Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Tác giả Sê-khốp (Anton Chekhov)
Chân dung tác giả

Tác giả Sê-khốp: bác sĩ viết truyện ngắn và kịch Vườn anh đào

Cập nhật 04/10/2026·MMavrick Nguyễn·13 phút đọc
Nội dung chính
  • Cháu nội một nông nô tự chuộc thân
  • Antosha Chekhonte và những truyện vui viết cho báo
  • Bác sĩ – nhà văn: từ đảo Xa-kha-lin đến Mê-li-khô-vô
  • Ngắn gọn là chị em của tài năng

“Y học là người vợ hợp pháp của tôi, còn văn chương là nhân tình.” Câu đùa ấy nằm trong lá thư ngày 11/9/1888 một bác sĩ trẻ người Nga gửi nhà xuất bản A. Xu-vô-rin. Người viết thư là Sê-khốp. Sê-khốp (Anton Pavlovich Chekhov, 1860 – 1904) là nhà văn, nhà viết kịch Nga, bậc thầy truyện ngắn của văn học thế giới, đồng thời là một bác sĩ hành nghề suốt đời. Ông để lại hàng trăm truyện ngắn và bốn vở kịch mà sân khấu khắp thế giới vẫn dựng đến hôm nay; học sinh Việt Nam đọc ông qua Một chuyện đùa nho nhỏ trong sách Ngữ văn 10.

Cháu nội một nông nô tự chuộc thân

Tác giả Sê-khốp (Anton Chekhov)
Nhà văn Nga Sê-khốp (1860 – 1904), ảnh chụp năm 1889. Ảnh chân dung: Wikimedia Commons (phạm vi công cộng)
Tên đầy đủ An-tôn Páp-lô-vích Sê-khốp (Антон Павлович Чехов)
Bút danh thời trẻ Antosha Chekhonte, Người không có lá lách và nhiều bút danh khác
Năm sinh – năm mất 29/1/1860 (17/1 theo lịch cũ) – 15/7/1904 (2/7 theo lịch cũ)
Quê Thành phố cảng Ta-gan-rốc bên biển A-dốp, miền Nam nước Nga
Nghề nghiệp Bác sĩ, nhà văn, nhà viết kịch
Tác phẩm tiêu biểu Truyện ngắn: Cái chết của viên chức, Anh béo và anh gầy, Con kỳ nhông, Phòng số 6, Người trong bao, Người đàn bà có con chó nhỏ; kịch: Hải âu, Cậu Va-nhi-a, Ba chị em, Vườn anh đào
Giải thưởng Một nửa giải Pu-skin của Viện Hàn lâm Khoa học (1888)
Trong SGK Một chuyện đùa nho nhỏ (Ngữ văn 10 Kết nối tri thức, tập 2)

Ông nội Sê-khốp là một nông nô đã dành dụm tiền để chuộc tự do cho cả gia đình vào năm 1841, gần hai mươi năm trước khi chế độ nông nô ở Nga bị xóa bỏ. Cha ông mở một cửa hàng tạp hóa ở Ta-gan-rốc, sùng đạo, nghiêm khắc, hay đánh con. Cậu bé An-tôn lớn lên giữa quầy hàng, giờ kinh và những trận đòn, một tuổi thơ chẳng mấy êm đềm.

Năm 1876, cửa hàng phá sản, người cha trốn nợ lên Mát-xcơ-va, cả nhà kéo theo. Cậu thiếu niên mười sáu tuổi ở lại Ta-gan-rốc ba năm một mình, dạy kèm để tự nuôi thân và học cho xong trung học, còn gửi tiền về cho gia đình.

Antosha Chekhonte và những truyện vui viết cho báo

Năm 1879, Sê-khốp lên Mát-xcơ-va học trường y của Đại học Mát-xcơ-va. Gia đình nghèo, anh sinh viên y năm thứ nhất bắt đầu viết truyện vui, truyện ngắn, mẩu chuyện châm biếm gửi cho các tờ báo hài hước để kiếm tiền, ký những cái tên như Antosha Chekhonte, Người không có lá lách. Mỗi truyện chỉ dài vài trang, phải nộp đúng hạn và phải buồn cười. Trong mấy năm ông viết hàng trăm truyện như thế.

Chính khuôn khổ chật hẹp ấy rèn cho ông khả năng nói nhiều điều trong ít chữ. Những truyện như Cái chết của viên chức (anh viên chức hắt hơi vào gáy ông tướng rồi xin lỗi mãi đến chết), Anh béo và anh gầy, Con kỳ nhông đều ra đời thời kỳ này: cười đấy, nhưng là cái cười trước thói luồn cúi, sợ hãi của con người nhỏ bé.

Bước ngoặt đến năm 1886, khi nhà văn lão thành Đ. Grigorovich viết thư khuyên chàng trai trẻ hãy coi trọng tài năng của mình, đừng phung phí nó vào những truyện viết vội. Sê-khốp bắt đầu viết chậm hơn, ký tên thật. Năm 1888, truyện vừa Thảo nguyên in trên một tạp chí văn chương nghiêm túc, và tháng 10/1888, tập truyện Lúc chạng vạng được Viện Hàn lâm Khoa học trao một nửa giải Pu-skin.

Bác sĩ – nhà văn: từ đảo Xa-kha-lin đến Mê-li-khô-vô

Tốt nghiệp năm 1884, Sê-khốp hành nghề y song song với viết văn đến cuối đời. Câu đùa về người vợ và người tình ở đầu bài còn một vế sau: chán người này thì ông sang ngủ ở nhà người kia; lộn xộn thật, nhưng đỡ buồn chán, và chẳng bên nào thiệt gì.

Năm 1890, đang nổi tiếng, ông làm một việc khiến bạn bè sửng sốt: vượt qua toàn bộ nước Nga, phần lớn bằng xe ngựa và tàu thủy, đến đảo Xa-kha-lin ở Viễn Đông, nơi đày tù khổ sai. Ba tháng trên đảo, ông tự tay lập hơn mười nghìn phiếu điều tra dân số cho tù nhân và người dân định cư. Cuốn sách Đảo Xa-kha-lin in sau đó là một công trình khảo sát xã hội hơn là một tác phẩm văn chương, và đã khiến dư luận chú ý đến chế độ lao tù ở đây.

Năm 1892, ông mua điền trang Mê-li-khô-vô ở phía nam Mát-xcơ-va, đưa cả nhà về ở. Ở đây ông khám bệnh miễn phí cho nông dân, làm bác sĩ phụ trách một khu vực khi dịch tả lan đến, góp tiền xây trường học cho trẻ em trong vùng. Những năm ở Mê-li-khô-vô cũng là quãng viết khỏe nhất: Phòng số 6, Hải âu và hàng chục truyện ngắn.

Ngắn gọn là chị em của tài năng

Trong lá thư ngày 11/4/1889 gửi người anh trai A-lếch-xan-đrơ, cũng là người viết văn, Sê-khốp có câu về sau thành châm ngôn của nghề viết: ngắn gọn là chị em của tài năng. Truyện của ông thường không có cốt truyện ly kỳ, không có kết thúc bất ngờ kiểu O. Hen-ri. Chuyện xảy ra rất bình thường: một chuyến đi, một bữa ăn, một cuộc chuyện trò; cái làm người đọc day dứt là những gì nhân vật không nói được với nhau.

Ông cũng tránh rao giảng. Nhà văn, theo ông, không phải là quan tòa phán xét nhân vật, mà là người làm chứng khách quan. Vì thế cuối truyện Sê-khốp, người đọc thường được để lại với một câu hỏi hơn là một bài học. Một lời khuyên khác, ông nhắc nhiều lần với những chữ hơi khác nhau, lần sớm nhất là trong thư ngày 1/11/1889 gửi nhà văn trẻ La-da-rép Gru-din-xki: không được đặt lên sân khấu một khẩu súng đã nạp đạn nếu không ai định bắn nó. Giới viết văn gọi đó là “khẩu súng của Sê-khốp”: chi tiết nào đã đưa vào thì phải có lý do để có mặt.

Nhiều người đặt ông cạnh Mô-pa-xăng, bậc thầy truyện ngắn Pháp cùng thời; nếu Mô-pa-xăng chuộng những tình huống rõ nét, kết thúc dứt khoát, thì truyện Sê-khốp thường dừng ở lưng chừng, như cuộc đời vẫn tiếp diễn sau trang cuối.

Bốn vở kịch cho Nhà hát Nghệ thuật Mát-xcơ-va

Đêm 17/10/1896, vở Hải âu ra mắt ở nhà hát A-lếch-xan-đrin-xki tại Xanh Pê-téc-bua và thất bại nặng. Hai năm sau, Nhà hát Nghệ thuật Mát-xcơ-va do Xta-ni-xláp-xki và Nê-mi-rô-vích Đan-sen-cô lập ra dựng lại Hải âu và thành công vang dội. Con chim hải âu từ đó thành biểu tượng in trên rèm sân khấu của nhà hát.

Vở kịch Công diễn ở Nhà hát Nghệ thuật Mát-xcơ-va Câu chuyện
Hải âu 1898 Những nghệ sĩ trẻ và già, tình yêu lệch nhau, khát vọng nghệ thuật
Cậu Va-nhi-a 1899 Một người đàn ông nhận ra mình đã phí cả đời phục vụ một vị giáo sư tầm thường
Ba chị em 1901 Ba cô gái ở tỉnh lẻ mơ mãi về Mát-xcơ-va mà không bao giờ đi được
Vườn anh đào 1904 Một gia đình quý tộc sa sút mất vườn anh đào vào tay con trai một nông nô cũ

Kịch Sê-khốp gần như không có xung đột lớn. Nhân vật uống trà, nói chuyện thời tiết, trong khi đời họ lặng lẽ đổ vỡ. Lối viết ấy, khi được Nhà hát Nghệ thuật dựng với lối diễn tự nhiên, đã thay đổi sân khấu thế kỷ XX. Năm 1901, Sê-khốp cưới nữ diễn viên Ôn-ga Knip-pe của nhà hát này.

Một chuyện đùa nho nhỏ trong SGK Ngữ văn 10 và hai cái kết

Truyện Một chuyện đùa nho nhỏ in lần đầu ngày 12/3/1886 trên tạp chí hài hước Con dế (nhiều tài liệu tiếng Việt gọi là Dế mèn), ký bút danh Người không có lá lách, đúng thời Sê-khốp còn viết truyện vui. Một chàng trai rủ cô gái tên Na-đi-a trượt xe trượt tuyết từ trên đồi xuống; giữa tiếng gió rít, cô nghe như có ai thì thầm “Tôi yêu em, Na-đi-a” mà không biết là thật hay do gió. Cô cứ đòi trượt mãi để nghe lại câu ấy.

Điều thú vị là truyện có hai kết thúc. Bản năm 1886 kết thúc có hậu: hai người cưới nhau. Năm 1899, khi sửa lại tác phẩm cho bộ tuyển tập do nhà xuất bản A. Mác-xơ in, Sê-khốp sửa rất nhiều và viết lại đoạn cuối: chàng trai rời thành phố, Na-đi-a lấy chồng, đã có ba con, còn câu thì thầm năm xưa thành kỷ niệm đẹp nhất đời cô. Sách giáo khoa dùng bản sửa năm 1899. So hai cái kết, người đọc thấy rõ Sê-khốp đã đi từ truyện vui sang truyện tâm trạng như thế nào.

Bộ sách, vị trí Bài học trên Văn VN
Ngữ văn 10 Kết nối tri thức, tập 2, Bài 7 (Quyền năng của người kể chuyện) Soạn bài · Tác giả, tác phẩm · Tóm tắt · Phân tích

Truyện được chọn vào bài học về người kể chuyện vì nó kể ở ngôi thứ nhất, và người kể chính là kẻ “đùa”, nhìn lại trò đùa của mình sau nhiều năm. Bản dịch tiếng Việt trong sách là của Phan Hồng Giang, in trong tập Truyện ngắn Sê-khốp (NXB Cầu Vồng, Mát-xcơ-va, 1988).

Ly sâm-panh cuối cùng ở Ba-đen-vai-lơ

Sê-khốp mắc bệnh lao từ lúc còn trẻ, nhưng là bác sĩ, ông lại lảng tránh bệnh của chính mình. Năm 1898 cha ông mất; ông mua đất ở I-an-ta bên bờ biển Đen, nơi khí hậu ấm hơn, dựng ở đó ngôi nhà về sau gọi là Nhà Trắng và từ năm 1899 chuyển hẳn về sống để chữa bệnh lao. Vợ ông ở lại Mát-xcơ-va với nhà hát; hai người sống phần lớn qua những lá thư.

Đầu tháng 6/1904, ông sang thị trấn nghỉ dưỡng Ba-đen-vai-lơ ở miền Nam nước Đức. Theo hồi ức của Ôn-ga Knip-pe, đêm 15/7/1904 (2/7 theo lịch cũ), lần đầu tiên ông tự bảo gọi bác sĩ; bác sĩ đến, ông nói to bằng tiếng Đức rằng mình sắp chết. Rồi ông cầm ly sâm-panh, mỉm cười bảo đã lâu lắm rồi mình không uống sâm-panh, uống cạn, nằm nghiêng xuống và lặng đi, năm bốn mươi bốn tuổi. Thi hài ông được đưa về Mát-xcơ-va bằng tàu hỏa, chôn ở nghĩa trang Nô-vô-đê-vi-chi.

Ta-gan-rốc, Mê-li-khô-vô, I-an-ta và ngôi nhà ở Mát-xcơ-va nay đều là bảo tàng Sê-khốp. Còn những truyện ngắn ông viết, nhiều truyện chưa đầy mười trang, vẫn được các nhà văn đời sau, từ Nga, Anh, Mỹ đến Việt Nam, đọc như sách giáo khoa của nghề viết truyện ngắn.

Xem thêm:

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5