Soạn bài Trong mắt trẻ (Ê-xu-pe-ri) – Ngữ văn 8 Cánh diều

Chú ý cách nhìn của người lớn về bức tranh số 1.

Trả lời:

Người lớn chỉ nhìn thấy hình dáng bên ngoài của bức vẽ nên cho rằng đó là chiếc mũ, còn hỏi lại: “Một cái mũ thì có gì đáng sợ?”. Họ không đoán ra con voi nằm trong bụng con trăn, cũng không hỏi cậu bé định vẽ gì. Cách nhìn ấy thực tế, quen lối mòn và thiếu trí tưởng tượng, trái ngược hẳn với cách nghĩ của một đứa trẻ sáu tuổi.

Trả lời:

“Tôi” trở thành phi công vì ước mơ làm họa sĩ bị dập tắt từ năm sáu tuổi: người lớn không hiểu hai bức tranh con trăn, lại khuyên cậu gác chuyện vẽ để chuyên tâm vào các môn Địa lí, Lịch sử, số học và ngữ pháp. Nản lòng, cậu từ bỏ hội họa, lớn lên thì chọn một nghề khác là lái máy bay. Người kể còn hóm hỉnh nói rằng môn Địa lí rốt cuộc cũng có ích, vì giúp anh nhận ra từng vùng đất khi bay. Câu chuyện vì thế mang chút ngậm ngùi: nghề phi công là lựa chọn “thay thế” cho giấc mơ tuổi thơ.

Chú ý tình huống gặp gỡ giữa “tôi” và hoàng tử bé.

Trả lời:

Máy bay của “tôi” hỏng động cơ, buộc phải đáp xuống sa mạc Sa-ha-ra. Anh chỉ có một mình, không thợ máy, không hành khách, nước uống chỉ đủ cho tám ngày. Sau đêm đầu tiên ngủ trên cát, lúc trời vừa sáng, anh bị đánh thức bởi một giọng trẻ con nhờ vẽ con cừu. Cuộc gặp diễn ra hoàn toàn bất ngờ, ở nơi tưởng như không thể có người.

Trả lời:

• Bất ngờ: suốt từ năm sáu tuổi, chưa người lớn nào nhìn ra bức tranh số 1 vẽ gì, ai cũng bảo đó là cái mũ. Vậy mà vừa liếc qua, cậu bé đã nói ngay đó là con voi bị trăn nuốt – điều người lớn phải được giải thích bằng bức tranh số 2 mới hiểu.
• Thú vị: cậu không chỉ hiểu mà còn “phản biện” như một người thật sự sống cùng các con vật: trăn thì nguy hiểm, voi thì cồng kềnh, chỗ cậu ở lại rất nhỏ. Với mấy con cừu, cậu lần lượt chê con thì ốm, con lại có sừng nên là cừu đực, con thì già. Đến khi chỉ nhận được một cái thùng, cậu lại reo vui và còn “thấy” con cừu đang ngủ trong đó.

Chú ý thời điểm tác giả kể lại chuyện ở chương này.

Trả lời:

Chương XXVII được kể khi đã sáu năm trôi qua kể từ ngày “tôi” chia tay hoàng tử bé. Khoảng thời gian ấy đủ dài để người kể nguôi ngoai phần nào, nhưng nỗi nhớ vẫn còn nguyên. Đây cũng là thời điểm “tôi” quyết định kể lại câu chuyện mà trước đó anh chưa nói với ai.

Đoạn trích trên kể về sự kiện gì? Nội dung các chương I, II và XXVII liên quan với nhau như thế nào?

Trả lời:

• Sự kiện chính: cuộc gặp gỡ giữa người phi công bị hỏng máy bay giữa sa mạc và hoàng tử bé, khởi đầu bằng lời nhờ vẽ con cừu.
• Chương I kể chuyện “tôi” năm sáu tuổi vẽ con trăn nuốt voi nhưng không ai hiểu, phải bỏ nghề vẽ, lớn lên sống cô đơn giữa những người lớn. Đây là phần chuẩn bị, giải thích vì sao “tôi” khao khát có người thấu hiểu.
• Chương II kể cuộc gặp gỡ: hoàng tử bé nhìn ra ngay con voi trong bụng trăn, đòi vẽ cừu và chấp nhận con cừu “trong thùng”. Chương này đáp lại nỗi cô đơn ở chương I: cuối cùng “tôi” đã gặp một người hiểu mình.
• Chương XXVII kể tâm trạng “tôi” sáu năm sau khi cậu bé đã quay về tiểu hành tinh của cậu: buồn, nhớ, lo lắng và mong gặp lại.
• Ba chương nối nhau theo mạch thời gian (tuổi thơ – cuộc gặp – sau chia li) và theo mạch cảm xúc (cô đơn – được thấu hiểu – nhớ thương). Những bức vẽ xuất hiện xuyên suốt, gắn kết cả ba chương.

Xác định và nêu ý nghĩa của hoàn cảnh diễn ra cuộc gặp gỡ giữa nhân vật “tôi” và hoàng tử bé.

Trả lời:

• Hoàn cảnh: máy bay hỏng giữa sa mạc Sa-ha-ra, “tôi” một mình tự sửa máy, nguồn nước chỉ đủ tám ngày, đó là chuyện sống còn. Anh còn thấy mình cô độc hơn cả người bị đắm tàu giữa biển.
• Ý nghĩa:
  • Sa mạc mênh mông, vắng lặng là hình ảnh cụ thể hóa nỗi cô đơn mà “tôi” mang theo từ nhỏ: sống giữa người lớn nhưng không ai thật sự để trò chuyện.
  • Cậu bé xuất hiện đúng lúc con người kiệt sức và bế tắc nhất, nên cuộc gặp như một phép màu, thành chỗ dựa tâm hồn của người phi công.
  • Giữa hoàn cảnh ngặt nghèo, cậu bé không xin nước hay đường ra mà chỉ xin một bức vẽ. Sự tương phản ấy nhắc người đọc rằng con người cần cả những điều thuộc về tâm hồn, không chỉ chuyện sinh tồn.
  • Hoàn cảnh lạ lùng cũng tạo màu sắc huyền thoại cho nhân vật hoàng tử bé và làm cuộc gặp khắc sâu mãi trong lòng “tôi”.

Theo em, điều gì đã dẫn đến sự khác nhau trong cách nhìn của hoàng tử bé và những người lớn đối với bức tranh con trăn mà nhân vật “tôi” đã vẽ? Điều này có tác động đến cách nhìn của hoàng tử bé với những bức tranh con cừu hay không? Vì sao?

Trả lời:

• Nguyên nhân của sự khác nhau: người lớn quen nhìn mọi thứ qua hình dáng bên ngoài và theo những khuôn mẫu có sẵn; họ bận tâm đến chuyện thực dụng (bài vở, chơi bài, đánh gôn, chính trị…) nên đánh mất trí tưởng tượng. Hoàng tử bé thì nhìn bằng con mắt trẻ thơ: hồn nhiên, tò mò, sẵn sàng tin rằng bên trong một hình vẽ đơn giản có cả một câu chuyện. Cậu không dừng ở cái “thấy” mà còn “cảm” và “tưởng tượng”.
• Có ảnh hưởng tới cách cậu xem những bức tranh con cừu. Chính con mắt ấy khiến cậu xem mỗi con cừu như một sinh vật thật: cậu nhận ra con bị bệnh, con có sừng, con đã già, và mong một con cừu sống lâu. Khi được đưa một chiếc thùng, cậu tự hình dung ra con cừu bên trong, thậm chí thấy nó đang ngủ. Với cậu, điều quan trọng không nằm ở nét vẽ đẹp hay xấu mà ở thứ mình hình dung được qua nét vẽ.

Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” sau khi đã chia tay hoàng tử bé và trở về nhà. Theo em, nguyên nhân nào khiến nhân vật “tôi” mong gặp lại hoàng tử bé?

Trả lời:

Diễn biến tâm trạng:

• Buồn và giữ kín nỗi buồn: bạn bè mừng vì anh trở về an toàn, nhưng anh chỉ bảo là mệt. Suốt sáu năm, anh giữ kín câu chuyện trong lòng.
• Nguôi ngoai nhưng chưa trọn vẹn: anh tin cậu bé đã về tới nhà, nơi tiểu hành tinh xa xôi, và tìm niềm an ủi khi đêm đêm lắng nghe các vì sao, tưởng như tiếng lục lạc vang lên.
• Thấp thỏm lo âu: anh sực nhớ mình quên vẽ dây da cho cái rọ mõm, sợ con cừu ăn mất bông hoa của cậu bé.
• Chao đảo giữa hạnh phúc và đau buồn: khi tin cậu bé cẩn thận, anh thấy các ngôi sao cười hiền hậu; khi nghĩ cậu có thể sơ ý, anh lại thấy những chiếc lục lạc hóa thành nước mắt.
• Khắc khoải mong chờ: anh vẽ lại quang cảnh nơi cậu bé xuất hiện rồi biến mất, tha thiết nhờ người đọc nếu gặp một cậu bé tóc vàng ở đó thì báo tin ngay cho mình.

Vì sao anh mong được gặp lại? Bởi cậu bé là người đầu tiên và duy nhất hiểu “tôi” mà không cần giải thích. Cậu bé giúp anh tìm lại phần trẻ thơ, trí tưởng tượng và niềm tin vào những điều giản dị mà anh đã phải cất giấu từ năm sáu tuổi. Mất cậu bé, anh như mất đi một người bạn tri kỉ và một phần tâm hồn mình.

Nhận xét về hình thức trình bày của văn bản Trong mắt trẻ. Em ấn tượng với bức tranh nào nhất? Vì sao?

Trả lời:

• Hình thức trình bày: văn bản kết hợp lời kể với tranh vẽ minh họa (con trăn nuốt mãnh thú, bức tranh số 1, số 2, chân dung hoàng tử bé, các con cừu, chiếc thùng, quang cảnh sa mạc). Tranh không chỉ để trang trí mà là một phần của câu chuyện: người kể nhắc tới tranh, đưa tranh cho người đọc xem và mời người đọc cùng “thử” cách nhìn của mình. Lời kể ngôi thứ nhất, giọng tâm tình, nhiều đoạn đối thoại ngắn khiến văn bản dễ đọc, gần gũi.
• Bức tranh ấn tượng (gợi ý): em ấn tượng nhất với bức tranh số 1. Chỉ một hình vẽ đơn giản mà người lớn thấy cái mũ, còn trẻ con thấy con voi trong bụng trăn. Bức tranh giống một câu đố về cách nhìn: ta chỉ thấy điều mình sẵn lòng tưởng tượng. (Em cũng có thể chọn bức tranh chiếc thùng đựng con cừu, hoặc bức quang cảnh sa mạc ở cuối truyện, miễn là giải thích được lí do.)

Em rút ra được thông điệp gì sau khi đọc đoạn trích trên?

Trả lời:

• Người lớn hãy lắng nghe và trân trọng trí tưởng tượng, ước mơ của trẻ em; một lời chê vội vàng có thể dập tắt cả một con đường.
• Mỗi người nên giữ lại trong mình một phần đôi mắt trẻ thơ: biết nhìn sâu hơn vẻ bề ngoài, biết tưởng tượng và rung động trước những điều nhỏ bé.
• Cùng một sự vật có thể có nhiều cách nhìn; cần tôn trọng góc nhìn khác mình thay vì áp đặt.
• Những mối quan hệ thấu hiểu, dù ngắn ngủi, có giá trị rất lớn và có thể thay đổi cả cách ta nhìn thế giới.

Việc tái hiện sự khác nhau trong cách nhìn những bức tranh liên quan chặt chẽ đến ý nghĩa của đoạn trích. Em có đồng ý với nhận xét này không? Vì sao? (Trình bày thành một đoạn văn khoảng 8 – 10 dòng)

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo: Em đồng ý với nhận xét trên, bởi những bức tranh chính là chiếc chìa khóa mở ra ý nghĩa của đoạn trích Trong mắt trẻ. Cùng bức vẽ con trăn nuốt voi, người lớn chỉ thấy chiếc mũ, còn hoàng tử bé nhận ra ngay con voi bên trong. Cùng một chiếc thùng nguệch ngoạc, người phi công coi là cách thoái thác, còn cậu bé lại thấy con cừu đang ngủ. Sự đối lập lặp đi lặp lại ấy làm nổi bật hai thế giới: thế giới người lớn thực dụng, quen đánh giá theo bề ngoài và thế giới trẻ thơ giàu tưởng tượng, biết nhìn bằng trái tim. Nó cũng lí giải vì sao “tôi” từ bỏ giấc mơ họa sĩ, sống cô đơn, rồi gắn bó sâu sắc với cậu bé. Qua đó, tác giả nhắn nhủ người lớn hãy thấu hiểu trẻ em và mỗi chúng ta đừng đánh mất đôi mắt trẻ thơ của mình.