Phân tích Một chuyện đùa nho nhỏ (Sê-khốp) – Dàn ý + 6 bài văn mẫu hay nhất

Sê-khốp có biệt tài gói cả một số phận con người trong vài trang giấy. Một chuyện đùa nho nhỏ là minh chứng: một câu chuyện về mấy lần trượt tuyết mà để lại dư vị bâng khuâng về tình yêu và sự bỏ lỡ.

Truyện bắt đầu từ một trò đùa. Trưa mùa đông, nhân vật “tôi” rủ Na-đi-a trượt xe xuống đồi. Na-đi-a sợ đến tái mặt nhưng vẫn ngồi lên xe. Giữa lúc chiếc xe lao đi, gió gào rít và nàng tưởng mình sắp chết, “tôi” khẽ thì thầm: “Na-đi-a, anh yêu em!”. Tình huống truyện nằm ở chỗ Na-đi-a không thể biết lời ấy là của chàng trai hay chỉ là tiếng gió. Từ đó, câu hỏi nhỏ bé ấy trở thành điều hệ trọng nhất với nàng.

Na-đi-a là một cô gái nhút nhát nhưng khao khát được yêu. Để nghe lại câu nói ấy, nàng tự rủ trượt thêm, rồi ngày nào cũng hẹn lên đồi. Nàng sợ, nhưng nỗi sợ không ngăn được niềm mong đợi. Đỉnh điểm là khi nàng một mình trượt xuống dốc: nàng bước đi “hệt như đến nơi chịu án tử hình, nhưng nàng vẫn xăm xăm đi, đầu không ngoảnh lại”. Khát vọng hạnh phúc đã mạnh hơn nỗi sợ hãi.

Trái lại, nhân vật “tôi” ngày càng thờ ơ. Anh chọn thời điểm để nói sao cho khéo, lấy khăn tay che miệng, đứng lẫn trong đám đông nhìn cô gái run rẩy. Trò đùa lặp lại cho đến khi xuân sang, tuyết tan. Lần cuối, qua khe hàng rào, anh gửi lời yêu theo gió rồi quay vào xếp đồ ra đi.

Kết truyện, Na-đi-a đã lấy chồng, có ba con, nhưng kỉ niệm ấy vẫn là điều đẹp nhất đời nàng; còn “tôi” không hiểu nổi vì sao mình đã đùa như thế. Câu hỏi không lời đáp ấy chứa đựng nỗi tiếc nuối: chính người bày ra trò đùa đã đánh mất một tình yêu trong trẻo.

Bằng người kể chuyện ngôi thứ nhất, lối kể hàm súc và kết thúc mở, Sê-khốp nhắc người đọc: có những lời không nên nói đùa, và có những hạnh phúc chỉ đến khi ta đủ chân thành, đủ can đảm để nhận lấy.

Truyện ngắn của Sê-khốp thường không có biến cố lớn. Ông viết về những con người bình thường và những khoảnh khắc tưởng như vụn vặt, nhưng đằng sau đó là cả một tầng nghĩa sâu xa về đời sống. Một chuyện đùa nho nhỏ, truyện in lần đầu năm 1886 và được tác giả chỉnh lí năm 1899, là một truyện như thế: cốt truyện chỉ gói trong vài lần trượt tuyết và một câu nói lặp lại, vậy mà gợi nên bao suy ngẫm về tình yêu, sự thấu hiểu và những điều bị bỏ lỡ.

Điều làm nên sức hấp dẫn đầu tiên của truyện là tình huống độc đáo. Lời tỏ tình được nói ra trong hoàn cảnh không thể xác minh: xe lao nhanh, gió gào thét, người nghe đang sợ hãi đến cực độ. Na-đi-a chỉ nghe được bốn tiếng giữa tiếng gió và không biết ai đã nói. Người kể chuyện miêu tả khoảnh khắc ấy như đang lao về phía cái chết: “Chỉ một giây lát nữa thôi có lẽ chúng tôi sẽ chết!”. Đặt lời yêu vào lằn ranh giữa sống và chết, Sê-khốp khiến câu nói trở nên vừa thiêng liêng vừa mơ hồ. Và vì mơ hồ, nó trở thành nỗi ám ảnh.

Nhân vật Na-đi-a hiện lên qua cái nhìn của người kể, nhưng vẫn rất sống động. Lần đầu xuống tới chân đồi, nàng thề có cho vàng cũng không trượt nữa. Vậy mà chỉ ít lâu sau, chính nàng lại ngập ngừng rủ trượt tiếp. Từ đây, câu hỏi “có phải anh nói không?” trở thành câu hỏi hệ trọng nhất với nàng. Nàng không dám hỏi thẳng, chỉ dò xét, chờ đợi, đi thật chậm trên đường về như mong anh tự nói ra. Rồi nàng không thể sống thiếu những lời ấy; nỗi sợ khi lao dốc giờ lại đem đến cho lời yêu một vị say đắm đặc biệt. Chi tiết Na-đi-a một mình trượt xuống dốc là đỉnh điểm của khát vọng: cô gái nhát gan ấy dám đối mặt với nỗi sợ lớn nhất để tìm sự thật về tình yêu.

Đối lập với Na-đi-a là nhân vật “tôi”. Có lẽ lần đầu, lời yêu của anh là một rung động thật, bột phát trong khoảnh khắc nguy hiểm khi anh vòng tay giữ lấy cô gái. Nhưng từ lần thứ hai, anh biến nó thành trò chơi. Anh canh đúng lúc gió dữ nhất mới nói, đáp lời nàng bằng “giọng nói thờ ơ lãnh đạm”, đến lần thứ ba thì lấy khăn tay che miệng, đằng hắng để giấu mình. Anh còn nhận xét gương mặt đầy day dứt của nàng thật “ngộ nghĩnh” – một cái nhìn của người đứng ngoài nỗi khổ của người khác. Khi Na-đi-a trượt một mình, anh đứng lẫn trong đám đông mà quan sát. Sự vô tâm ấy khiến trò đùa trở nên tàn nhẫn, dù có lẽ anh không cố ý làm tổn thương ai.

Cảnh chia tay lúc xuân sang là đoạn văn đẹp và buồn nhất truyện. Tuyết tan, không còn dốc để trượt, không còn gió để nói thay. Na-đi-a đứng trên thềm, nước mắt lặng lẽ chảy, đưa tay về phía trước như cầu xin làn gió. Nhân vật “tôi” ở bên kia hàng rào, ghé nhìn qua khe hở, rồi thì thầm lời yêu lần cuối. Na-đi-a bừng sáng hạnh phúc – còn anh thì quay vào nhà thu xếp đồ đạc. Hàng rào có đinh nhọn ngăn cách hai khu vườn như một biểu tượng: họ ở rất gần mà không bao giờ chạm tới nhau.

Phần kết đưa câu chuyện về hiện tại. Na-đi-a đã lấy chồng, có ba con, nhưng với nàng, bốn tiếng năm ấy đã trở thành kỉ niệm hạnh phúc nhất, xúc động nhất, đẹp đẽ nhất trong đời. Còn người kể chuyện, nay đã đứng tuổi, tự hỏi vì sao mình lại đùa như thế. Câu hỏi không có lời đáp ấy cho thấy anh vẫn day dứt. Trò đùa “nho nhỏ” hóa ra không hề nhỏ: nó là điều quý giá nhất trong đời một người và là nỗi tiếc nuối của người kia.

Về nghệ thuật, truyện tiêu biểu cho phong cách Sê-khốp. Người kể chuyện ngôi thứ nhất vừa là nhân vật trong cuộc vừa là người nhìn lại sau nhiều năm; sự chuyển dịch điểm nhìn từ “lúc đó” sang “bây giờ” tạo nên độ lùi để suy ngẫm. Các chi tiết giàu tính biểu tượng – tiếng gió, dốc tuyết, mùa xuân, hàng rào – được dùng rất tiết chế. Giọng kể hóm hỉnh mà man mác buồn, kết thúc để ngỏ, buộc người đọc tự trả lời câu hỏi mà nhân vật bỏ lửng.

Có thể đánh giá Một chuyện đùa nho nhỏ là một truyện ngắn nhỏ mà sâu. Tác phẩm trân trọng khát vọng yêu thương trong trẻo của con người, đồng thời nhẹ nhàng phê phán sự hời hợt, thiếu đồng cảm và thiếu dũng khí trong tình cảm. Hơn một thế kỉ trôi qua, câu chuyện vẫn khiến người đọc giật mình tự hỏi: mình đã bao giờ đem điều hệ trọng của người khác ra làm trò đùa chưa?

Trong Một chuyện đùa nho nhỏ, người kể chuyện là nhân vật “tôi”, nhưng người để lại ấn tượng sâu đậm nhất lại là Na-đi-a. Qua cái nhìn bên ngoài của người kể, Sê-khốp vẫn khắc họa được một tâm hồn thiếu nữ nhút nhát, trong trẻo và khao khát yêu thương mãnh liệt.

Na-đi-a xuất hiện trước hết là một cô gái nhát gan. Đứng trên ngọn đồi phủ băng, nàng thấy sườn dốc như một vực sâu vô tận; chỉ cần nhìn xuống hay nghe gợi ý ngồi vào xe là nàng đã sợ hết hồn. Nàng nghe theo lời nài nỉ của “tôi” với vẻ liều mạng, run rẩy, mặt tái đi. Xuống tới chân đồi, nàng tuyên bố có cho vàng cũng không trượt lần nữa. Chân dung ấy rất thật: một cô gái bình thường với những nỗi sợ bình thường.

Nhưng bốn tiếng thì thầm giữa tiếng gió đã làm thay đổi Na-đi-a. Nàng bắt đầu nhìn vào mắt chàng trai “với vẻ dò xét”, đầy băn khoăn. Người kể chuyện nhận ra nàng đang tự day dứt: nàng cần hỏi một điều gì nhưng không tìm được lời. Sự rụt rè ấy là của một người con gái đứng trước tình yêu đầu: muốn biết mà không dám hỏi, sợ câu trả lời làm tan vỡ niềm hi vọng. Và rồi chính nàng, người vừa thề không trượt nữa, lại ngập ngừng rủ trượt thêm lần nữa.

Những lần trượt tiếp theo cho thấy nỗi khắc khoải ngày càng lớn trong Na-đi-a. Nàng vẫn run, vẫn tái mặt, nhưng nói rằng mình “thích” trò này. Nàng theo dõi đôi môi anh để tìm dấu vết. Trên đường về, nàng cố đi chậm lại, chờ anh nói ra. Người kể hình dung trong lòng nàng đang muốn thốt lên:

– Không, gió không thể nói được những lời ấy! Mà mình cũng không muốn tin rằng gió đã nói những lời ấy!

Na-đi-a không muốn tin là gió, bởi trong sâu thẳm, nàng mong đó là lời của anh. Sáng hôm sau, nàng chủ động gửi mảnh giấy hẹn đi trượt tuyết – một hành động táo bạo với cô gái nhút nhát. Từ đó, nàng không thể sống thiếu những lời yêu đương ấy. Người kể cho rằng với nàng, ai nói cũng như nhau, “cốt sao say là được”. Nhưng những gì xảy ra sau đó cho thấy anh đã hiểu sai: Na-đi-a không chỉ say lời yêu, nàng cần biết sự thật.

Chi tiết Na-đi-a trượt xuống dốc một mình là khoảnh khắc đẹp nhất của nhân vật. Không có ai bên cạnh, nàng chậm chạp bước lên đỉnh đồi, mặt trắng như tuyết, toàn thân run rẩy. Người kể dùng một so sánh ám ảnh: nàng bước đi như đến nơi chịu án tử hình, nhưng vẫn đi không ngoảnh lại. Nàng nhắm mắt, lao xuống, và khi ra khỏi xe thì gần như kiệt sức. Nỗi sợ khiến nàng không còn nghe được gì, nhưng hành động ấy đã nói hết: khát vọng yêu thương đã giúp cô gái yếu đuối vượt qua chính mình.

Cảnh chia tay lúc xuân sang khép lại hành trình tâm trạng của Na-đi-a. Tuyết tan, gió thôi thổi, nàng không còn nơi nào để nghe lời yêu. Đứng trên thềm, nhìn trời buồn bã, làn gió xuân gợi lại tiếng gió trên đồi tuyết, và nước mắt nàng lặng lẽ rơi. Nàng đưa hai tay về phía trước như muốn cầu xin làn gió mang lời yêu tới lần nữa. Khi nghe thấy bốn tiếng quen thuộc, “Na-đi-a khẽ kêu lên và khuôn mặt nàng bỗng chan hoà một nụ cười rạng rỡ.” Niềm hạnh phúc ấy trọn vẹn đến mức người đọc càng xót xa, vì biết người nói lời yêu đang chuẩn bị rời xa nàng.

Nhiều năm sau, Na-đi-a đã lấy chồng, có ba con. Cuộc hôn nhân được kể bằng giọng dửng dưng, như một điều bình thường của đời sống. Nhưng kỉ niệm trên đồi tuyết thì không phai: nó trở thành điều hạnh phúc nhất, xúc động nhất, đẹp đẽ nhất đời nàng. Chi tiết này vừa đẹp vừa buồn: điều quý giá nhất trong đời Na-đi-a lại là một lời yêu mà nàng không bao giờ biết là thật hay đùa.

Qua Na-đi-a, Sê-khốp trân trọng vẻ đẹp của tâm hồn biết yêu, biết khao khát hạnh phúc và dám vượt qua nỗi sợ vì điều mình tin. Đồng thời, nhà văn cũng gợi nỗi thương cảm cho những con người mà hạnh phúc chỉ còn lại trong kí ức.

Nhân vật “tôi” trong Một chuyện đùa nho nhỏ giữ hai vai: người kể chuyện và người trực tiếp bày ra “chuyện đùa”. Theo dõi anh qua từng lần trượt tuyết, người đọc nhận ra một nghịch lí: người tưởng như nắm trong tay cuộc chơi lại chính là người đánh mất nhiều nhất.

Ở lần trượt tuyết đầu tiên, “tôi” là người chủ động, thậm chí có phần vui vẻ trêu chọc khi bảo nỗi sợ của Na-đi-a là nhát gan. Nhưng anh cũng tỏ ra quan tâm: đỡ nàng ngồi vào xe, vòng tay giữ lấy nàng khi cùng lao xuống. Lời “Na-đi-a, anh yêu em!” thốt ra giữa khoảnh khắc nguy hiểm có thể là một rung động thật, chưa kịp suy nghĩ. Thế nhưng ngay sau đó, khi Na-đi-a nhìn anh dò hỏi, anh lại chăm chú nhìn chiếc găng tay – lảng tránh. Chi tiết nhỏ ấy đánh dấu khoảnh khắc lời yêu bắt đầu biến thành trò đùa.

Từ lần thứ hai, “tôi” không còn đồng cảm với Na-đi-a. Anh thấy nàng tái nhợt, run run, nhưng chỉ chú tâm chọn đúng lúc “chiếc xe lao nhanh nhất, tiếng gió gào rít ghê gớm nhất” để nói. Khi xe dừng, anh đáp lời nàng bằng “giọng nói thờ ơ lãnh đạm”. Lần thứ ba, biết nàng theo dõi môi mình, anh “lấy chiếc khăn tay che miệng đi” và đằng hắng. Tất cả là những hành động có tính toán, cho thấy anh đang thích thú với trò chơi hơn là quan tâm đến người con gái trước mặt. Anh còn thấy gương mặt đầy day dứt của nàng thật “ngộ nghĩnh” – một cái nhìn vô tình mà lạnh lẽo.

Sự thiếu đồng cảm lên tới đỉnh điểm khi Na-đi-a trượt một mình. “Tôi” có mặt ở sân trượt, đứng lẫn trong đám đông, thấy nàng đưa mắt tìm mình, rồi nhìn nàng run rẩy bước lên đỉnh đồi như đi chịu án. Anh không bước ra. Anh chỉ quan sát, thậm chí còn đoán mò về cảm xúc của nàng. Trước đó, anh từng nghĩ rằng với Na-đi-a, lời yêu do gió hay do anh nói “cũng như nhau cả thôi”. Hành động liều lĩnh của cô gái đã bác bỏ suy đoán ấy, nhưng anh vẫn không hiểu, hoặc không muốn hiểu.

Tuy vậy, “tôi” không phải người vô cảm hoàn toàn. Cảnh chia tay lúc xuân sang cho thấy trong anh vẫn còn một điều gì đó. Hai ngày trước khi đi, anh đến bên hàng rào, ghé nhìn qua khe hở, thấy nàng buồn bã, và một lần nữa thì thầm lời yêu theo gió. Có thể coi đó là lời yêu chân thành nhất của anh – nhưng vẫn là lời giấu mặt. Anh để gió mang lời ấy đi thay mình, rồi “trở vào nhà thu xếp đồ đạc”. Hàng rào ngăn cách hai khu vườn cũng chính là rào cản trong lòng anh: sự thiếu dũng khí để đứng ra nhận lời yêu là của mình.

Phần kết là lúc người kể chuyện lộ ra rõ nhất. Anh kể về cuộc hôn nhân của Na-đi-a bằng giọng như dửng dưng: gia đình gả nàng hay nàng tự nguyện lấy – “cũng thế cả thôi”. Nhưng câu cuối cùng thì không dửng dưng được nữa:

Còn tôi, bây giờ đã đứng tuổi, tôi không hiểu nổi vì lẽ gì đã nói những lời đó, sao tôi lại đùa như thế…

Câu hỏi bỏ lửng bằng dấu chấm lửng là lời tự vấn của một người đã sống qua nhiều năm mà vẫn chưa buông được kỉ niệm. Anh không nói mình hối tiếc, nhưng việc anh còn nhớ và còn tự hỏi đã là câu trả lời. Na-đi-a giữ được một kỉ niệm đẹp; còn anh chỉ giữ được một câu hỏi. Vì thế, người bày trò đùa lại là người mất mát: anh đã đánh mất một tình yêu trong trẻo, đánh mất khả năng đồng cảm, và cả cơ hội được sống thật với lòng mình.

Qua nhân vật “tôi”, Sê-khốp nhẹ nhàng phê phán sự hời hợt, vô tâm và thiếu dũng khí trong tình yêu, đồng thời để lại bài học: có những lời không thể nói đùa, vì với người nghe, đó có thể là điều quý giá nhất trong đời.

Bài 7 sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức mang tên “Quyền năng của người kể chuyện”, và Một chuyện đùa nho nhỏ được chọn vì đây là minh chứng rõ nét cho vai trò của người kể. Cùng một câu chuyện, nếu được kể từ một điểm nhìn khác, hẳn sẽ mang ý nghĩa khác hẳn. Sê-khốp đã chọn cách kể độc đáo để biến một kỉ niệm nhỏ thành một câu chuyện nhiều tầng nghĩa.

Trước hết, truyện được kể bằng người kể chuyện ngôi thứ nhất, xưng “tôi”. Người kể không phải nhân vật phụ chứng kiến hay người nghe kể lại, mà là nhân vật tham gia hành động chính – chính là người bày ra trò đùa. Lựa chọn này tạo nên sự chân thực: người đọc được nghe câu chuyện từ người trong cuộc, với những chi tiết mà chỉ anh biết, như việc anh cố tình chọn lúc gió gào to nhất, lấy khăn tay che miệng, đứng lẫn trong đám đông. Đồng thời, nó cũng tạo ra một sự mỉa mai tinh tế: người kể vô tình tự phơi bày sự vô tâm của mình.

Thứ hai, người kể ngôi thứ nhất có giới hạn: anh không thể biết chắc Na-đi-a nghĩ gì. Mọi hiểu biết về nàng đều đến từ nét mặt, cử chỉ và sự phỏng đoán của anh. Sê-khốp khai thác giới hạn này rất khéo. Có những lúc suy đoán của người kể lệch khỏi hành động thực của nhân vật. Anh cho rằng với Na-đi-a, ai nói lời yêu cũng như nhau, và dẫn một câu ví von: “Uống rượu từ bình nào chả thể, cốt sao say là được”. Nhưng ngay sau đó, Na-đi-a lại một mình trượt xuống dốc để tìm sự thật – chứng tỏ với nàng, người nói lời yêu là ai vô cùng quan trọng. “Độ vênh” ấy vừa cho thấy tâm hồn phong phú của Na-đi-a, vừa phơi bày sự hời hợt của người kể.

Thứ ba là sự dịch chuyển điểm nhìn thời gian. Phần lớn truyện được kể từ điểm nhìn “lúc đó”: người đọc như sống cùng những lần trượt tuyết, cùng cảm nhận cái lạnh, tiếng gió, nỗi sợ. Đến đoạn kết, người kể chuyển sang điểm nhìn “bây giờ”, mở đầu bằng một câu ngắn: “Chuyện ấy đã qua lâu rồi.” Khoảng cách thời gian cho phép người kể nhìn lại, và cũng cho người đọc thấy hệ quả của trò đùa: Na-đi-a giữ mãi kỉ niệm, còn anh giữ mãi câu hỏi không lời đáp. Nếu thiếu điểm nhìn “bây giờ”, truyện chỉ là một kỉ niệm tinh nghịch; nhờ nó, truyện trở thành một suy ngẫm về đời người.

Thứ tư là giọng điệu. Người kể có lúc hóm hỉnh, thích thú, như khi thấy gương mặt Na-đi-a “ngộ nghĩnh”; có lúc thương cảm, gọi nàng là cô bé đáng thương; có lúc dửng dưng khi kể chuyện nàng lấy chồng. Sự đan xen ấy làm giọng kể nhiều sắc thái, và càng về cuối, cái dửng dưng càng không che được nỗi buồn.

Cuối cùng, người kể sử dụng hệ thống chi tiết giàu tính biểu tượng một cách tiết chế. Tiếng gió là tấm màn che giấu lời yêu; dốc tuyết là thử thách mà Na-đi-a phải vượt qua; mùa xuân tuyết tan là lúc bí mật không còn chỗ trú; hàng rào là sự ngăn cách giữa hai con người ở rất gần nhau. Những chi tiết ấy không được giải thích mà để người đọc tự cảm nhận – đúng tinh thần “truyện không có truyện” của Sê-khốp.

Có thể nói, chính “quyền năng của người kể chuyện” đã làm nên sức sống của Một chuyện đùa nho nhỏ. Bằng việc trao lời kể cho người trong cuộc, lại là người có lỗi, Sê-khốp khiến câu chuyện vừa chân thực vừa mỉa mai, vừa hóm hỉnh vừa xót xa, và để lại cho người đọc khoảng trống rộng để suy ngẫm.

Có những câu chuyện mà người ta chỉ hiểu hết khi đã đi qua một quãng đời. Một chuyện đùa nho nhỏ của Sê-khốp là một câu chuyện như thế. Bề ngoài, đó là kỉ niệm về mấy lần trượt tuyết của một đôi trai gái. Bên trong, đó là câu chuyện về cách con người đối xử với tình yêu – của mình và của người khác – và về cái giá của sự bỏ lỡ.

Chìa khóa của truyện là bốn tiếng “Na-đi-a, anh yêu em!” và tiếng gió. Sê-khốp đặt lời yêu vào một hoàn cảnh đặc biệt: chiếc xe “lao đi vun vút như một viên đạn”, gió gào như có con quỷ muốn kéo người xuống địa ngục, và người nghe đang ở tận cùng nỗi sợ. Chính trong khoảnh khắc tưởng như sắp chết ấy, lời yêu vang lên. Tình yêu và cái chết, niềm hạnh phúc và nỗi kinh hoàng hòa làm một. Tiếng gió, trong khi đó, trở thành kẻ đồng lõa: nó cho phép chàng trai nói điều quan trọng nhất mà không phải chịu trách nhiệm. Người kể thừa nhận: “Kẻ bị nghi ngờ vẫn là gió và tôi”. Tình huống ấy khiến lời yêu vừa có thật vừa không có thật – một thứ hạnh phúc mà người ta không bao giờ nắm được trọn vẹn.

Trước lời yêu mơ hồ ấy, hai con người đi theo hai hướng ngược nhau. Na-đi-a đi về phía sự thật. Cô gái nhút nhát lần lượt vượt qua từng giới hạn của mình: rủ trượt tiếp dù vừa thề không trượt, gửi thư hẹn, rồi một mình lao xuống dốc. Mỗi lần trượt là một lần nàng can đảm hơn, bởi điều nàng tìm kiếm quá quý giá. Trong khi đó, nhân vật “tôi” đi về phía sự che giấu. Mỗi lần trượt, anh lại khéo léo hơn trong việc giấu mình: chọn thời điểm, đổi giọng thờ ơ, che miệng bằng khăn tay, rồi đứng lẫn trong đám đông. Sự đối lập ấy chứa đựng một nhận thức sâu sắc: trong tình yêu, người dám bày tỏ khát vọng thì mạnh mẽ, còn người né tránh thì dù nắm quyền chủ động vẫn là kẻ yếu.

Sê-khốp không lên án nhân vật “tôi” bằng lời. Ông để anh tự kể, và chính lời kể đã tố cáo anh. Khi anh nhận xét gương mặt đầy day dứt của Na-đi-a là “ngộ nghĩnh”, khi anh cho rằng với nàng lời yêu từ ai cũng như nhau, người đọc thấy rõ khoảng cách giữa anh và cô gái. Anh không ác, anh chỉ hời hợt – và sự hời hợt, trong tình yêu, đôi khi còn gây tổn thương hơn cả ác ý. Khả năng đồng cảm mà anh từng có ở lần trượt đầu tiên, khi vòng tay giữ lấy nàng, đã mất dần theo từng lần đùa.

Cảnh chia tay lúc xuân sang là đoạn văn giàu chất thơ nhất. “Trời hãy còn lạnh”, tuyết còn đọng, cây cối trơ trụi, nhưng “hương vị mùa xuân đã đến”. Mùa xuân – mùa của hi vọng – lại là mùa kết thúc. Tuyết tan cuốn theo những chuyến trượt, gió thôi thổi cuốn theo lời yêu. Hai con người đứng ở hai phía của hàng rào có đinh nhọn: một bên là cô gái đưa tay cầu xin làn gió, một bên là chàng trai ghé mắt nhìn qua khe hở. Họ gần nhau đến mức nghe được tiếng thì thầm, mà xa nhau đến mức không bao giờ gặp được. Lời yêu cuối cùng được nói ra, Na-đi-a bừng sáng hạnh phúc, và chàng trai quay vào xếp đồ. Hạnh phúc của người này đặt cạnh sự ra đi của người kia, một cách lặng lẽ đến tàn nhẫn.

Đoạn kết khép lại câu chuyện bằng sự chênh lệch của hai số phận. Na-đi-a có một cuộc sống bình thường, chồng con đầy đủ, nhưng kỉ niệm quý nhất đời nàng lại là một lời yêu không rõ thật giả. Người kể chuyện, nay đã đứng tuổi, tự hỏi vì sao mình đã đùa như thế. Sê-khốp để câu hỏi bỏ lửng. Có thể chàng trai đã yêu mà không dám nhận; có thể anh chỉ vô tâm; có thể chính anh cũng không biết. Nhưng dù là lí do nào, điều còn lại vẫn là sự tiếc nuối về một điều đẹp đẽ đã không được sống trọn.

Nhan đề Một chuyện đùa nho nhỏ vì thế mang ý nghĩa mỉa mai sâu sắc. Chuyện đùa không hề nhỏ: nó là hạnh phúc lớn nhất của một người và nỗi day dứt dài nhất của người kia. Sê-khốp, bằng lối viết hàm súc, giọng kể vừa hóm hỉnh vừa buồn, đã biến một kỉ niệm tưởng vặt vãnh thành lời nhắc nhở thấm thía: hãy trân trọng tình cảm của người khác và đủ can đảm để sống thật với tình cảm của mình, trước khi mùa xuân đến và tuyết tan mất.

Kết luận

Sáu bài văn mẫu phân tích Một chuyện đùa nho nhỏ trên khai thác truyện từ nhiều hướng: toàn truyện, nhân vật Na-đi-a, nhân vật “tôi” và nghệ thuật kể chuyện. Khi viết, em nên bám vào tình huống lời yêu trong tiếng gió, dẫn chứng bằng các lần trượt tuyết, cảnh chia tay lúc xuân sang, đoạn kết “bây giờ”, và diễn đạt bằng giọng văn của chính mình.

Xem thêm:

• Soạn bài Một chuyện đùa nho nhỏ – Kết nối tri thức
• Phân tích truyện Dưới bóng hoàng lan – văn bản cùng Bài 7
• Phân tích Người cầm quyền khôi phục uy quyền – văn bản cùng Bài 7
• Tác giả Sê-khốp: bác sĩ viết truyện ngắn và kịch Vườn anh đào