Người trong bao (Sê-khốp): Tác giả, hoàn cảnh, bố cục, sơ đồ

Người trong bao là một truyện ngắn đặc sắc của A. Sê-khốp, cây bút lớn của văn học Nga, từng học trong sách Ngữ văn 11 tập hai chương trình cũ. Bài viết tổng hợp những gì cần biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời, bố cục, ý nghĩa biểu tượng “cái bao”, những điểm đặc sắc về nội dung, nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy và hai mẫu tóm tắt. Các bài học khác của lớp 11 có tại Ngữ văn lớp 11.

Nội dung văn bản Người trong bao

Văn bản trong sách giáo khoa là bản dịch còn trong thời hạn bảo hộ, lại khá dài, nên ở đây chỉ tóm lược mạch truyện; em đọc toàn văn trong sách.

Người trong bao (A. Sê-khốp): tác giả, tác phẩm

Truyện mở ra trong một nhà kho ở cuối làng, nơi hai người bạn đi săn về muộn phải nghỉ đêm. Thầy giáo Bu-rơ-kin kể cho bác sĩ thú y I-van nghe về đồng nghiệp vừa qua đời là Bê-li-cốp, giáo viên tiếng Hi Lạp cổ.

Bê-li-cốp sống như thể muốn chui vào một chiếc vỏ: lúc nào cũng ủng cao su dưới chân, ô kè kè bên mình, áo bông trên người, đeo kính râm, nhét bông vào tai, cho mọi đồ dùng vào bao; hắn chỉ tin những văn bản cấm đoán và lúc nào cũng lo “nhỡ lại xảy ra chuyện gì”. Hắn có thói quen đến nhà đồng nghiệp ngồi im lặng hàng giờ. Cái tính ấy khiến giáo viên và dân thành phố trở nên rụt rè, sợ đủ thứ suốt mười mấy năm.

Một thầy giáo trẻ là Cô-va-len-cô về trường cùng người chị là Va-ren-ca, cô gái vui tính, hay hát. Mọi người vun vào chuyện Bê-li-cốp lấy Va-ren-ca, hắn cũng xuôi lòng nhưng chần chừ mãi. Một hôm bắt gặp cô và em trai cùng cưỡi xe đạp dạo phố, hắn hoảng sợ, đến nhà “khuyên nhủ” Cô-va-len-cô, bị anh xô ngã cầu thang, đúng lúc Va-ren-ca về tới và cười phá lên. Hắn về nhà nằm liệt rồi chết sau một tháng. Người ta chôn hắn với cảm giác nhẹ nhõm, nhưng chẳng bao lâu cuộc sống lại tẻ nhạt, bức bối như trước. Nghe xong, bác sĩ I-van trăn trở rằng chính những người đang sống chui rúc, giả dối, cam chịu cũng là “người trong bao”, và thốt lên: “Không thể sống mãi như thế được!”

Thông tin tác giả Sê-khốp

Nhà văn, nhà viết kịch Nga An-tôn Páp-lô-vích Sê-khốp sinh năm 1860 và mất năm 1904. Ông sinh ở Ta-gan-rốc, một thành phố cảng phía nam nước Nga; ông nội vốn là nông nô đã chuộc được thân, cha mở cửa hàng tạp hóa nhỏ. Thời trẻ, ông vừa học vừa kiếm sống, sau theo học ngành y ở Đại học Mát-xcơ-va.

Sê-khốp bắt đầu viết truyện ngắn từ thời sinh viên với hàng trăm truyện hài hước đăng báo, rồi chuyển dần sang những truyện sâu lắng, đầy suy tư về con người bé nhỏ, về sự tầm thường và tù túng của đời sống. Các truyện tiêu biểu: Anh béo và anh gầy, Cái chết của viên chức, Phòng số 6, Người trong bao, Người đàn bà có con chó nhỏ. Ở mảng kịch, ông để lại các vở Chim hải âu, Cậu Va-nhi-a, Ba chị em và Vườn anh đào – những vở được coi là mở ra lối kịch hiện đại.

Phong cách Sê-khốp nổi bật ở sự ngắn gọn, giản dị, khách quan; ông ít bình luận mà để chi tiết tự nói, đằng sau tiếng cười là nỗi buồn và lòng nhân hậu. Ông mất năm 1904 vì bệnh lao, khi mới 44 tuổi.

Thông tin tác phẩm Người trong bao

Người trong bao được viết năm nào?

Truyện được viết và in năm 1898, là truyện đầu tiên trong một bộ ba nhỏ (cùng Khóm phúc bồn tử và Chuyện tình yêu), cả ba đều do những người bạn kể cho nhau nghe. Văn bản học trong sách giáo khoa là bản dịch của Phan Hồng Giang – Cao Xuân Hạo, đã lược bớt phần đầu và phần cuối.

Hoàn cảnh ra đời

Những năm cuối thế kỉ XIX, nước Nga dưới chế độ Nga hoàng chuyên chế, mật thám, kiểm duyệt khắp nơi; nhiều người, kể cả giới trí thức, sống dè dặt, an phận, sợ hãi mọi đổi thay. Sê-khốp viết Người trong bao để vạch ra căn bệnh tinh thần ấy.

Thể loại, ngôi kể

Thể loại: truyện ngắn hiện thực.
Ngôi kể: truyện lồng truyện – người kể giấu mặt (ngôi thứ ba) thuật lại cuộc trò chuyện; trong đó Bu-rơ-kin kể về Bê-li-cốp ở ngôi thứ nhất.

Bố cục Người trong bao có mấy phần?

Phần mở (được lược trong sách): hai người bạn đi săn nghỉ đêm trong nhà kho và bắt đầu kể chuyện.
Phần giữa: chân dung, lối sống của Bê-li-cốp; chuyện hôn nhân dang dở và cái chết của hắn.
Phần kết (được lược trong sách): suy nghĩ của bác sĩ I-van về lối sống trong bao.

Ý nghĩa nhan đề và biểu tượng “cái bao”

“Cái bao” là biểu tượng nghệ thuật trung tâm. Nghĩa thực, đó là những vật Bê-li-cốp dùng để bọc mình và đồ đạc. Nghĩa bóng, đó là lối nghĩ khuôn sáo, nỗi sợ hãi và sự thu mình trước cuộc sống; rộng hơn, là bầu không khí ngột ngạt của cả một xã hội. Nhan đề Người trong bao vì thế không chỉ nói về riêng Bê-li-cốp mà gọi đúng tên cả một hạng người và cách sống của họ.

Giá trị nội dung

Phê phán lối sống hèn nhát, bảo thủ, ích kỉ, sợ hãi cái mới đang lan trong giới có học ở nước Nga những năm cuối thế kỉ XIX.
Chỉ ra sức lây lan đáng sợ của lối sống ấy và cảnh báo rằng nó không tự mất đi theo một con người.
Kêu gọi con người thoát khỏi “cái bao”, sống chân thật, tự do và có ý nghĩa.

Giá trị nghệ thuật

Xây dựng biểu tượng “cái bao” độc đáo, giàu sức khái quát.
Kết cấu truyện lồng truyện, ngôi kể linh hoạt, vừa khách quan vừa gần gũi.
Khắc họa nhân vật bằng chi tiết ngoại hình, thói quen được phóng đại vừa phải; nghệ thuật tương phản (Bê-li-cốp – chị em Va-ren-ca).
Giọng kể hóm hỉnh, mỉa mai mà thấm buồn.

Sơ đồ tư duy Người trong bao

Sơ đồ dưới đây giúp em nhớ nhanh sáu nội dung chính.

Sơ đồ tư duy truyện ngắn Người trong bao

Tóm tắt Người trong bao

Mẫu 1 – Tóm tắt Người trong bao ngắn nhất

Bê-li-cốp, thầy dạy tiếng Hi Lạp cổ, sống thu mình trong đủ loại “bao”, chỉ tin vào lệnh cấm và khiến cả thành phố sợ hãi. Hắn định cưới Va-ren-ca nhưng sau lần bị Cô-va-len-cô xô ngã cầu thang và bị cô cười nhạo, hắn ốm rồi chết. Mọi người nhẹ nhõm được ít ngày, rồi cuộc sống lại tù túng như cũ.

Mẫu 2 – Tóm tắt Người trong bao đầy đủ

Trong một đêm nghỉ chân ở nhà kho cuối làng, thầy giáo Bu-rơ-kin kể cho bác sĩ thú y I-van nghe chuyện Bê-li-cốp. Hắn dạy tiếng Hi Lạp cổ, quanh năm ủng cao su, ô và áo bông không rời, giấu mặt sau cổ áo và cặp kính râm, bỏ mọi thứ vào bao, ngủ trong căn buồng chật như hộp. Hắn chỉ tin những chỉ thị cấm đoán, sợ mọi điều chưa được quy định, và bằng sự hiện diện im lặng của mình đã khiến giáo viên, dân chúng thành phố sống trong sợ hãi suốt hơn chục năm. Khi chị em Cô-va-len-cô, Va-ren-ca chuyển đến, mọi người gán ghép Va-ren-ca cho hắn; hắn đồng ý nhưng cứ chần chừ. Thấy hai chị em đi xe đạp, hắn đến nhà Cô-va-len-cô để khuyên răn, bị anh xô ngã cầu thang, Va-ren-ca trông thấy liền cười vang. Hắn về nhà, nằm liệt và một tháng sau thì chết. Đưa tang hắn, ai cũng thấy nhẹ người, nhưng chỉ ít ngày sau cuộc sống lại ngột ngạt như cũ. Nghe chuyện, I-van suy ngẫm rằng không thể tiếp tục sống mãi như vậy.

Lời kết

Trong sự nghiệp của Sê-khốp, Người trong bao thuộc số truyện được đọc nhiều nhất, khép lại bằng câu hỏi day dứt về cách sống. Nắm chắc biểu tượng “cái bao”, nghệ thuật kể chuyện và tính thời sự lâu bền của câu chuyện, em sẽ làm tốt cả đề phân tích lẫn đề nghị luận xã hội liên quan.

Xem thêm: