Một chuyện đùa nho nhỏ là truyện ngắn của nhà văn Nga An-tôn Sê-khốp, được học ở Bài 7 “Quyền năng của người kể chuyện” (tập 2) sách Ngữ văn 10 Kết nối tri thức. Bài viết tổng hợp thông tin về tác giả, xuất xứ, thể loại, người kể chuyện, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật, ý nghĩa nhan đề, kèm sơ đồ tư duy và hai bản tóm tắt ngắn để em ôn tập nhanh.
Nội dung văn bản Một chuyện đùa nho nhỏ
Truyện kể lại một kỉ niệm mùa đông của nhân vật “tôi” với cô gái trẻ Na-đi-a. Trong một buổi trưa giá lạnh, “tôi” nài nỉ Na-đi-a cùng trượt xe xuống dốc tuyết. Nàng rất sợ nhưng vẫn liều ngồi lên xe. Đúng lúc chiếc xe lao nhanh nhất, gió gào rít dữ dội nhất, “tôi” khẽ thì thầm bốn tiếng:
– Na-đi-a, anh yêu em!
Xuống tới chân đồi, Na-đi-a không biết lời ấy là của “tôi” hay chỉ là tiếng gió. Để tìm câu trả lời, nàng rủ “tôi” trượt thêm nhiều lần, và lần nào “tôi” cũng khéo léo nói câu ấy vào đúng lúc gió mạnh nhất. Bí ẩn vẫn không được giải. Có hôm Na-đi-a lấy hết can đảm trượt xuống một mình để thử xem còn nghe thấy lời ấy nữa không. Khi mùa xuân đến, tuyết tan, những chuyến trượt kết thúc; trước ngày “tôi” rời đi Pê-téc-bua, “tôi” đứng sau hàng rào và thì thầm lời ấy lần cuối theo làn gió xuân, khiến Na-đi-a bừng lên hạnh phúc.
Nhiều năm sau, Na-đi-a đã có chồng, có ba con, nhưng bốn tiếng nghe được trên đồi tuyết vẫn là kỉ niệm đẹp nhất đời nàng. Còn “tôi”, khi đã đứng tuổi, vẫn không hiểu vì sao ngày ấy mình lại đùa như thế.
Bản dịch trong SGK (Phan Hồng Giang dịch) vẫn còn được bảo hộ bản quyền nên bài viết chỉ tóm lược và trích ngắn; em đọc toàn văn trong sách giáo khoa và xem lời giải câu hỏi ở bài soạn bài Một chuyện đùa nho nhỏ.
Thông tin tác giả An-tôn Sê-khốp
An-tôn Páp-lô-vích Sê-khốp (Anton Pavlovich Chekhov, 1860 – 1904) sinh ra và lớn lên trong một gia đình buôn bán nhỏ ở thị trấn Ta-gan-rốc, miền Nam nước Nga. Từ năm 1879, ông theo học ngành Y tại Trường Đại học Tổng hợp Mát-xcơ-va và bắt đầu viết truyện ngắn, kịch ngay từ những năm đi học. Sê-khốp vừa làm bác sĩ vừa sáng tác; đến khoảng những năm 1890, ông đã được thừa nhận là một trong những nhà văn lớn nhất của văn học Nga. Năm 1904, ông qua đời vì bệnh lao phổi tại một khu điều dưỡng ở nước Đức.
Sê-khốp để lại hàng trăm truyện ngắn và nhiều vở kịch. Một số tác phẩm tiêu biểu: các truyện ngắn Anh béo và anh gầy, Phòng số 6, Người trong bao, Người đàn bà có con chó nhỏ; các vở kịch Hải âu, Ba chị em, Vườn anh đào.
Văn phong Sê-khốp hàm súc, cô đọng. Ông thường viết về những con người bình thường với những chuyện tưởng như vặt vãnh của đời sống hằng ngày; nhiều truyện của ông được gọi là “truyện không có truyện”: cốt truyện đơn giản, ít biến cố, kết thúc để ngỏ, còn ý nghĩa thì ẩn dưới bề mặt câu chữ. Sê-khốp được coi là một bậc thầy của truyện ngắn và có ảnh hưởng lớn tới văn học, sân khấu thế giới.
Thông tin tác phẩm Một chuyện đùa nho nhỏ
Xuất xứ truyện ngắn Một chuyện đùa nho nhỏ
Truyện in lần đầu trên tạp chí Dế Mèn của Nga, số 10, ra ngày 12/3/1886. Năm 1899, Sê-khốp chỉnh lí, bổ sung câu chữ và thay đổi phần kết để đưa truyện vào tuyển tập tác phẩm của mình (vì thế văn bản trong SGK ghi năm 1899). Văn bản học trong SGK Ngữ văn 10 Kết nối tri thức là bản dịch của Phan Hồng Giang, in trong tập Truyện ngắn Sê-khốp (NXB Cầu Vồng, Mát-xcơ-va, 1988).
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện ngắn.
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.
Người kể chuyện và điểm nhìn
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất: người kể xưng “tôi” và cũng là nhân vật tham gia hành động chính. Lời kể chủ yếu xuất phát từ điểm nhìn “lúc đó” (thời điểm diễn ra các lần trượt tuyết); đến đoạn cuối, người kể chuyển sang điểm nhìn “bây giờ” – nhiều năm sau, khi mọi chuyện chỉ còn là kỉ niệm. Người kể ngôi thứ nhất không biết hết suy nghĩ của Na-đi-a, chỉ phỏng đoán qua nét mặt, cử chỉ của nàng; chính giới hạn ấy tạo nên những “độ vênh” thú vị giữa suy đoán và hành động của nhân vật.
Nhân vật chính
- Nhân vật “tôi”: chàng trai trẻ, người bày ra “chuyện đùa”, đồng thời là người kể chuyện.
- Na-đi-a: cô gái trẻ nhút nhát, sợ trượt dốc nhưng khao khát được yêu.
Tình huống truyện
Lời tỏ tình “Na-đi-a, anh yêu em!” được thốt ra đúng lúc gió gào rít trên dốc tuyết, khiến Na-đi-a không biết đó là lời của chàng trai hay chỉ là tiếng gió. Tình huống bí ẩn ấy được lặp lại nhiều lần và không bao giờ có lời giải, làm bộc lộ khát vọng yêu thương của Na-đi-a và sự hời hợt, thiếu dũng khí của nhân vật “tôi”.
Bố cục Một chuyện đùa nho nhỏ có mấy phần?
Dựa vào sự thay đổi thời gian, địa điểm và nhân vật, truyện có thể chia làm 4 phần:
- Phần 1 (từ đầu đến “đã nói những lời ấy!”): lần trượt tuyết đầu tiên và những lần tiếp theo; lời “anh yêu em” nhen lên trong lòng Na-đi-a khát vọng hạnh phúc cùng bao băn khoăn.
- Phần 2 (tiếp theo đến “không còn khả năng hiểu nữa”): những ngày trượt tuyết liên tiếp; Na-đi-a say mê những lời ấy và một mình trượt xuống dốc để tìm sự thật.
- Phần 3 (tiếp theo đến “thu xếp đồ đạc”): mùa xuân tới, cảnh chia tay bên hàng rào, lời “anh yêu em” cuối cùng.
- Phần 4 (còn lại): nhiều năm sau – cuộc sống của Na-đi-a và nỗi trăn trở của nhân vật “tôi”.
Cũng có thể chia truyện thành 2 phần lớn: câu chuyện “lúc đó” (từ đầu đến “thu xếp đồ đạc”) và câu chuyện “bây giờ” (phần còn lại).
Ý nghĩa nhan đề Một chuyện đùa nho nhỏ
Với nhân vật “tôi”, việc thì thầm lời yêu trong tiếng gió chỉ là “một chuyện đùa nho nhỏ”. Nhưng với Na-đi-a, câu nói ấy lại trở thành kỉ niệm hạnh phúc, xúc động và đẹp đẽ nhất cuộc đời. Nhan đề vì thế mang ý nghĩa mỉa mai nhẹ nhàng: điều tưởng là nhỏ bé lại có sức nặng lớn lao với một con người, và chính người bày ra trò đùa cũng mang theo nỗi day dứt suốt nhiều năm.
Giá trị nội dung
- Trân trọng khát vọng yêu thương, hạnh phúc trong trẻo của tuổi trẻ qua nhân vật Na-đi-a.
- Nhẹ nhàng phê phán sự hời hợt, thiếu đồng cảm và thiếu dũng khí bày tỏ tình cảm của nhân vật “tôi”.
- Gợi suy ngẫm về những điều tốt đẹp bị bỏ lỡ trong đời và bài học về sự chân thành, thấu hiểu trong tình yêu.
Giá trị nghệ thuật
- Người kể chuyện ngôi thứ nhất với sự dịch chuyển điểm nhìn giữa “lúc đó” và “bây giờ”.
- Tình huống truyện độc đáo, bí ẩn, được lặp lại với những biến đổi tinh tế.
- Chi tiết giàu tính biểu tượng: tiếng gió, dốc tuyết, mùa xuân tuyết tan, hàng rào ngăn cách.
- Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế qua nét mặt, cử chỉ; giọng kể hóm hỉnh mà man mác buồn; kết thúc mở.
Sơ đồ tư duy Một chuyện đùa nho nhỏ
Sơ đồ tóm lược các ý chính để em ôn tập trước giờ học hoặc trước bài kiểm tra.
Tóm tắt Một chuyện đùa nho nhỏ
Mẫu 1 – Tóm tắt Một chuyện đùa nho nhỏ ngắn nhất
Mỗi lần cùng Na-đi-a trượt xe xuống dốc tuyết, nhân vật “tôi” lại thì thầm “anh yêu em” đúng lúc gió gào rít, khiến nàng không biết đó là lời của chàng hay của gió. Na-đi-a say mê câu nói ấy, thậm chí trượt một mình để tìm lời giải. Xuân sang, “tôi” nói lời ấy lần cuối rồi ra đi. Nhiều năm sau, Na-đi-a đã lấy chồng nhưng vẫn coi đó là kỉ niệm đẹp nhất đời, còn “tôi” không hiểu sao ngày ấy mình lại đùa như vậy.
Mẫu 2 – Tóm tắt Một chuyện đùa nho nhỏ đầy đủ
Một buổi trưa mùa đông, nhân vật “tôi” rủ cô gái nhút nhát Na-đi-a cùng trượt xe trượt tuyết từ đỉnh đồi xuống. Giữa lúc xe lao vun vút và gió gào thét, “tôi” khẽ nói: “Na-đi-a, anh yêu em!”. Na-đi-a băn khoăn không biết ai đã nói, bèn rủ trượt tiếp. Lần nào “tôi” cũng nói câu ấy vào đúng lúc gió mạnh nhất và che giấu mình thật khéo. Na-đi-a dần không thể sống thiếu bốn tiếng ấy; có hôm nàng run rẩy trượt xuống một mình để thử xem có còn nghe thấy lời yêu. Rồi tháng Ba tới, tuyết tan. Hai hôm trước khi đi Pê-téc-bua, “tôi” nhìn qua khe hàng rào, thấy Na-đi-a buồn bã đưa tay về phía gió, liền thì thầm lời ấy một lần nữa khiến nàng bừng sáng hạnh phúc. Nhiều năm sau, Na-đi-a đã có chồng và ba con, còn “tôi” đã đứng tuổi, vẫn không hiểu vì sao mình từng đùa như thế.
Lời kết
Một chuyện đùa nho nhỏ tiêu biểu cho lối viết hàm súc của Sê-khốp: một câu chuyện nhỏ về vài lần trượt tuyết mà chứa đựng cả khát vọng hạnh phúc, sự bỏ lỡ và nỗi day dứt của đời người. Nắm chắc tác giả, người kể chuyện, bố cục, tình huống và giá trị nội dung – nghệ thuật sẽ giúp em đọc hiểu và phân tích truyện dễ dàng hơn.
Xem thêm:
- Soạn bài Một chuyện đùa nho nhỏ – Kết nối tri thức
- Tác giả – tác phẩm Dưới bóng hoàng lan – văn bản cùng Bài 7
- Người cầm quyền khôi phục uy quyền: tác giả, tác phẩm – văn bản cùng Bài 7
- Tác giả Sê-khốp: bác sĩ viết truyện ngắn và kịch Vườn anh đào
- Người trong bao (Sê-khốp) – Ngữ văn 11: Tác giả, tác phẩm, bố cục, nội dung