phía sau. Cháu Hoàng hỏi bao giờ về, mong được chơi với Thủy Sinh. “Tôi” buồn vì thấy mình và Nhuận Thổ đã bị một bức tường vô hình chia cách, mong hai đứa trẻ đừng phải sống như thế hệ cha chú, mà có một cuộc đời mới. Nghĩ đến hi vọng, “tôi” chợt sợ rằng nó cũng chỉ là một thứ thần tượng tự tạo như chiếc lư hương của Nhuận Thổ. Rồi “tôi” nghĩ: hi vọng vốn không có thực cũng không có hư, giống hệt con đường trên mặt đất: vốn không có, nhiều người đi qua thì thành.

Nhuận Thổ là con một người làm công lâu năm cho nhà nhân vật “tôi”. Năm mười một, mười hai tuổi, cậu theo cha đến giúp việc tế lễ, kết bạn với cậu chủ nhỏ. Cậu khỏe mạnh, hoạt bát, biết bẫy chim, đâm con tra giữa ruộng dưa, kể bao chuyện ở vùng biển mà cậu chủ chưa từng biết. Hết tháng giêng, cậu phải về, hai đứa khóc mà xa nhau. Hơn hai mươi năm sau, nghe tin bạn cũ về bán nhà, Nhuận Thổ đến thăm. Cuộc sống vất vả đã biến anh thành một người nông dân già trước tuổi, đông con, nghèo túng, bị thuế khóa, binh lính, quan lại đè nặng. Gặp lại bạn, anh vừa mừng vừa ngập ngừng, rồi cung kính gọi là ông, bắt con trai vái chào. Anh xin chiếc lư hương và đôi chân đèn để thờ cúng, cầu mong đời mình khá hơn. Khi bạn cũ rời quê, chỉ còn đứa con trai anh là Thủy Sinh và cháu Hoàng giữ được chút tình bạn trẻ thơ như cha chú ngày trước.

• Nhân vật: “tôi” (Tấn, nhân vật trung tâm), Nhuận Thổ, mẹ “tôi”, thím Hai Dương, cháu Hoàng, Thủy Sinh.
• Về quê: sau hơn hai mươi năm, “tôi” về bán nhà, đón mẹ đi; quê tiêu điều giữa mùa đông.
• Hồi ức: tình bạn trong sáng với Nhuận Thổ thời thơ ấu bên ruộng dưa dưới trăng.
• Hiện tại: thím Hai Dương chua ngoa, tham lam; Nhuận Thổ khắc khổ, gọi “tôi” là ông, xin lư hương và chân đèn.
• Rời quê: “tôi” buồn vì bức tường ngăn cách, mong một cuộc đời mới cho thế hệ sau.
• Thông điệp: hi vọng như con đường, nhiều người đi thì thành đường.

Kết luận

Bảy bản tóm tắt trên đều giữ đúng ba chặng của Cố hương và hai điểm không thể thiếu: sự đổi thay của Nhuận Thổ so với hồi ức, và suy ngẫm cuối truyện về hi vọng, con đường. Khi làm bài, các em chọn độ dài phù hợp với yêu cầu đề.

Xem thêm:

• Tóm tắt Người thầy đầu tiên (Ai-tơ-ma-tốp)
• Tác giả Lỗ Tấn: tiểu sử và sự nghiệp
• Những tác phẩm hay nhất của Lỗ Tấn
• Soạn bài Cố hương (Lỗ Tấn) – Ngữ văn 8 Cánh diều & Ngữ văn 9 sách cũ
• Cố hương (Lỗ Tấn): Tác giả, tác phẩm, bố cục, nội dung, nghệ thuật