Soạn bài Trương Chi (Nguyễn Đình Thi) – Ngữ văn 11 Cánh diều

Sắp xếp các sự kiện sau theo trật tự thời gian của cốt truyện: (1) Mị Nương nghe tiếng hát của Trương Chi và muốn gặp chàng; (2) Mị Nương rót nước vào chén, bóng thuyền của Trương Chi hiện lên; (3) Trương Chi tự vẫn và được chôn dưới gốc cây bạch đàn; (4) Mị Nương gặp Trương Chi và thấy dung nhan của chàng. A. (1)-(2)-(3)-(4); B. (1)-(2)-(4)-(3); C. (1)-(3)-(2)-(4); D. (1)-(4)-(3)-(2).

Trả lời: Chọn D. Mị Nương nghe hát và muốn gặp (1), gặp và thấy dung nhan chàng (4), Trương Chi tìm đến cái chết (3), cuối cùng là chi tiết bóng thuyền hiện trong chén nước (2).

Phương án nào dưới đây nêu đúng địa điểm Mị Nương và Trương Chi gặp gỡ? A. Vườn nhà Mị Nương; B. Bến sông; C. Trên lầu của Mị Nương; D. Dưới gốc cây bạch đàn.

Trả lời: Chọn A. Cuộc gặp diễn ra ở khu vườn nhà Mị Nương, dưới ánh đèn hắt xuống từ trên lầu.

Thông tin nào dưới đây không phản ánh đúng hình ảnh thực của Trương Chi trong tác phẩm? A. Trên người chỉ có manh áo vá, mảnh quần xơ; B. Mặt mũi đen cháy, hai bàn tay cộm những chai; C. Có giọng hát hay, làm người nghe xao xuyến; D. Gương mặt sáng láng, ít được thấy ở trên đời.

Trả lời: Chọn D. Gương mặt sáng láng chỉ là hình ảnh Mị Nương tưởng tượng qua tiếng hát; Trương Chi thật là người đánh cá nghèo, áo vá, mặt đen sạm, tay chai sần.

Thái độ của Mị Nương khi chứng kiến diện mạo của Trương Chi là gì? A. Bình thản, điềm tĩnh; B. Sững sờ, thất vọng; C. Dửng dưng, lạnh nhạt; D. Hờ hững, chua chát.

Trả lời: Chọn B. Hình ảnh thật quá xa với tưởng tượng khiến nàng bàng hoàng, hụt hẫng và không thể chấp nhận.

Tìm những ví dụ tiêu biểu cho thấy các chỉ dẫn sân khấu có vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ bối cảnh, hành động, tâm trạng nhân vật, xung đột trong lời thoại của nhân vật.

Trả lời:

• Làm rõ bối cảnh: chỉ dẫn về ánh đèn hắt từ trên lầu xuống khu vườn, xung quanh chìm trong bóng tối mờ, tạo không gian vừa thơ mộng vừa u uẩn cho cuộc gặp gỡ.
• Làm rõ hành động, tâm trạng: khi Trương Chi định đi, chỉ dẫn cho thấy Mị Nương lao đến muốn ôm chàng rồi lại quay đi, che mặt khóc nức nở (“Vùng đến bên Trương Chi, muốn ôm rồi lại quay đi, bưng mặt, khóc nức nở”). Một chuỗi động tác trái ngược nhau diễn tả trọn vẹn sự giằng xé trong lòng nàng.
• Làm nổi bật xung đột: lời thoại ngập ngừng, đứt quãng kết hợp với chỉ dẫn hành động cho thấy mâu thuẫn giữa tình cảm dành cho tiếng hát và sự khước từ trước dung mạo thật.

Lời thoại của Mị Nương và bà vú về Trương Chi ở đầu văn bản kịch cho thấy hình ảnh của Trương Chi như thế nào trong cảm nhận của Mị Nương?

Trả lời: Qua tiếng hát, Mị Nương hình dung Trương Chi là một chàng trai dịu dàng, hiền hậu, gương mặt sáng sủa, tâm hồn đẹp – một hình mẫu lí tưởng vượt lên trên đời thường. Đó là hình ảnh do trí tưởng tượng và tình cảm của nàng tạo nên, chứ chưa phải con người thật của Trương Chi.

Xung đột không thể hóa giải trong tâm hồn Mị Nương là gì? Dựa vào đâu có thể khẳng định điều đó?

Trả lời: Xung đột giữa tình yêu dành cho tiếng hát, cho tâm hồn Trương Chi và sự không thể chấp nhận vẻ ngoài nghèo khổ, xấu xí của chàng. Có thể khẳng định qua lời thoại và hành động của nàng: nàng gọi tên chàng, lao đến muốn níu giữ nhưng lại quay đi, chỉ biết khóc, lắp bắp rằng mình không thể và xin lỗi. Nàng không nói dối lòng mình, cũng không vượt qua được chính mình – một bi kịch không lời giải.

Em có suy nghĩ gì về câu nói của Trương Chi với Mị Nương: “Ừ, thôi anh cũng chẳng muốn em yêu anh như yêu một cái bóng mờ…”?

Trả lời: Câu nói cho thấy Trương Chi tỉnh táo và tự trọng. Chàng hiểu rằng tình cảm Mị Nương dành cho mình chỉ là tình yêu với một hình ảnh tưởng tượng – một “cái bóng mờ” – chứ không phải với con người thật. Chàng không muốn níu kéo một tình yêu thiếu chân thật, dù chính mình đau đớn. Qua đó, nhà viết kịch khẳng định: tình yêu đích thực phải là sự chấp nhận con người thật của nhau, cả tâm hồn lẫn hình hài, cả cái đẹp lẫn cái chưa đẹp.

Theo em, nhân vật Trương Chi hay Mị Nương mới là nhân vật bi kịch? Vì sao?

Trả lời: Có thể xem cả Trương Chi lẫn Mị Nương đều mang bi kịch riêng:

• Trương Chi: có tâm hồn đẹp và tài năng nhưng bị khước từ vì dung mạo và thân phận nghèo hèn; khao khát được yêu bằng con người thật mà không được đáp lại, cuối cùng tìm đến cái chết.
• Mị Nương: yêu cái đẹp nhưng không vượt qua được giới hạn của chính mình; nàng đánh mất tình yêu và phải sống với nỗi day dứt khi bóng thuyền hiện trong chén nước.

Nếu phải chọn một, em nghiêng về Trương Chi, vì chàng chịu tổn thất lớn nhất và bi kịch của chàng là bi kịch của người tài hoa bị đánh giá qua vẻ bề ngoài.

Thông điệp mà vở kịch Trương Chi muốn gửi đến người đọc là gì? Thông điệp đó còn có ý nghĩa như thế nào với cuộc sống hôm nay?

Trả lời: Vở kịch nhắc rằng không nên đánh giá con người qua vẻ ngoài; tình yêu chân chính cần được đặt trên sự thấu hiểu và chấp nhận con người thật; mỗi người cũng nên tự tin, trân trọng chính mình. Hôm nay, khi mạng xã hội khiến người ta dễ chạy theo hình ảnh được chỉnh sửa, dễ yêu “một cái bóng” trên màn hình, thông điệp ấy càng có ý nghĩa: hãy nhìn vào giá trị thật của nhau và đừng để định kiến về ngoại hình làm tổn thương những tâm hồn đẹp.